«Ushasyń túnde, talmaı qanatyń
Eki-úsh myń teńge árbir saǵatyń!»
Búginde balapan daýysty bozbalalardyń beıádep sózben qarýlanǵan beınabaıandary brendke aınalýda. Ár-jerden jıyp, áýmeser áýezden quraǵan dúnıesin án dep te tanystyryp júr. Jańaǵy tekst «Túngi kóbelek» degen reptiń sózi. Jelikken jastyń tilinde oınaǵan áýenniń qımyly sanasynda saırap jatyr. Yńǵaıǵa kónbeıtin bylapyt sózderdi bylaıǵy jurtqa ánniń formasyna salyp jetkizgendegisi ǵoı. Biz artyq ketippiz, sóıtsek bulary rep eken. Qazir sybyrlaǵannyń bári ánshi zamanda osy repshiler «áý» demeıtin qazaq bolmaıtynyn dáleldep júr. Ekiniń biriniń «tregi» bar. Trek degeni qorjyndaǵy ánderi. Ózderine laqap taqqysh toptardyń tapqany jańaǵy janrǵa jany jaqyn jastardyń jan-jaqty qolpashy ǵana. Biz osy zertteý barysynda kóptegen trekter men beınejazbalarǵa jolyqtyq. Tipti, kúndelikti turmysta qoldanýǵa qorash kóretin tirkester olardyń sózdik qorlaryn baıytyp otyr. Solardyń ishinen az ǵana bóligin usynyp kóreıin. Baıansyz mahabbat, baqytsyz balalyq shaq jaıly ómir jaıly kózqarasy qalyptasyp úlgermese de úlkendershe aqyl aıtý olardan alys emes. Sypyra jamandap, jondarynan taspa tilgimiz joq. Aragidik qazaqty birlikke shaqyratyn jigitter de bar eken... Biraq kóp jaǵdaıda kezikkenimiz ortanqol dúnıeler men «oqshaý» sózder. Mysalǵa:
R.I.D.O
Kóńilimiz tolmady
Ortańǵy saýsaǵymyzdy joldadyq
Smitty
Jezókshe qyz ekensiń degen basyma keldi oı.
Mc Madi x Loony Lao x BIG KAJY
Maǵan seniń kóteniń unaıdy
Biraq men seni tolyqtaı qalaımyn»
Taǵy bir joldarda:
«Kileń úıir eshki, bolsa ýaqyt keshki. Jınalyp foto túsirer kameramen eski. Sapasy syn kótermes, kórsetedi úıir sanyn, Men úshin nájissińder, úıirdegi báriń» degen joldar bar. Arzan uıqastyń saýyrynan soǵyp, kereksiz dúıneni «keremet» qylyp kórsetken. Ekinshiden eshkide eshqashan úıir bolǵan emes,úıir jylqyda. Qoımen qosylyp qotan bolady. Úshinshiden tórtinshi jolda anaıy sóılemdi qoldanyp, jalpy jabaıylyqqa barǵan. Ári qaraı kettik.
«Men úshin pilden tómensiń, qaltań aqshaǵa tolsa da, Kóılegiń bolsa da, ataǵyń bar dep sorsa da, Qoınyńdaǵy maımylyń laıyqty sol saǵan. (túsiniksiz) ısi shyqty, kileń arzan ataq qýǵan, Adamdar sanaýly, namaz úshin ...... jýǵan» - deı salypty. Sóz aýanyn baqsam sol «az»-dan ózderi de alys emes-aý. «Qoınyńdaǵy maımylyń laıyqty sol saǵan» depti. Qazaqta eń daýdyń dúrmekke jolyǵar sáti qyzdyń namysynyń qorlanýynda. Arynyń aıaq asty bolýynda. Endeshe qyzdy maımylǵa teńegen myqtynyń «mádenıetten» mylqaý ekenin baıqaımyz. Tipti óleń ataýlydan órimdeı negizi joq bul syldyr-sýdyń keıbir jastar aldynda Abaıdyń aldyn orap ketkeni janyńa batady. Segiz serini tanymasa da Smıttıdi,kezindegi ash jalańash qazaqtardyń tarıhyn bilmese da ASH KAZAKH-ty tyńdaıdy. Keı kisiler osy reptiń shyǵý tegin ózimizdiń jyraýlar poezıasymen baılanystyrady. Durys ta shyǵar. Sózderiniń durystyǵyna dálel bola alatyn faktiler de joq emes. Biraqta Aqtamberdishe jan aıqaıynan, búgingilerdiń bos aıǵaıy kóp, Shalkızdiń sheshendiginen,búginginiń mesheýligi kóp Mahambettiń otty óleńderinen, bulardyń boqty óleńderi kóp. Tipti, kesheginiń kemeńgerlerin búgingilermen salystyryp, salǵastyrý aqylǵa aýyrlyq qylady. Ashynǵanda shyǵady ashshy daýsymǵa salyp Aqtamberdiler:
Álpeshtegen hanshasyn
Túıedegi narshasyn
Aıalaǵan arýyn
Aq kótine mingizip
Teginnen tegin olja qylmasam
Jer basyp tiri júrmendi – deıdi. Nartalap erdiń namysty óleńi dalıǵan dalanyń rýhyn kórsetip turǵan joq pa? Al repshilerge kelsek «óıttim, búıttim, sondaı ekensiń, bilmeı qalyppyn» osynyń aınalasyndaǵy kákir-shúkirler. Óleńine qarap ózine baǵa berer zamanda Aqtanberdiler «ór» atansa,búgingilerdiń boqtyǵyna ne deımiz?
