15 maýsymda «Qazjol» qonaqúıinde Qazaqstannyń Halyq artısi, QR memlekettik syılyǵynyń ıegeri Tuńǵyshbaı Jamanqulov baspasóz máslıhatyn ótkizdi, dep habarlaıdy Qamshy aqparattyq agenttigi.
Baspasóz máslıhatynda T. Jamanqulov osy iske jáne qoǵamda úlken daý týdyrǵan ózine qatysty basqa da suraqtarǵa jaýap berdi. Máslıhatqa T. Jamanqulovtyń qorǵaýshysy - Baqyt Qadyrbekova, jary - aktrısa, QR eńbek sińirgen qaıratkeri Dárıa Júsip, shákirti - kompozıtor Qadyrǵalı Kóbentaı jáne jeltoqsanshy - Gúlbahram Júnis qatysty.
Baspasóz máslıhatynda "Fenıks" fılmine qatysty qozǵalǵan qylmystyq iske baılanysty № 2 Medeý aýdandyq sotynyń ózine shyǵarǵan úkimimen kelispeıtin T. Jamanqulov Almaty qalalyq sotyna apelásıalyq shaǵym túsiretinin aıtty.
Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń aıtqandary
"Ol kezde rektor edi..."
Arystanbek Muhamedıuly mınıstr bolmaı turyp, Temirbek Júrgenov atyndaǵy óner akademıasynyń rektory boldy. Ol rektor bolyp kelgen kúnnen bastap-aq keleńsiz jaǵdaılar oryn ala bastady. Oqýǵa grantqa túsý úshin, magıstartýraǵa túsý úshin belgili bir somada qarajat taǵaıyndaldy. Al qarajatty bermegen adam akademıanyń mańyna da jolaı almaǵan. Ony Júrgenovte búgingi oqyp jatqan nemese oqyp ketken kez-kelgen stýdent pen magıstranttan surańyzdar, batyl bolsa, shyndyqty aıtady.
"Bar kıkiljiń mynadan bastaldy..."
Men óner akademıasynda profesor edim, 25-30 jyldaı akademıada qyzmette boldym, talaı eńbegim sińdi. Arystanbek Muhamedıuly rektor bolyp júrgen jyldary shákirt qabyldaýym kerek boldy. Sol tusta rektor «bálembaı» adamdy qabyldaısyń dep qolyma tizim ustatty. Bólingeni 12 garnt edi, al Arystanbektiń tiziminde 11 adam. Biraq ol tapsyrmany oryndaýǵa qarsy boldym. Sodan beri aramyz ýshyǵyp ketti. Sol túni saǵat 23-te maǵan habarlasyp, qoqan-loqy kórsetýin bastady. «Men seni qurtamyn, sen meniń áli kim ekenimdi bilmeı júrgen kórinesiń».
Men artyq ketpeıin dep oıladym da, erkektershe sóılesip, túsiniseıik dep sheshtim, erteńinde óziniń aldyna baryp sóılesermiz dep oıladym. Tańerteń bardym, meni kabınetine kirgizbedi. Tipti, adamdaryna Tuńǵyshbaı Jamanqulovty kabınetime jolatpańdar degen buıryq berdi, meniń kózimshe. Sodan beri 3 jyldaı sóılesken joqpyz.
Sonymen qosa, onyń tizimindegi barlyq adam oqýǵa qabyldandy. Meniń de qabyldaǵan shákirtterim oqýǵa tústi. Sóıtip, 2-shi top quryldy.
"Ol mınıstr bolyp taǵaıyndalǵan jyl..."
Arystanbek Muhamedıuly 2012 jyly Mádenıet jáne sport mınıstri bolyp taǵaıyndaldy. Sol jyldyń tamyz aıynda meni Elbasy qabyldady. Jeltoqsan kóshesindegi ǵımarat jóninde suranǵanmyn, sóıtip Elbasyna bar máseleni aıttym. Sodan bastap maǵan mınıstrliktiń adamdary habarlasyp, ne aıtqanymdy surastyrdy.
