Jahandyq suranys pen usynys – munaıdyń álemdik baǵasyn qalyptastyrýǵa áser etetin basty faktorlar. Halyqaralyq energetıkalyq agenttiginiń jaqynda jaryq kórgen esebinde 2014 jyldan beri tuńǵysh ret munaıǵa suranys usynystan sál basym túsken (2017 j. İ toqsandaǵy málimetter). Kórsetkish táýligine 0,3 mln barelge teńeldi. Halyqaralyq energetıkalyq agenttiktiń boljamyna súıensek, álemdik munaı naryǵyna qalpyna kelgen.
Sonymen qatar saıası faktordyń da mańyzdylyǵyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Ótken aptada Saýd Arabıasy men Reseı energetıka mınıstrleriniń kezdesýi ótti. Mınıstrlerdiń málimdemesi boıynsha Máskeý men Er-Rıad munaı óndirýdi shekteý týraly sharttyń merzimin 2018 jyldyń 31 naýryzyna deıin 9 aıǵa deıin uzartady. Bul Venedaǵy OPEK 25 mamyrdaǵy kezdesýi qarsańynda basqa memleketterdi óndirý deńgeıin tómendetýge ıtermeleıtini belgili. Bul baǵytta munaıdyń baǵasy azdap qymbattaǵany baıqaldy.
Biraq qaıtadan munaıdyń baǵasy sharyqtaıtyny týraly aıtý áli erte. Álemdik munaı naryǵynda teńgerim ornaǵan joq. Bul tujyrymǵa birqatar mańyzdy sebepter túrtki bolyp otyr.
Birinshiden, OPEK karteline kirmeıtin kóptegen munaı óndirýshi memleketter tek ózderiniń sharttary negizinde munaıdyń kólemin azaıtýdy qoldaýǵa bekingen. Máselen, elimizdegi energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev Qazaqstan munaıdy óndirý kólemin tómendetý boıynsha mindettemeni tek óziniń sharttary negizinde oryndaıtynyn málimdedi. Irak ta osyǵan uqsas sheshimdi alǵa tartýy múmkin.
Ekinshiden, OPEK munaıdyń álemdik óndirisin tómendetý merzimin uzartýǵa baǵyttalǵan qadamdary amerıkalyq slans munaıynyń kóbeıýine baılanysty eshbir nátıjege keneltpeýi yqtımal. Sońǵy málimetterge súıensek, AQSH burǵylaý munaralarynyń sany 720-ǵa jetse, al sáýir aıynda kórsetkish 688 teń edi. Shart boıynsha OPEK azaıtýdy josparlaǵan kólemdi AQSH óndiriletin munaı teńestirýi nemese odan asyp ketýi kádik. AQSH ákimshiligi búdjettiń jańa josparynda 2018 jyldyń qazanynan bastap memlekettiń strategıalyq munaı qoryn birtindep satýdy usyndy. AQSH munaıdyń aýqymdy qory shoǵyrlanǵan. Kórsetkish 688 mln. Barelge teń. Ázirge bul tek búdjettiń jospary sanalady. Desek te bul munaı fúchersteri baǵasynyń tómendeýine ákelip soqqan.
Osylaısha, OPEK kezdesý sunaıǵa suranys pen usynystyń álemdik teńgerimi máselesin sheshpeıdi deýge bolady. Memleketter munaı óndirýdi 9 aıǵa shekteý týraly shartty uzartqanymen, olar Reseı jáne Saýd Arabıasy usynǵan óndirýdi odan ári tómendetýge bel býmaıtyny anyq.
OPEK jáne munaı eksporttaýshy memleketterdiń tyń usynystary búgin Venada aıqyndalmaq.
Ánýar Álmaǵanbetov, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Ult Kóshbasshysy Qorynyń janyndaǵy álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń sarapshysy
