«Men joǵarǵy oqý ornynda oqımyn. Áke-sheshem bar, turmys jaǵdaıym jaman emes. Alaıda mende ómirge degen qulshynys joq. Ne úshin ómir súrip júrgenimdi bilmeımin. Óz súıgen isimmen aınalysa otyryp, ony ne úshin jasap júrgenimdi túsinbeımin. Men naqty bir ómirdiń maǵynasyn izdeýdemin, ómirdegi maqsatymdy izdeımin. Maqsatyma jetken saıyn qatty qýanamyn, alaıda ol qýanyshym ózime munyń bárin ne úshin istep júrmin degen suraq qoıǵanda, sý sepkendeı basylady. Sebebi men bul suraqtyń jaýabyn tappaımyn...».

«Ómirdiń máni nede? Ómirge degen qulshynysym joq» degen syndy psıhologıalyq jaǵdaıdy nemese depressıany kez kelgen adam ómiriniń ártúrli shaǵyna basynan ótkerýi múmkin.

Joǵarydaǵy mátinnen uǵatynymyz adam motıvasıasyn joǵaltqan.

Aqyl-esi durys adamnyń tolyqqandy ómirin belgili bir maqsatsyz, qulshynyssyz, talpynyssyz elestetý qıyn. Keıde aldyǵa jyljýdyń joqtyǵyn, óz-ózimizdiń damýymyzdaǵy toqyraýdy sezinemiz. Sondaı ýaqytta sıqyrly kúsh bizdi demep jiberse eken deımiz. Alaıda bizdiń sıqyrymyz – motıvasıa ekenin kópshiligi bile bermeıdi. Qamshy.kz aqparattyń agenttigi osy taqyrypta tanymdyq maqalany oqyrman nazaryna usynady.

Ómirge degen qulshynysyńyzdy joǵalttyńyz ba? Endeshe onyń paıda bolýyna áser etińiz. Ómirdiń máni de sol: árkim óziniń motıvasıasyn ózi quraıdy, ózi jasaıdy.

Bizge, adamdarǵa árqashan birnárse jetispeı turady. Bizdiń oıymyzsha, ýaqyttyń jetispeýshiligi,  dál qajetti sáttiń bolmaýy nemese daıyndyqtyń bolmaýy – árdaıym kedergi bolady. Shyn máninde, bizdiń áreketsizdigimizdiń basty sebebi – jetkilikti dárejedegi motıvasıanyń bolmaýy.

Siz úshin ómirdegi mańyzdy nárse ne?

Telehıkaıa kórip otyryp kóp qarjy tabatynyńa senip otyrýǵa, tamaq jep otyryp mindetti túrde aryqtaıtynyńa, uıyqtaıyn dep jatyp jumys istep úlgeretiniń týraly kóp oılanýǵa bolady.  Tósekte jatyp aýyzben aıtý asa jeńil, al ornyńnan turyp áreket etý – qıynyraq. Sebebi ol kúsh-jigerdi, talpynysty talap etedi.

Motıvasıany tabý qıyn emes. Ol úshin tek qandaı nátıje qalaıtynyńdy bilýiń kerek. Eger elestetken nátıje kóńilińdi aspandatsa, maqsatyń aıqyn. Al eger, nátıje kóńilińdi kónshitpese, bul maqsat aıqyn emes, saǵan munyń qajeti de joq.

Motıvasıa kez kelgen jerde qajet. Aryqtaý úshin, eń ádemi bolyp júrý, jetistikke jetý, oqýǵa túsý úshin de motıvasıa kerek. Ony tek taýyp qoıý ǵana jetkiliksiz. Motıvasıany  demeý kerek, onymen jumys isteý kerek. Bylaısha aıtqanda, motıvasıańyz óz áserin, paıdasyn joǵaltyp almaý úshin ony «qorektendirý» kerek.

Motıvasıa joq bolsa –  nátıje de joq

Sátti Motıvasıanyń 5 erejesi:

– Qandaı nátıjege ıe bolatynyńdy jarqyn túrde elestet. Óz eńbegińniń jemisin kóz aldyńa keltir. Motıvasıań taýsylǵan saıyn nemese sharshaǵan sátterde jemisińdi, jetetin nátıjeńdi oıla.