Sol jyldary men «Fenıks» fılmin túsirýdi josparlap júrgenmin. Ideıasy – ózimniń jaqsy kóretin inim, shákirtim Jánibekov Talǵadtiki. Ózi kelip, maǵan ótinish jasap, kosmonavtıka salasynda bir kıno túsireıik, Qazaqstannyń ımıjin kótereıik, amerıkalyqtardan kem emes kıno túsirip shyǵaıyq degen soń, oıyn qoldap kelistim. Úkimet adamdaryna kirip, osy másele jóninde aıttym. Ol kezde Másimovtiń premer bolǵan kezi, oıymdy qoldap, kıno túsirýge qarajat bóldi.
Arystanbek Muhamedıuly mınıstr bolyp kelgen soń, meniń ómir jolymdy, óner jolymdy teksere bastady da, kózine osy «Fenıks» tústi. Kınoǵa bólingen 550 mln.nyń 100 mln.y 1 jylǵa ketý kerek bolǵan. Daıyndyqtarǵa arnaıy bólinetin qarajat bar.
"Mádenıet mınıstri aıaqqa tusaý saldy..."
Sol kezdegi Qazaqfılmniń dırektory – Ermek Amanshaev, Mádenıet mınıstri bolǵan – Muhtar Qul-Muhammed bizdiń ıdeıamyzǵa óte jaqsy baǵa berip, jol berip, iske kirisip ketken edik. Biraq búgingi mınıstr jolymyzdy bógep, aıaqqa tusaý saldy. Aı saıyn beriletin aqshany toqtatty. 20-30-daı jumysshy aılyqsyz júrdi. Ózim de aldyna eki-úsh ret bardym. Burynǵy renishti umytpaǵan bolsa, retke keltirip, bir-birimizge túsinistik tanytaıyq dep oıladym. Birge jumys jasaýǵa usynys jasadym. Bári beker boldy. Sóıtip, aqsha túspegendikten ınvestor izdeýge kóshtik. Talǵad Jánibekov shetel asyp, aqyry ınvestor tapqan edi. Investorymyz Qazaqstanǵa kele jatqan jolda, mınıstr onyń da jolyn bir tásildermen bógep, toqtatyp tastady.
Ashýǵa býlyqqan biz aryzdanyp edik, «Qazaq eli» fılmin syltaýratyp, bizge naqaqtan naqaq jala japty. 79 mıllıondy moınymyzǵa arta saldy.
"Mınıstr aryz jazdy..."
Arystanbek Muhamedıulynyń ózi prokýratýraǵa aryz jazdy, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigine tapsyrma berdi. Ondaǵy tergeýshiler jendetterge kóbirek uqsaıdy. Sóıtip bizdi tergeı bastady. Men bar máseleni rejıser men oryndaýshy prodúserge senip tapsyrǵan edim, sebebi ózim qarajat máselesine aralaspaǵanmyn. Ne kerek, «Qazaqfılm» AQ ekonomıka jáne qarjy jónindegi dırektory Gaýhar Ysqaqova men oryndaýshy prodúser Iýdınany túrmege otyrǵyzdy.
"69 mıllıondy moınyńa alasyń, 7 jylǵa otyrasyń..."
Osy jaǵdaılardan keıin mınıstrmen óziniń shaqyrtýy boıynsha Astanada kezdestik. Kezdese sala qoqan-loqy kórsete bastady. Áńgime arasynda Eńlik Sydyqovanyń jaıy da qozǵaldy.
Aıta keteıik, T. Júrgenov atyndaǵy óner akademıasynyń burynǵy túlegi Eńlik Sydyqova Arystanbek Muhamedıulyn «qyzǵa qyryndaǵysh» dep aıyptaǵan. Prokýrorǵa bergen túsiniginde Tuńǵyshbaı Jamanqulov óz kózimen kórmegenin, alaıda qaýesettiń bary shyndyq ekenin aıtqan.
