Qytaıdyń soltústik-batysyndaǵy Shyńjań-uıǵyr avtonomıalyq aýdanynda "musylman uıǵyrlarmen jaqyn qarym-qatynasta bolǵan" onshaqty etnıkalyq qazaq tutqyndalǵany týraly Qamshy aqparattyq agenttigi "Azat Azıa radıosyna" silteme jasap habarlaıdy. Qytaı bıligi bul másele jóninde saýaldarǵa jaýap bermeıdi.
"ORAZADA TAMAQ İSHÝGE MÁJBÚRLEIDİ"
Qazaqtardy maýsymnyń 10-y kúni Shyńjańnyń Qaramaı qalasyndaǵy Dýshanzsy aýdanynda memlekettik qaýipsizdik qyzmeti ókilderi ustaǵan. "Azat Azıa radıosyna" suhbat bergen jergilikti turǵyn tutqyndalǵandardyń biri 47 jastaǵy Qalıbıat Baımolla, ekinshisi - 49 jastaǵy Qanjytaı Doshan ekenin aıtqan.
Suhbat berýshiniń sózinshe, qazaqtardy jergilikti musylman uıǵyrlarmen "tyǵyz baılanys" ornatqany úshin aıyptaǵan. "Polısıa kóptegen adamdardy ustady, shaǵyn avtobýs adamǵa toly boldy" degen ol.
Shyńjań aımaǵynyń turǵyny kúlli musylman aýyz bekitetin qasıetti Ramazan aıynda qytaı bıligi ıslam dinin ustanýshylardy ala tańnan keshke deıin ańdıtynyn, jergilikti qazaqtar da "qatań baqylaýda" bolǵanyn aıtady.
"Ramazan aıynda túski as kezinde olar barlyq musylman qyzmetkerlerdi jınap, tamaq ishýge májbúrleıdi", - deıdi ol.
QAZAQSTANǴA QATYNAS QIYNDADY
Qytaıda etnıkalyq azshylyq topqa jatatyn, negizinen Shyńjań-uıǵyr aýdanynda qonystanǵan qazaqtardyń kóbi ıslam dinin ustanady. Buǵan deıin etnıkalyq musylman uıǵyrlarǵa qoıylǵandaı shekteýlerdi sońǵy ýaqytta qazaqtar da sezine bastady. Olardyń Shyńjań aımaǵymen kórshiles Qazaqstanǵa qatynaýy qıyndap ketken.
Ótken aptada Úrimji qalasynyń bıligi memlekettik qyzmettegi etnıkalyq azshylyqqa jatatyndar men bıliktegi komýnıstik partıasy múshelerin adaldyq týraly ant berýge májbúrlegen. Bul týraly Qytaı memlekettik baspasóz quraldary maýsymnyń 14-i kúni jazdy.
Memlekettik qyzmetkerler men partıa sheneýnikteri ateısik ustanymdaǵy komýnıstik partıaǵa táýeldi, olarǵa kez-kelgen dindi ustanýǵa tyıym salynǵan. Sondyqtan olar Pekınge adaldyǵyn dáleldeý úshin Ramazan aıynda tamaq jeýge májbúr.
Ant berýshiler bıliktegi partıany madaqtaıtyn, Qytaı komýnıseriniń kósemi Mao Szedýn dáýirinen kele jatqan "Komýnıstik partıasyz Qytaı qaıta jańǵyrmaıdy" degen mazmundaǵy revolúsıalyq ánurandy shyrqaǵan.
"ON JYLǴA SOTTALDY"
Ramazan aıyndaǵy ańdýǵa qosa, Shyńjańda qazaqtar men uıǵyrlardy baqylaý, "turaqtylyqty saqtaý" sharalary burynǵysynan da kúsheıtilgen.
Jyl basynda Okan esimdi tanymal qazaq ımamy Altaı aımaǵynyń Habahe okrýgynda qaıtys bolǵan adamdy ıslam dástúrimen jerleý rásimin atqarǵany úshin 10 jylǵa sottalǵan. Qazaq ımam Shyńjańnyń Sanjı-Hýeı avtonomıalyq okrýgindegi abaqtyda qaıtys bolǵan, polısıa "ol óz-ózine qol saldy" dep habarlaǵan.
Qytaı men Qazaqstandaǵy etnıkalyq top ókilderiniń aıtýynsha, Shyńjańda kóp jyldar boıy uıǵyrlarǵa qoldanylyp kele jatqan dinı shekteýler endi qazaqtardyń basyna da túsken. Dástúrli ıslam sózderin qazaqshalap tilek bildirgeni úshin bılik qylmystyq bap boıynsha is qozǵaýǵa bar deıdi olar.
Aqpan aıynda Qazaqstanmen shekaralas İle Qazaq avtonomıalyq oblysynda bılik ulty qazaq 22 jastaǵy Eshat esimdi azamatty ustap, WeChat áleýmettik jelisin qoldanǵany úshin sottap jibergen. Eshat WeChat akkaýnty arqyly "separatıstik, ekstremıstik pikirler jazyp, ekstremıstik dinı ıdeıalar men basqa da aqparattar" taratqany úshin jaýapqa tartylǵan. Buqaralyq aqparat quraldarynyń jazýynsha, Eshat "ózine taǵylǵan aıyptardy moıyndap, qateligin túsingen".
Ulty qazaq derekkózdiń aıtýynsha, ony İle Qazaq avtonomıalyq oblysy Emın okrýginiń bıligi kópshilikten jasyryn túrde 10 jylǵa sottaǵan, qorǵaýshy nemese otbasymen kezdesýine ruqsat bermegen. "Azat Azıa radıosy" bul adamnyń taǵdyryn bilý úshin ótken aptada Emın okrýgynyń halyq sotyna telefon shalǵanymen, resmı organnan jaýap ala almaǵan.
"YQTIARHATTY QAITARA BASTADY"
Sońǵy kezderi Shyńjańnyń Altaı qalasyna jaqyn Arahak eldimekeninde polısıa Qytaı pasportyna ıe etnıkalyq qazaqtarǵa Qazaqstan úkimeti bergen yqtıarhatty qaıtara bastaǵan. Bul týraly "Azat Azıa radıosyna" suhbat bergen qazaqstandyq turǵyn aıtqan.
Azattyq buǵan deıin Qytaıdan Qazaqstanǵa kóship ketken qazaqtardyń Shyńjańda turatyn týys-tanystary men Qazaqstan azamattyǵyn alyp, ol jaqqa qaıta barǵan qazaqtardyń jergilikti bıliktiń "qysymyna tap bolǵany" týraly habarlaǵan. Qytaı ókili álgi aqparatty joqqa shyǵarǵan.
"Sizder osy aqparatty qytaı tilinde taratqan soń bılik jasqanǵan bolýy kerek, sebebi bul halyqaralyq quqyq pen basqa zańǵa qaıshy ǵoı. Halyqaralyq reaksıa bolady dep alańdaǵan tárizdi. Qazaqstan bergen qujattardy qaıtaryp berý úshin kúni-túni jumys istep jatyr", - degen ol "Azat Azıa radıosyna".
