Jylannyń etin jep, sorpasyn iship kórdińiz be? Osy kúni ońtústik óńirde baýyrymen jorǵalaýshylardyń saýdasy qyzyp tur. Ábden mashyqtanyp alǵan jylan aýlaýshylar árqaısysyn kem degende 50 myń teńgeden satýda. Al, halyq emshileri bolsa, jylannyń etinen sorpa daıyndap, dertine shıpa izdegenderdi emdep júr. Ýly jándikten jasalǵan taǵam adam densaýlyǵyna zıan emes pe dep suraýyńyz múmkin. Bul týraly "Eýrazıa" birinshi arnasy jazdy.
Ásilinde túr-túsinen shoshıtyn jorǵalaýshy endi neǵyp kerek bola qaldy, múmkin paıdasy da bar shyǵar degen suraq týyndaıdy.
«Muny az-azdan ishedi, jatar aldynda bir kese ishedi, aýyryp jaqan naýqastarǵa kúndiz-túni berse bolady»-deıdi emshiler.
Amalbek Serqulov – jylannan túrli as daıyndaýdyń has sheberi. Halyq emshisi odan bólek, kirpi men tasbaqa etinen sorpa ázirleıdi. «Astyń bul túri adam aǵzasyn túgel tazalap, qan almasýdy retteıdi. Udaıy paıdalanǵan jan qaterli isikke shaldyqpaıdy» deıdi ol. Suıyq tamaqtyń baǵasy da ártúrli. Eń bastysy, kóp dertke shıpa eken.
«Obyr aýrýy deıdi, onkologıalyq aýrýǵa dýshar bolǵandar kóp ishedi muny. 1-shi jáne 2-shi dárejedegilerge óte paıdasy jaqsy. 3-shi jáne 4-shi dárejedegi naýqastarǵa sál ómirin uzartady, biraq, paıdasy qıyn», — halyq emshisi Amalbek Serqulov.
Jylan etinen taǵam daıyndaý kez kelgenniń qolynan kelmeıdi. Ony tek jón-josyǵyn biletin jan ǵana ázirleı alady. Amalbek aǵa aldymen jylannyń basyn kesip, sosyn ishek-qarnyn tazalaıdy eken. Taza sýmen jýyp, terisimen birge qazanǵa salyp qaınatady. Ústine kirpi eti men tasbaqany qosady. Eki-úsh saǵat qaınatqan soń, paıdalanýǵa bolady eken.
«Bizdiń búgingi túsirilim tobyna erekshe as daıyndaldy. Amalbek aǵa kirpi, tasbaqa jáne jylan eti qosylǵan sorpa ázirledi. Halyq emshisiniń aıtýynsha, bul taǵam kez kelgen aýrý túrpine taptyrmas em bolady. Meniń densaýlyǵym jaqsy. Biraq, sonda da emdik qasıeti úshin sorpany ishýge bel býdym» — tilshi Pernebek Bilálbek.
«Jan saýlyǵy – tán saýlyǵy» degen qaǵıdany ustanǵan halyq emshisiniń aıtqandaryn buljytpaı oryndaýshylardyń biri – Qalybaı Perdeshov. Ol kezekti emin qabyldaýda.
«Jylannyń taza sorpasy óte jaqsy, tek jıirkenbeı ishý kerek deıdi. Jıirkenetin túgi de joq, kádimgi sorpa ǵoı. Terlep-tepship otyrmyz ǵoı raqattanyp, myna jerde» — Shymkent qalasynyń turǵyny Qalybaı Perdeshov.
Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Sharaphana aýyly -jylan satýmen aty shyqqan eldimeken. Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, munda «kólbar» jylan óte kóp kórinedi. Ony oıyn balasy men kez kelgen malshy jazyq daladan op-ońaı ustap alady. Sóıtip, jylan satatyn adamdarǵa ákep tabystaıdy. Baǵalary da ártúrli. Bes myńnan elý myń teńgege deıin jetedi. Biraq, muny jylan satýshylar beınekamera aldynda aıtýdan qashqaqtady. Esesine, biz ony jasyryn kameraǵa jazyp alýymyzǵa týra keldi.
«Mende biraq jylan emes qoı. Razmerimen bolady, óziń sekildi klıentter kelgen kezde aldyna qoıyp qoıamyn. Bylaı qarap, maǵan mynaý kerek deıdi, mynan soıyp daıyndap ber deıdi, men sony soıyp, daıyndap beremin» — jylan satýshy Maqan.
«Kólbardy» qazaq maıjylan dep te ataıdy. Jer betine jazda ǵana shyǵatyn ony uzaq ýaqyt bir orynda saqtaýǵa bolady eken. Sońǵy ýaqytta halyq arasynda onyń sorpasyna degen qyzyǵýshylyq artqan. Kóbine, arnaıy tapsyryspen daıyndatqyzady.
Halyq emshisi jylan etin maıdalap týraýǵa bolatynyn aıtady. Ettiń qyltyǵy kóp bolǵandyqtan, ettartqyshtan ótkizip, keptirip, talqan etip shyǵarady eken. Al, aldyna kelgen naýqasty dertten aıyqtyrý úshin emniń birneshe túrin paıdalanady. Araǵa shaqtyrady, súlik te salady. Boıdaǵy artyq qandy hıdjama jasaý arqyly alyp tastaıdy.