– Maqsatyń fızıkalyq turǵyda ózińmen birge bolýy kerek. Qulshynysyńdy arttyratyn belgili-bir zat oǵan qaraǵan saıyn maqsatyńdy esińe túsirýi kerek.

– Josparlaryń men maqsattaryńdy qaǵaz betine túsir. Oryndalǵan josparlaryńdy túrtip otyr.

– Óz-ózińe sóz ber. Aıaǵyna deıin baratynyńa, taısalmastan nátıjege jetetinińe ýáde et nemese jaqyndaryńa sóz ber.

– Elikteıitin tulǵa bolsa, soǵan qarap boı túzep, «Ol jasasa men de jasaımyn» degen uranmen ómir súr.

– Ideıalastyryńdy tap. Jaqyndaryń nemese dostaryńnyń arasynan seniń bastamańa qoldaý bildiretin nemese ózińmen birge iske kirisetin adamdar bolsa, naǵyz motıvasıa sol bolmaq.

Adamdar motıvasıany qaıdan alady?

Motıvasıa – belgili bir maqsat úshin ózińdi oıatý prosesi.  Kóp jaǵdaıda adamdar qulshynysty qoǵamnan alady. Al qoǵam óz kezeginde jumysshy kompanıalar men uıymdarǵa toly. Kez kelgen kompanıanyń óziniń maqsattary bar. Sol sıaqty adamnyń da óz maqsattary men josparlary bar. Osy maqsat aıasynda ol jumysqa turady. Eger kompanıa nemese uıym basshylyǵy: «Jumysshynyń ne qalaıtyny meni qyzyqtyrmaıdy. Jumys iste, unamaı ma – saý bol!» degen qaǵıda ustansa, ol jaqsy nátıje bermeıtini anyq. Sebebi, eń sońynda mundaı kompanıa tek jumysshy-oryndaýshylarmen ǵana qalady.

Al eger álgi kompanıa kerisinshe: «Meniń qyzmetkerlerim sondaı myqty. Biz barlyǵymyz bir otbasymyz, olardyń kóńilin qaldyrmaımyn, nátıje de bolar» degen qaǵıdamen jumys istese , nátıje mindetti túrde bolady.

Asylynda, effektıvti basshynyń tásili kelesideı bolmaq. «Siz maǵan nátıje beresiz. Men sizdiń jeke maqsattaryńyzdyń oryndalýyn júzege asyramyn» bolýy tıis.

Al qyzmetkerler sapaly ári jaqsy jumys isteý úshin ne isteý kerek degen zańdy suraq týyndaıdy. Ol úshin jumys berýshi basshy qyzmetkerlerden tikeleı tolyq múmkindikpen jumys isteý úshin adamdarǵa ne qajet ekenin suraý kerek. Osy arqyly qyzmetkerge qandaı jaǵdaı qajet ekenin bilýge bolady.

Qazirgi kezde kompanıalar jumysshylary men qyzmetkerlerine motıvasıa berip, eńbek nátıjelerin ósirip jatyr degendi estý ekitalaı nárse. Sebebi bizdiń elimizde jumysqa motıvasıa berý túsinigi múlde qalyptaspaǵan. Máselen, qarapaıym avtobýs júrgizýshilerin alaıyq. Standartty jalaqylary 150 myń teńge bolatyn avtobýs júrgizýshileri bir aıdyń ishinde jumysyn qalaı istese de, sol jalaqyny alady. Iaǵnı, tyrysyp istese de, salǵyrttyq tanytyp istese de, onyń eńbeginiń aqysy ózgermeıdi.

Aıtalyq, Marat pen Qanat esimdi eki kólik júrgizýshisi jumys isteıdi delik. Marat kúnde tańerteń jumysyna dál ýaqytynda keledi. Kóligin ózi tazalap, tap-tuınaqtaı bolyp júredi. Jumysyna bir de-bir ret keshikken emes.

