Qoǵam belsendileriniń, qoǵamdyq uıym jetekshileriniń, jalpy jer janashyrlarynyń, ultshyl azamattardyń nazaryn eki máselege aýdartqym keledi:
1. Qazaqstan Respýblıkasy Jer kodeksiniń 76-babynyń 1-tarmaǵynda «Kepil berýshige jeke menshik quqyǵymen nemese jer paıdalaný quqyǵymen tıesili jer ýchaskesi kepil máni bolýy múmkin» (Predmetom zaloga mojet byt zemelnyı ýchastok, prınadlejashıı zalogodatelú na prave chastnoı sobstvennostı ılı prave zemlepolzovanıa).
Sonymen birge atalǵan Kodekste jeke menshik nemese jer paıdalaný quqyǵyndaǵy aýylsharýashylyq jerlerin bankterge kepilge qoıýdyń birneshe tetikteri belgilengen.
Al, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» zańny» zańnyń 76-babynyń 5-tarmaǵynda «Kepil týraly shartta, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq aktilerinde kózdelgen jaǵdaılarda, bank kepildegi múlikti sot tártibinen tys saýda-sattyq (aýksıon) ótkizý arqyly májbúrli túrde sot tártibinen tys derbes ótkizýge quqyly» (V slýchaıah, predýsmotrennyh dogovorom o zaloge, a takje zakonodatelnymı aktamı Respýblıkı Kazahstan, bank vprave samostoıatelno realızovat nahodásheesá v zaloge ımýshestvo v prınýdıtelnom vnesýdebnom porádke pýtem provedenıa torgov (aýksıona) dep naqty belgilengen.
Osy zańdar negizinde aýylsharýashylyq jerleri jyldar boıy ekinshi dárejeli bankterge kepilge qoıylýda. Olardyń ishinde nesıeni qaıtara almaı, jer ýchaskeleriniń bank menshigine ótip ketip jatqan jaǵdaılary jıi kezdesedi.
Ótken jyly Halyq banktiń ıeligindegi «Altyn Bank» AQ aksıasynyń 60% Qytaıdyń «China CITIC Bank Corporation Limited» (CITIC Bank) bankine satyldy. Budan ári de keıbir bankter sheteldik jeke nemese zańdy tulǵalarynyń ıeligine ótýi múmkin degen aqparattar aqparat quraldarynda jarıalanýda.
Kepilge qoıylǵan jerlerdiń sotsyz satylýy, bankterdiń sheteldik kompanıalardyń ıeligine ótýi QR Konstıtýsıasynda kórsetilgen el táýelsizdigine, jerdiń tutastyǵyna, memleket qaýipsizdigine zıanyn tıgizedi dep oılaımyn.
2. QR «Zańdy tulǵalardy memlekettik tirkeý jáne fılıaldar men ókildikterdi eseptik tirkeý týraly» zańynyń 6-babynda, «Sheteldik qatysatyn orta jáne iri kásipkerlik sýbektilerine jatatyn zańdy tulǵalardy memlekettik tirkeý orta jáne iri kásipkerlik sýbektilerine jatatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵalaryn memlekettik tirkeý úshin belgilengen tártippen júrgiziledi» (Gosýdarstvennaıa regıstrasıa ıýrıdıcheskıh lıs, otnosáshıhsá k sýbektam srednego ı krýpnogo predprınımatelstva s ınostrannym ýchastıem, proızvodıtsá v porádke, ýstanovlennom dlá gosýdarstvennoı regıstrasıı ıýrıdıcheskıh lıs Respýblıkı Kazahstan, otnosáshıhsá k sýbektam srednego ı krýpnogo predprınımatelstva),- dep kórsetilgen. Iaǵnı, sheteldik orta jáne iri kásipkerlik sýbektileri ádilet organdarynda zańdy tulǵa retinde qazaqstandyq kásipkerlik sýbektilermen teń quqyqta tirkele alady.
Osy zańnyń 6-1-babynda «Sheteldik qatysatyn shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine jatatyn zańdy tulǵalardy memlekettik tirkeý shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine jatatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdy tulǵalaryn tirkeý úshin belgilengen tártippen júrgiziledi» ( Gosýdarstvennaıa regıstrasıa ıýrıdıcheskıh lıs, otnosáshıhsá k sýbektam malogo predprınımatelstva s ınostrannym ýchastıem, proızvodıtsá v porádke, ýstanovlennom dlá regıstrasıı ıýrıdıcheskıh lıs Respýblıkı Kazahstan, otnosáshıhsá k sýbektam malogo predprınımatelstva),-dep belgilengen.
Bul bap boıynsha sheteldik shaǵyn kásipkerlik sýbektileri qazaqstandyq sýbektilermen teń dárejede ádilet organdaryna habarlama ǵana beredi.
QR Jer kodeksiniń 6-babynyń 6-tarmaǵynda «Eger osy Kodekste nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń basqa da zań aktilerinde ózgeshe kózdelmese, sheteldikter, azamattyǵy joq adamdar, sondaı-aq sheteldik zańdy tulǵalar jer quqyǵy qatynastarynda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattarymen jáne zańdy tulǵalarymen teń quqyqtardy paıdalanady jáne sondaı mindetter atqarady» (Inostransy, lısa bez grajdanstva, a takje ınostrannye ıýrıdıcheskıe lısa polzýıýtsá pravamı ı nesýt obázannostı v zemelnyh pravootnoshenıah naravne s grajdanamı ı ıýrıdıcheskımı lısamı Respýblıkı Kazahstan, eslı ınoe ne predýsmotreno nastoıashım Kodeksom ılı drýgımı zakonodatelnymı aktamı Respýblıkı Kazahstan),-dep kórsetilgen.
Bul jaǵdaı Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik jáne ulttyq qaýipsizdigine, jeriniń tutastyǵyna qaýip tóndiredi dep túsinemin.
Bul jaǵdaılar óndiristik nemese aýylsharýashylyq maqsattaǵy jerlerdi ıgerý nemese kásipkerlikti damytýdy jeleý etip, elimizge sheteldik jumysshylardyń kóptep kelýine yqpal etedi. Onyń arty eldegi jumyssyzdar qatarynyń kóbeıip, ultaralyq tatýlyqtyń saqtalýyna keri áserin tıgizýi múmkin.
Prezıdent Jarlyǵymen aýylsharýashylyq jerlerin sheteldikterge jalǵa berýge moratorıı jarıalanǵanymen aýylsharýashylyq jerleriniń sheteldik jeke nemese zańdy tulǵalardyń qolyna ótýdiń basqa da joldary az emes.
Osyǵan oraı, atalǵan zańdarǵa sheteldikterdiń elimizge turaqty qonystanýyna, azamattyq alýyna, sheteldik jeke jáne zańdy tulǵalardyń Qazaqstanda kásipkerlik sýbektisi retinde tirkelýine nemese jumys isteýine qatań tártip ornatý men baqylaýdy kúsheıtý, shekteý qoıý jóninde ózgerister men tolyqtyrýlar engizý qajet. Zańdy ózgertpeı, sol zańdardyń oryndalýyna qol jetkizbeı jerimizdi qorǵap, saqtap qalý múmkin emes degen oıdamyn. Siz qalaı oılaısyz?
Maqsat İlıasuly, «Alash joly» jalpyhalyqtyq qozǵalysynyń múshesi