Ol jaǵdaı úshin mınıstrden keshirim suradym. Qatelikterdi túzetip, salmaqty túrde sóıleskenmizdi qaladym. Ol ornynan atyp turdy da «Boldy, sottalasyń, 69 mıllıondy moınyńa alasyń, 7jyl otyrasyń!» dedi. Tipti prezıdentke hat jazýymdy, hatta bárin moıyndaǵanymdy qalady. Tek solaı ǵana Arystanbek Muhamedıulyn toqatata alady ekenmin. Men árıne qarsy boldym. Biraq ótinishin oryndap, elbasyna arasha túsýin suradym. Biraq ol mınıstrge unamady. Onyń aıtqan haty boıynsha men bylaı dep jazýym tıis edi: Fılmge osyndaı aqsha bóline sala, oıymdy birden aramdyq jaılady. Aqshany jeýim kerekpin dep oıladym. Rejıser-prodúserlermen qosyp, qylmystyq top qurýdy armandadym. Biraq mınıstr bilip qoıyp, meni der kezinde toqtatty. Oǵan jetetin mınıstr joq, meni toqtatpasa, men jeýdi jalǵasytra beretin edim.
"Muhamedıulynan bári qorqady eken..."
2 qarasha kúni meni qarjy polısıasyna shaqyrdy. Meni tergegen Mýjıkov degen adam. Tergeý nátıjesinde 5 mıllıondaı durys jumsalmaǵan aqsha tabylypty, qyzdar sony maǵan aýdarǵan eken. Álgi tergeýshi sony moınyńyzǵa alyp, jumysyńyzdy ári qaraı jalǵastyryńyz, sizge 65-bap boıynsha is qozǵaımyz da, bosatamyz dedi. Amal joq, jumysty qaıta jalǵastyrý úshin kelisýge týra keldi. Bir qadam artqa jasap, eki qadam alǵa jyljıyn dedim de, Mýjıkovtyń aıtqanyna kelistim. Bárin bitirip, shyndyqty dáleldeýge kirisemin dep oıladym. Sóıtip meni túngi 12-de úıge bosatty.
Erteńinde tursam, áleýmettik jelide «Tuńǵyshbaı Jamanqulov kinásin moıyndady, 69 mıllıondy jymqyrypty. Jartysyn tóleı bastady» degen aqpar tarap ketipti. Meni aldaǵandaryn kótere almaı, sol kúni emhanaǵa tústim. Advokatyma habarlasyp, isti toqtatatynymdy aıttym.
Bas prokýratýraǵa aryz túsirdim, ol qaralǵan joq. Sóıtip sot bastaldy. Sotta 69 mıllıonnyń qalaı jaratylǵanyn dáleldep shyqtyq. 44 mıllıony Astanadaǵy esep komıtetine ótken. 35 mıllıonda tapsyrý kerek body, biraq Muhamedıulynan qabyldamasyn degen buıryq tústi. Sotta bárin dáleldedik.
Bárin bylyqtyrǵan Iýdına degen atqarýshy prodúserim edi. Aılyq az dep, bárine artyq aqsha jazdyrǵan. Al sýdıa ne isteıdi? Arystanbek Muamedıulynyń aıtqanyn eki etpeıdi, árıne, aıtqanynyń bárin oryndap, bap boıynsha jumys jasaıdy. Muhamedıulynan bári qorqady eken, biz onyń sondaı úlken adam ekenin bilgen joqpyz.
Mýjıkov pen mınıstr maǵan qarsy is qozǵaǵanda , Tuńǵyshbaı Jamanqulov Qylmystyq top qurǵan dep jazǵan. Al Iýdına ne istesek te, Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń aıtqanymen júrdik degen. Barlyq qarajat máselesimen aınalysatyn Iýdına edi, men ol jóninde bas qatyrmaıtynmyn. Seıftiń kodyn da bilmegenmin. Óz isiniń mamany bolǵan atqarýshy prodúserime kámil sendim.
Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń sońǵy aıtqany
Qymbatty halqym, qymbatty qazaq eli, men esimdi jıǵaly ultym dep kele jatqan adammyn, óner jolyn ultym úshin tańdadym. Óz ultymnyń ánin, ónerin jaqsy kórgen adammyn. Otbasymda 11 balanyń tuńǵyshymyn. Anam bar, ol kisi eshteńeni bilmeıdi. Kótere almaı qala ma dep, aıtqan joqpyz.
Onyń ústine, Áýezov teatrynyń ornynan turýyna múmkindik jasaǵan edim, akterlar men jumysshylardyń bári aılyq alatyn.
