Bıyl Alashorda úkimetiniń 100 jyldyǵyna oraı, elimizdiń túkpir-túkpirinde taqyryp aıasynda dóńgelek ústelder, ǵylymı-tanymdyq konferensıalar ótkizilýde. Táýelsizdik jolynda kúresken árbir Alash qaıratkeriniń ómiri men qoǵamdyq-saıası qyzmetin zertteý, saralaý jáne laıyqty baǵasyn berý búgingi otandyq tarıh ǵylymyndaǵy basty mindetterdiń biri bolyp sanalady. Qaıratker Qoshke Kemeńgerulynyń qoǵamdyq saıası-qyzmetin, tarıh salasyndaǵy eńbegin zertteý tarıhshy ǵalymdardyń aldynda turǵan mindetterdiń biri dep esepteımiz.
Aǵymdaǵy jyldyń 18-shi sáýirinde Astana qalasynyń №49 jalpy orta bilim beretin mektebinde L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazıa ulttyq ýnıversıteti ǵalymdary men stýdentteriniń qatysýymen Qoshke Kemeńgerulyna arnalǵan «Ultyn súıgen taý tulǵa» atty dóńgelek ústel ótti. Mektep ustazdary men oqýshylary uıymdastyrǵan kezdesýge Q.Kemeńgerulynyń nemeresi R.Kemeńger men shóberesi Q.Kemeńger, t.ǵ.d., profesor Z.Qabyldınov, f.ǵ.d., profesor S. Jumaǵul, Tarıh fakúltetiniń stýdentteri qatysty.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ Eýrazıa gýmanıtarlyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Zıabek Qabyldınov jappaı qýǵyn-súrgin taqyrybynda baıandama jasady. Profesor Alash zıalylary ómir súrgen qıyn-qystaý zamany boıynsha oıyn órbitip, taqyryptyń táýelsizdikpen sabaqtastyǵyna toqtaldy. Eýrazıa gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy Rızabek Kemeńger óziniń estelikterimen, qundy derektemelerimen bólisti. Atasynyń úsh tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn jáne ǵylymı zertetýlerdi mektep kitaphanasyna syılady. Alashtanýshy Saǵymbaı Jumaǵul Qoshkeniń ádebı shyǵarmalary boıynsha sóz qozǵady. Atap aıtqanda, qalamgerdiń kórkem týyndylarynyń taqyryptyq-ıdeıalyq sıpatyna, «Altyn saqına» pesasynyń tarıhı mańyzdylyǵyna toqtaldy. Fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty Qaıyrbek Kemeńger kórnekilik materıaldary arqyly Qoshkeniń qaıratkerligin, aǵartýshylyǵyn aıqyndap kórsetip berdi. Sonyń ishinde tulǵalyq negizgi qasıetterin, ǵylymı-tanymdyq shyǵarmalaryn atap kórsetti. Jazýshynyń tikeleı urpaqtary týraly da málimet berdi. Dóńgelek ústelde t.ǵ.d., profesor Dúkenbaeva Z.O. jetekshiligimen Qoshke Kemeńgeruly týraly dıplomdyq jumysyn jazyp jatqan, osy maqalanyń avtory A.Imangalıev taqyryp boıynsha pikirin tanytty.
Kezdesý barysynda Qoshke Kemeńgerulynyń jeke arhıvtik qujattary, ǵylymı eńbekteri jáne t.b. qundy murasy kórmege qoıyldy. Bul kórmeniń bir ereksheligi – Qoshke týraly 90-shy jyldary jarıalanǵan, búginde sırek sanalatyn baspasóz betindegi maqalalar toptamasynyń usynylýy boldy. Olardyń ishinde qalamger týraly alǵash maqala jazǵan Rázıa Rústembekovanyń, murasyn jınaǵan Dıhan Qamzabekulynyń eńbekteri bizdi qyzyqtyrdy.
Eýrazıa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalym-professorlarynyń keleli oılarynan keıin ustazdar men oqýshylar qyzyqtyrǵan suraqtaryn qoıyp, ǵylymı is-sharaǵa atsalysyp otyrdy. Al Arýjan Qaırýlla men Dıana Turjanova atty oqýshylar Q.Kemeńgerulynyń «Abaqtydan hat», «Elge hat» atty óleńderin mánerlep oqyp, kópshiliktiń kóńilinen shyqty. Q.Kemeńgerulynyń óleńine jazylǵan sazger Shámil Ábiltaıdyń týyndysyn Rızabek aǵa dombyramen súıemeldep oryndap, jınalǵan qýymnyń kóńilin bosatty.
Dóńgelek ústel sońynda mektep dırektory Danara Djýmartova alash qaıratkerleriniń Otan tarıhyndaǵy alatyn ornyn baǵalaı kele, «qazaq qoǵamynyń saıası-áleýmettik máselelerin rýhanı ómirdiń ózekti arnalarymen tyǵyz sabaqtastyqta zerdelegen Qoshke Kemeńgerulynyń parasatty paıymdary ulttyq qasıetterdi sanamyzda jańǵyrtýmen qundy» dep ǵylymı-tanymdyq jıyndy qorytyndylady. Oqý ornyna Qoshke Kemeńgeruly atyn berý jaıynda ótinishti mektep ujymy biraz jyl buryn jazǵan eken. Bul ıgi bastama óziniń oń sheshimin tabady dep úmitin jetkizdi.
Qoshke Kemeńgeruly óz eńbekteri arqyly qazaq jastarynyń sanasyn oıatýdy kózdedi, olardy otanshyldyqqa tárbıeledi, elin qasterleýge, jerin saqtaýǵa baýlydy. Búginde qalamger eńbekteri Otan tarıhyndaǵy asyl muaralarymyzdyń qataryna jatady dep tanımyz.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ
Tarıh fakúltetiniń 4 kýrs stýdenti
Imangalıev A.T.
