12 sáýirde QR prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańartý» maqalasyndaǵy «Taıaý jyldardaǵy mindetter» degen bóliminde qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý týraly aıtyp, onyń Qazaqstan úshin asa mańyzdylyǵyn málim etti. Soǵan oraı 2018 jyldan bastap daıyndyq jumystaryn bastaý jóninde buıryq bergen. Mıllıondaǵan turǵyndarǵa latyn álipbıin úıretý úshin arnaıy pedagog mamandar ázirlenip, jańa oqý quraldaryyn shyǵarý maqsat etildi.

Atalmysh jańalyq elimizdiń turǵyndaryna maıdaı jaqty desek te bolady. Alaıda, ózimizdiń naǵyz qazaqtyǵymyzdy tanytatyn kún alys emes dep mereılenip jatqan qazaq halqynyń qýanyshyna reseılikter ortaqtaspaq túgili, úrke qarap, ábirjip, "jandary ashyp alańdap otyr".

Oǵan dálel retinde  svoboda.org portalynda jarıalanǵan Reseı halqynyń pikirlerinen mysal keltire ketýdi jón kórdik. Áleýmettik jelidegi paraqshalarynda jarıalanǵan pikirler sıpaty tómendegideı:

Ostap Karmodı:

Qazaqstan kırıllısadan bas tartyp otyr. Endi qaıda barar eken???

Aleksandr Sotnık:

Taǵy bir «baýyrymyz» orystardyń arqasyna pyshaq suqty. Nazarbaev latyn álipbıine kóshýdi jón kóripti. 

Nıkolaı Travkın:

Eki memleket birge qanshama is atqardy, jarqyn bolashaq úshin talaı josparlar qarastyrylyp edi. Al ol kırıllısadan latynǵa kóshpekshi. Satqyn...

Aleksandr Kolándr:

Qazaqtar soqqy jasady

Aleksandr Shahmatov:

Satqyn qazaqtar! Latyn álipbıine kóshpekshi. Orystar kezinde olardyń janyn aman alyp qaldy, jer berdi, al olar bizdiń jaqsylyǵymyzdy osylaı qaıtarǵany ma?

Ýho Lavrova:

Qazaqstan keńes tarıhynan, keńes ádebıetinen bas tartty. Endi Kaspıı teńizin qashan qazyp alǵandaryn bilý ǵana qaldy.

Borıs Ikonnıkov:

Bul ulttyq ereksheligin joǵaltty degen sóz. Qazaqtar batysqa eliktep barady. Bul kún qazaq ultynyń joıylýynyń bastamasy.

Bul Reseı halqynyń áleýmettik jelide jarysa jazǵan pikirleriniń bir bóligi ǵana. Reseılik BAQ-ta únsiz qalmady. Elbasyn oıynan aınytqysy kelip, maqala jarıalaǵan aqparattyq saıttar da jetip jatyr. Sonyń biri Moskovskıı Kosmanavt basylymyndaǵy «Ekspert: qazaq álipbıin latynǵa kóshirý arqyly Nazarbaev Qazaqstandy quldyratady» degen taqyrypta jarıalanǵan maqalasy.

Buryndary dál osy jolǵa bet burǵan Ózbekstandy mysalǵa ala otyryp, óz sarapshylary tarapynan atalmysh jaǵdaıǵa syn aıtty.

Basylymnyń málimetinshe, latyn álipbıi Qazaqstandy orta ǵasyrǵa ysyryp tastaıdy eken. «Fergana» basylymynyń bas redaktory bylaı dep pikir bildirdi:

«Nazarbaev óz sheshimimen alysqa barmaıdy. Kırıllısa ǵylymnyń, tehnologıanyń, komýnıkasıanyń tili emes. Onyń ústine latyn álipbıine túbegeıli kóshetin bolsa, qoǵam ekige bólinedi. Latyn álipbıin túsinip, biletinder jáne kırıllısaǵa úırenip qalǵandar.

Eger qazaq bıligi álem ádebıetin latynǵa kóshirip úlgermese, memleket Ózbekstannyń keıpin kımeıtinine kim kepil? Ózbekstanda bul proses 1990 jyldan beri sozylyp keledi, osyndaı úlken ýaqyt bolsa da, keıbir memlekettik mekemeler áli kúnge deıin kırıllısany qoldanady».

«Nazarbaveqa mundaı táýekeldiń qajeti qansha? Ol saldaryn túsinip turǵan joq pa?» degen taqyrypshasynda bylaı delingen:

«Nazarbaevtyń jasy 78-ge keldi. Óz bıliginde ol kóshbasshy atana bildi, ulty úshin qaıtalanbas prezıdent boldy, biraq bul oǵan az sekildi. Bolashaqta ony eske alý úshin óz memleketi úshin bir iz qaldyrmaqshy eken. Tipti, janynda oǵan bóget bolatyn adam da joq».

Tipti, latyn álipbıine aýysqan jaǵdaıda orys tiliniń bolashaǵyna da alańdaýshylyq tanytyp, búı depti:

«Bul jaǵdaıdyń orys tiline de, Reseıge de qatysy joq. Bizdi baılanystyratyn qazaq ultynyń mádenı jáne ıntellektýaldy máselesi ǵana» deı kele ózbek halqyn mysalǵa keltirdi: «Latynǵa kóshkeli Ózbekstannyń ár jarnamalary mindetti túrde qatemen jazylady. Latyn álipbıinen bas tartýǵa áli de kesh emes. Qazaqstannyń tildik reformasy osy ýaqytqa deıin eki márte ózgergen. Arab álipbıinen latynǵa aýysty. Biraq ol kezde ádebıeti de dál qazirgideı damymaǵan. Al, osy joly úlken shyǵynǵa batatynyn bilmeıdi me?

Bul reseılik BAQ tarapynan qazaq tiliniń latyn álipbıine kóshýi jaıynda pikirleriniń bir bóligi ǵana. Áli de taýsylmasy anyq.

Alaıda, aıta keterligi, qazaq halqynyń ishki saıası máselesine Reseı de, ózge memleketter de aralaspaýy tıis. Osyǵan baılanysty saıasattanýshy Aıdos Sarymnyń reseılik BAQ-qa qatysty aıtqan pikirin «Qamshy» betine jarıalaǵan edik.

«Bul eń aldymen ózimizdiń ishki máselemiz. Al Reseı halqynyń pikiri qaralmaýy tıis. Ózderiniń orys arnalaryn qalaı kórse, sol qalpynda jalǵastyra bersin, kırıllısamen jazylǵan gazetterin, saıttaryn qalaı oqyp júrse, solaı oqı bersin. Al, ishki saıası máselemizge aralaspasyn» dep ashyǵyn aıtqan bolatyn saıaattanýshy. Aıdos myrzanyń salmaqty, salıqaly jaýabyna bizdiń alyp qosarymyz joq. It úredi, kerýen kóshedi...  

Qamshyger: Gúlim Jaqan