Ári qaraı.
«Túkirdim túsinigińe, dinińe, senimińe, Meniń jolym osy, bolmaıdy sheginýge. «Adamzat – meniń dushpanym! Kórmedim, eshqashan, kógershinniń ushqanyn. Adamzat – qasirettiń besigi, Estiledi jer ananyń óksigi» -dep bir demalypty. Qazaqsha repti tek qazaq qana tyńdaıdy. Qazaqtyń dini – ıslam. Birinshi jolynan búlikke bastaǵan óleńde Islamǵa túkirgenim bar degendegisi me? Sonda jastardy ateızmge úgittep jatqany ma? «Adamzat - meniń dushpanym» depti. Ateıserde adamzattyń dushpany bolǵan. Jaratylysyn maımylmen baılanystyrǵan ortada adammyn deý de aqylǵa syımaıtyn aqtalys ǵoı. «Adamzat - kasirettiń besigi» deıdi. Sol qasirettiń besigin terbetip otyrǵan ózderi emes pe? Jylasa tregimen jubatatyn. Bul tikeleı sýısıdke qatysty tarmaqtar. Qaıta biz keı bylapyt boqtyqtyń ornyn sypaıylaý sózdermen aýystyrdyq. Keıbir beıne baıandaryn kórgende ózińmen qosa kóziń uıalady. Bul klıpterdiń astyndaǵy pikirlerge kelsek kóp qazaq teris kórmeıtin sıaqty. Ne kóp bizde repshiler kóp eken. Tas laqtyrsań repshige tıedi. Eskere ketetin jaıt bular ándi de,sózdi de ózderi jazady eken. Jazǵan shımaılary shydamyńa shoq túsirerdeı. Býyn degen bútindeı búlingen, uıqas degendi uqpaıdy. Álemde solaı ma,ár elde solaı ma,ajyratyp alý qıyn. Bular búgingi kúnniń zamana týdyrǵan sal-serileri. Bir qyzyǵy jańaǵy jigitterdiń basym kóbiniń esimderi qazaqsha emes. Smitty, R.I.D.O, Maximum osylaı jalǵasyp kete beredi. Bizdegi bar kiná qalaı kórdik solaı sana súzgisinen ótkizbeı qabyldaı berip, daryldaı ketemiz. Óıtkeni jyryna jyny aralas batystyń repterinen boqtyq sózderdiń «bálenbaı» túrin estısiz. Mýzyka men kók jáshiktiń tárbıeshi qural ekenin eskerip, jastarymyzdyń kimdi tyńdap, neni kórip jatqanyna nazar aýdaraıyq.
Keshegi zamannyń keremetteri kózge elesteıdi. Baı kóńil Birjan kómeıi bulbul Aqan Úkili Ybyraılardyń ataǵyn shyǵaryp,shymyr shýmaqtarmen órilgen ánderi osy «Túngi kóbelek» dep sekektegen serilerdiń jasy bolsa kerek. Zamana ozyp, ádepten qashyq, ashyqtan-ashyq ketken ánshisymaqtardyń búgingi «áláýláılimi» osy sarynda. Osy sońǵy bes jyldyń júzi boldy qazaqqa REP janrynyń etene tanys bola bastaǵany. Alǵash Erbolattyń «Men Qazaqpyny» qazaq ekenimizdi esimizge túsirip,eńse kótererdeı qubylys bolyp, «Bizdiń Jigitterge» deıin jorǵa jelispen keldi. Onan keıingi shyqqan túrli toptardyń boqtardan ary uzaı almaǵany belgili. Bizdegi bar kiná qalaı kórdik solaı sana súzgisinen ótkizbeı qabyldaı berip,daryldaı ketemiz. Batystyń rererleriniń de sóziniń sıqy osyndaı.
Orynbasar Baqytbek
Sýret: musicmir.kz
