OMBYDA QAZAQTYŃ QARA DOMBYRASY KÚMBİRLEDİ (VIDEO)

/uploads/thumbnail/20170710160847283_small.jpg

Reseıdiń Omby qalasynda qazaqtyń qara dombyrasy kúmbirledi dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi Reseıdegi elshilik aqparatyna súıenip.

Atalǵan shara Omby oblysynyń qazaq ulttyq-mádenı avtonomıasy bastamasymen Omby qalasy ákimdiginiń qoldaýy aıasynda ótken. 

Ashyq aspan astyndaǵy dombyra. Osyndaı ataýmen ótken tamasha shyǵarmashylyq kesh Omby qalasynyń turǵyndaryn beıjaı qaldyrmasa kerek. Kalalyq ákimdiktiń muryndyq bolýymen «Halyqtar dostastyǵy» saıabaǵynda ótken sharaǵa eńbektegen baladan eńkeıgen qarıaǵa deıin qatysty. «Dombyranyń qońyr salqyn úni kópke deıin esten ketpesteı saqtalady»-deıdi qala turǵyndary. 

Aıta ketetin bolsaq, XX ǵasyrdyń basynda Omby óńirinde 60 myńdaı qazaq turǵan. Olar bes bolystan qu­rylǵan: ekeýi – qypshaq atasy, ekeýi – ke­reı, bireýi –atyǵaı-qaraýyl. Arasynda tó­re, qoja, naıman, qyzylqurt, kańly, qan­jyǵaly atalarynan usaq aýyldar kez­desken. Bólshevıkter kelisimen, jer daýy bastalady. Bul teke tires 1930 jyly ǵana aıaq­talǵan. Bir jyly Omby ýezi Omby qa­lasymen birge tutas Qazaqstanǵa ótetin bo­lady, ekinshi jyly – Sibirge... Solaı daý toq­tamaıdy. Ókinishke qaraı, Alash zıa­lylary osy jer daýynan shettetilgennen keıin Omby qalasy jáne onyń eń shuraıly soltústik-shyǵys jaǵy Omby gýbernıa­sy­nyń quramyna enedi de, egini bitik shyq­paı­tyn, shóldeý ońtústik-batys jaǵy Qa­zaq­stanǵa beriledi. Sebebi, qandastarymyzdan góri sol óńirdegi basqa ulttar ústemdeý bol­ǵandyqtan, bizdiń taraptyń álsizdigi baıqalyp qalady. Bıliktegiler jer daýyn mehanıkalyq jolmen sheshken: qaı jerde orys kóp bolsa, sol jerdi – Reseıge, qaı jerde qazaq kóp bolsa, ol jerdi – Qazaq­stan­ǵa bergen. Jıyrma jyl ishinde avtoh­ton­dy qazaqtar óz ata-babalarynyń shu­raı­ly jerinen egin durys shyqpaıtyn shól­di jerlerge kúshtep yǵystyrylǵan. Bú­ginde shilde aılarynda Soltústik Qa­zaq­stan, Aqmola, Pavlodar oblysy aımaǵynan Om­by oblysyna kirgenshe jerdiń kúıip, sap-sary bolyp qýrap ketkenin, al she­kara­dan ótisimen kókoraıly, egini bitik al­qap­ty kóremiz... Qara shekpen qasyreti bol­shevızm dáýirinde túsin aýystyrǵan shek­penmen júrgen. 1893 jylǵa deıin Om­by ýezinde birde-bir orys derevnásy bol­maǵan. Muny Reseıdiń muraǵattary tolyq rastaıdy.

Arǵy jaǵyn aıtsaq, Omby – Toq­san­baı­dyń, Qoshqarbaı men Túgel, Baıbolat pen Baıymbet, Jazy men Aqpaı batyrlar­dyń qonys tepken, el úshin kúresken ól­ke­si. Alash qozǵalysynyń beldi ókilderi – Asyl­bek, Musylmanbek, Muratbek Seıi­­­tovter, ataqty Qoshke Kemeńgeruly, Sma­ǵul Sadýaqasuly, Temirbolat Tel­januly, keńes úkimeti kezinde eń birinshi qa­zaq hatshysy Jumabaı Shaıahmetov, áı­gili Fazyl Káribjanov osy jerde dúnıege kel­gen. Omby qalasynda orta, arnaýly, jo­ǵary oqý oryndarynda talaı qazaq ba­lasy oqyǵan. Alash kóshbasshysy Álıhan Bó­keıhan osy qalada birneshe gazettiń re­daktory bolǵan. Tuńǵysh teatrdyń dı­rek­tory Dinshe Ádiluly da osy Ombyda bilim alǵan. Maǵjan, Mirjaqyptar talaı ret Ombyda aıaldaǵan. Bul rette Qaıyrbek Ke­meńgerdiń «Ombyda oqyǵan qazaqtar» atty jaq­sy tanymdyq kitaby bar. Osy qalada ta­laı pedagogtardy daıarlaǵan «kaz­pedýchı­lıshe» degen oqý orny 60-jyldarǵa deıin jumys istegen

Qatysty Maqalalar