"Tarıhı tulǵany halyq aldynda taptaý – ımansyzdyqtyń belgisi"
1986 jylǵy jeltoqsan oqıǵasyna qatysqan Gúlbahram Júnistiń «Jamanqulov jeltoqsan oqıǵasyna qatysqan joq, Mámbetovti satyp ketti degen aıyptaýǵa» bergen jaýaby:
Jeltoqsan oqıǵasy kezinde ústi-basym qan-josa bolyp, teatrǵa bardym da, Tuńǵyshbaı Jamanqulov otyrǵan kabınetke kirdim. Meniń túrimdi kórgen ol meni Ázirbaıjan aǵaǵa ertip apardy. Janynda basqa da óner adamdary otyr eken. Men ashýǵa býlyǵyp, qatty aıttym: «Biz qan-josa bolyp, taıaqtyń astynda qalǵanda, sizderdiń qorqyp otyrǵandaryńyz ne?». Sóıtip, Ázirbaıjan aǵa ornynan túre keldi de, «Kim de kim alańǵa shyqpasa, sol jumystan qýylady. Bárimiz shyǵamyz, senderdi ózim qorǵaımyn» dedi. Men túrmege tústim, Tuńǵyshbaı aǵa men Ázirbaıjan aǵanyń bastary jarylyp, aýrýhanaǵa tústi.
Sol 86-da Tuńǵyshbaı aǵany da, Mámbetovti de qaralap jatqanda, búgingi mınıstrler qaıda boldy?
Qadyrǵalı Kóbentaıdyń baspasóz máslıhatynda aıtqany...
Baspasóz máslıhatynyń ótýine mınıstrlik kedergisin keltirgen kórinedi. Kompozıtordyń aıtýynsha, mınıstrliktiń adamdary Astana balette jumys jasaıtyn qyzyna baryp "tıisken".
Qadyrǵalı Kóbentaı: Baspasóz maslıhatyn ótkizýge biz muryndyq boldyq Sotta ádiletsizdik blody, halyqqa sony jetkizbek edik. Túnde baspasóz bolmasyn degen buıryq tústi. Astana balette isteıtin meniń qyzyma tıisti, barmasyn, bolmasyn degen buıryq tústi. Qazaqtyń eń bir qundylyǵy – balasy, balany ortaǵa salý – qylmys, qoqan-loqy. Buǵan deıin meniń dushpanym bolmaǵan, búginnen bastap birinshi dushpanym paıda boldy.
"Arystanbek Muhamedıulynyń mınıstr retindegi mindetine rıza emespiz..."
Baspasóz máslıhatynda otyrǵan jýrnalıserdiń biri T. Jamanqulovqa «Mınıstrdi sotqa berý oıyńyzda bar ma?» degen suraq qoıdy. Oǵan óner aqsaqalynyń bergen jaýaby:
Ol kisini sotqa berý úshin mende dálel bolý kerek. Ol kisi mınıstrliktegi adam, men qarapaıym adammyn. Ol Elbasynyń senimine kirgen adam, sol sebepti men birinshi Elbasynyń aldyna kirip, bar jaǵdaıdy ózine túsindiremin.
"Mınıstrlik jibergen jýrnalıs"
Baspasóz máslıhatynda Sholpan esimdi jýrnalıs qyz árkimniń sózin bólip, Tuńǵyshbaı Jamanqulovtan naqty dálelderdi talap etti. Qujattardyń, faktilerdiń bolýyn surady. Qur sózben eshkimdi sendire almaıtynyn aıtyp, álek boldy. Alaıda, onyń aıtqanyn eshkim qulaǵyna ilmedi. Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń ózi tilshini mınıstrliktiń jibergeni anyq dedi.
Aıta keteıik, Tuńǵyshbaı Jamanqulov para aldy dep aıtyptalyp, shartty túrde 3 jyl 7 aıǵa sottalǵan. Jamanqulovtyń qazaq ónerine sińirgen eńbegin halyq jaqsy biledi. Buǵan deıin Mádenıet mınıstrimen arada bolǵan arazdyqty esh jerde aıtpaǵan bolatyn. Alaıda, shyn mánisinde jaǵdaıdyń qalaı bolǵany, ne bolǵany Jamanqulov pen mınıstrdiń ózderine ǵana tán. Áıtse de, qazaq úshin eńbek etken óner maıtalmanyn halyqtyń jamandyqqa qımasy anyq.
Daıyndaǵan: Gúlim JAQAN
