Halyqtyń jer ýchaskesine degen muqtajdyǵyn memlekettik muqtajdyqqa jatqyzý kózdelip otyr, dep habarlaıdy Qamshy aqparattyq agenttigi Sputnik basylymyna silteme jasap.
Bul norma jer daýynan keıin ázirlengen "Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zań jobasynda qarastyrylǵan. Atalmysh zań jobasy búgin májiliste tanystyryldy. 
Otyrys barysynda taratylǵan málimetke sáıkes, halyqty jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer telimderimen (10 sotyq) qamtamasyz etý jáne kezekte turǵandardy (1,2 mıllıon ótinish) qanaǵattandyrý maqsatynda halyqtyń jer telimine muqtajdyǵyn eldi mekenderdiń bekitilgen bas jospary men egjeı-tegjeıli josparlaý jobalaryna sáıkes memlekettik muqtajdyqqa jatqyzý kózdelip otyr.

Budan bólek, halyqtyń jaıylymdyq alqaptarǵa degen muqtajdyǵy da memlekettik muqtajdyqqa jatqyzylmaq. Osylaısha, ákimder jeke jáne zańdy tulǵalardyń menshigindegi jáne paıdalanýyndaǵy eldi mekenderdiń janynda ornalasqan jaıylymdardy alyp qoıý múmkindigine ıe bolmaqshy.

"Halyqtyń muqtajdyǵyn qanaǵattandyrý úshin jeke aýla malynyń kólemi boıynsha jaıylym alańdaryn aıqyndaıtyn norma kózdeledi. Atalǵan aýmaqtarda jeke jáne zańdy tulǵalarǵa jer berilmeıdi. Qazirgi ýaqytta eldi mekenderdiń aınalasyndaǵy jaıylymdardyń kóp bóligi jeke tulǵalardyń menshigi men jaldaýynda ekenin eskere otyryp, ákimdikterge halyqqa kerek jaıylymdardy memlekettiń muqtajdyǵyna jatqyzý arqyly alyp qoıý múmkindigi beriletin bolady", — dedi májiliste zań jobasyn tanystyrǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Erlan Nysanbaev. 

Onyń aıtýynsha, jer ýchaskesin memlekettiń qajettiligi úshin májbúrli túrde ıelikten shyǵarý tártibi men tólem qunyn anyqtaý memlekettik múlik týraly zańǵa sáıkes júrgiziledi.

"Zańda kórsetilgendeı, jer ıesi jerdi kadastr qunymen satyp alsa, kadastr qunymen alynady. Eger qolynda bireýden naryqtyq baǵamen satyp alǵany jóninde azamattyq-quqyqtyq kelisimshart bolsa, sol ýaqyttaǵy baǵamen satyp alynady dep jazylǵan. Osydan bir apta buryn joǵarǵy sot úlken májilis ótip, osy máseleler qaralyp, bir uıǵarym jasaldy. Qazaqstan azamatynyń sol jerin kadastr baǵasymen satyp alýǵa bolmaıdy, naryq baǵasymen ótemaqy berý qajet degen uıǵarymǵa keldik", — dep túsindirdi Nysanbaev.

Jerge qatysty qandaı talaptar qoıylady 
Byltyr elimizde jer daýy týyndap, halyq biraz dúrlikken bolatyn. El azamattary jer kodeksine engizilgen birneshe ózgeriske, atap aıtqanda aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdi satý jáne sheteldikterge jalǵa berý merzimin uzartýǵa qarsylyq tanytyp, birneshe óńirde sherý de ótti. Osydan keıin prezıdent jer kodeksindegi bul ózgeristerdiń kúshine enýine moratorıı jarıalap, jer reformasy jónindegi komısıa qurýdy tapsyrdy. Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev, keıin onyń orynbasary, aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov tóraǵalyq etken, quramyna jetpisten astam adam kirgen komısıa jaz boıy jumys istedi. Onyń jumysynyń qorytyndysy boıynsha mańyzdy usynystar berilip, zań jobasy ázirlenip otyr. Jańa qujat jaqynda parlamentke tústi.

Sonymen, zań jobasy aýyl sharýashylyq jerlerin qazaqstandyqtarǵa jalǵa berý ınstıtýtyn saqtaý jáne ony jetildirý, jalǵa beriletin aýyl sharýashylyq jerleriniń shekti mólsherin belgileý, shekara mańynan jer berýge qoıylatyn talaptardy kúsheıtý, qajetti jaıylymdyq jerlerdiń kólemin anyqtaýǵa baǵyttalǵan. 
"Aýyl sharýashylyǵyn júrgizý úshin jer ýchaskeleri ákimdik bekitetin konkýrsqa qoıylatyn jerler tizbesine sáıkes beriledi. Tizbe aýdannyń jer qatynastary bólimderimen ázirlenip, mindetti túrde qoǵamdyq keńestermen jáne "Atameken" ulttyq kásipkerlik palatasymen kelisilip, aýdannyń atqarýshy organymen bekitiletin bolady. Konkýrstyń aıqyndylyǵyn qamtamasyz etý úshin konkýrstyq komısıanyń quramyna komısıa músheleriniń keminde elý paıyzyn quraıtyn qoǵamdyq keńester men uıymdardyń ókilderin qosý kózdelgen. Bul normalar jer bólý barysynda jergilikti turǵyndardyń qoǵamdyq pikirin eskerý úshin engiziledi", — dedi Nysanbaev. 

Konkýrsqa qatysýshylardyń usynys berýi mindetti shart bolmaq. Ol aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizýdiń bıznes-josparyn, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn egý alańdarynyń qurylymyn ártaraptandyrý boıynsha ındıkatıvtik kórsetkishterdi oryndaý, jergilikti halyqty jumys oryndarymen qamtamasyz etý boıynsha mindettemelerdi qamtıdy. Bul talaptar berilip jatqan jerlerdi utymdy jáne tıimdi paıdalaný maqsatynda belgilenip otyr.

"Beriletin jerlerdiń utymdy paıdalanylýyn tekserý maqsatynda turaqty monıtorıń júrgizilmek. Sóıtip, jalǵa alýdyń alǵashqy bes jylynda jyl saıyn, kelesi kezeńderde sýarmaly egistikte árbir úsh jylda, tálimdik jerde ár bes jylda monıtorıń júrgizilip otyrady. Osy jerler mamandardyń turaqty baqylaýynda bolady. Monıtorıń nátıjeleri jer ýchaskelerin jalǵa berý merzimin uzartýǵa negiz bolyp tabylady", — dep atap ótti vıse-mınıstr.

Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵy jerlerin utymdy paıdalaný jónindegi mindettemelerdi oryndaý boıynsha biryńǵaı talaptar belgileý maqsatynda jer ýchaskesin jalǵa berý shartynyń úlgilik nysany bekitiletin bolady. Bul shartta jalǵa alýshynyń jerdi paıdalaný jónindegi mindettemeleri men jaýapkershiligin kúsheıtý kózdelgen. Jer ýchaskesin jalǵa alý sharty talaptarynyń saqtalmaýy zańda belgilengen tártippen ony buzý úshin negiz bolyp tabylady.

Latıfýndızmmen kúres

Jer daýy kóterilgen kezde talqyǵa túsken mańyzdy máselelerdiń biri – latıfýndızmmen kúres. Osyǵan oraı zań jobasynda aýyl sharýashylyǵy jerleri iri kólemde "bir qolǵa" ótip ketpeýi úshin shekti mólsher belgilenetin bolady. 

"Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń úlken kólemde "bir qolǵa" túsýine jol bermeý maqsatynda qazaqstandyqtarǵa jalǵa beriletin jerdiń eń joǵary mólsherin alqaptar boıynsha respýblıka, oblys jáne ákimshilik aýdandar sheginde belgileý qarastyrylady. Bul rette aýyl sharýashylyǵy jerlerin respýblıka boıynsha shekti mólsherden asatyn kólemde bir qolǵa berýge jol berilmeıdi. Olardyń mólsherin ókildi jáne atqarýshy organdardyń birlesken usynysynyń negizinde úkimet bekitedi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qazirgi ýaqytta tıisti esepteý ádistemesin ázirleýde. Onda respýblıkanyń árbir óńiriniń jaǵdaıy men ereksheligi eskeriledi", — deıdi vıse-mınıstr.

Bul rette esepteý ádistemesin ázirleýge memlekettik búdjetten 17 mıllıon teńge bólingenin aıta ketý kerek. Jer sheteldikterge berilmeıdi Zań jobasynda shekaralas aýdandarda aýyl sharýashylyǵy jerlerin berýge talaptar kúsheıtiletilmek. Sóıtip, jer ýchaskelerin sheteldikterge jáne sheteldiktermen nekede turǵan azamattarǵa berýge tyıym salý qarastyrylyp otyr. 

"Zań jobasynda shekaralyq beldeý jáne shekaralyq aımaqta ornalasqan jer ýchaskelerin sheteldikterge, azamattyǵy joq adamdarǵa, QR-nyń sheteldiktermen nekede turǵan azamattaryna, sonymen birge sheteldik zańdy tulǵalarǵa jáne QR-nyń sheteldikterdiń qatysýy bar tulǵalaryna berýge tyıym salynady", — dedi Nysanbaev. 
Budan bólek, memleket shekarasynyń shekaralyq beldeýinde ornalasqan aýyl sharýashylyǵy jerleri jeke menshikke jáne jer paıdalanýǵa berilmeıdi. Atalǵan aýmaqtarda aýyl sharýashylyǵy jerlerin jergilikti halyqtyń qajettiligi úshin, ıaǵnı jaıylym, shabyndyq retinde paıdalanýǵa ruqsat etiledi.

Memlekettik shekaranyń shekaralyq aımaǵynda ornalasqan aýyl sharýashylyq jerleri tek Qazaqstan azamattaryna jáne zańdy tulǵalaryna ýaqytsha jer paıdalaný quqyǵymen ǵana beriletin bolady.