Al Qanattyń jaǵdaıynda olaı emes. Qanat kúnde keshikpese de, keıde 15 mınýtqa, keıde 20 mınýtqa keshigip, únemi jumysyna salǵyrttyq tanytyp júredi.

Endi aıdyń sońynda eki kólik júrgizýshisi de sol 100 000 teńgesin arqalap ketedi. Alaıda Marattyń kókeıinde jumysyna degen kóńili tolmaýshylyq, ómirge degen qulshynystyń joqtyǵy paıda bolady, tipti,  bastyǵym «Jaraısyń» degen bir sóz de aıtýǵa jaramady ǵoı degen muń bolatyny anyq.

Menińshe, joǵaryda atalǵan avtokólik júrgizýshilerine de, avtobýs júrgizýshilerine de jumystaryna motıvasıa berse, jumystyń effektıvtiligi de, nátıjesi de sózsiz joǵarylaıtyn edi.

Motıvasıany qalaı berýge bolady? Avtoparkter nemese jumysshylar isteıtin uıymdar arnaıy jarys nemese baıqaý uıymdastyrýǵa bolady. 3 aıda eshqandaı erejelerdi buzbaǵan, jolaýshylar tarapynan erekshe nazarǵa ıe bolǵan júrgizýshilerdi marapattap, syı-syıapat tabystasyn. Dýbaıǵa eki bıletti báıge syıy etip belgilesin.

Bul tek avtobýs júrgizýshilerine ǵana qatysty emes. Kez kelgen kompanıa óz qyzmetkerleriniń jumysqa degen yntasyn osyndaı motıvasıa berý arqyly kóterýi kerek dep esepteımin.

Máselen, Japonıa  menedjmentinde jumysshylar motıvasıasy –  kez kelgen kompanıa úshin eń birinshi orynda turady. Bir ereksheligi, Japonıa kompanıalary jumysqa tek ýnıversıtetti túlep ushqan belsendi stýdentterdi qabyldaıdy. Sonymen birge jumysqa qabyldaný barysynda qyzmetkerler kompanıanyń ózine qandaı múmkindikter, qandaı jaǵdaı jasaıtynyn bilip otyrady. Jumysqa alynbas buryn barlyǵy túsindirilip aıtylady. Árbir jumysshy óziniń ústeliniń qasynda qulshynysty arttyratyn, motıvasıany kóteretin jazbalary turady. Barlyq jaǵdaı qyzmetkerler úshin jasaldy. Sebebi Japon halqy eńbek ónimdiligin arttyrýdyń tásilderin biledi.

Osydan biraz jyl buryn AQSH ýnıversıtetteriniń birinde stýdentterdiń bitirý keshine belgili bıznesmendi sóz sóıleý úshin shaqyrǵan. Sonda kezdesýge eki saǵat keshigip kelgen bıznesmen minberge shyǵyp sóz sóıleýdiń ornyna 3 mınýttyq sóz aıtyp shyǵyp ketip qalady. Uıymdastyrýshylar mundaı jaǵdaıdyń ne sebepti oryn alǵanyn túsinbeı qalady. Birneshe saǵat boıy bitirýshi túlekterge óziniń keńesterin, aqylyn aıtady dep oılaǵan olar abdyrap qalǵan.

Sondaǵy bıznesmenniń aıtqan sózderi mynadaı bolǵan: «Sender búgin ýnıversıtet bitirip qoldaryńa dıplom alyp jatyrsyńdar. Sender úshin barlyǵy tamasha. Árqaısysyńnyń áke-shesheleriń alyp bergen kólikteriń bar. Daıyn turǵan jumystaryń bar. Alaıda bul jumys arqyly sender bar bolǵany jylyna 100 000 myń dollar tabýlaryń múmkin. Al men úshin bul aqsha túk emes. Men bıznesmenmin. Búgin senderge qarap, eshbirińniń kózderińnen janyp turǵan otty kórip turǵan joqpyn. Al janardaǵy otsyz sender eshkim emessińder!» – dep aıtyp ketip qalǵan eken.

Birneshe jyl ótip, bul jaǵdaı umytylǵan soń, álgi ýnıversıtet basshylyǵy zertteý júrgizip kórmek bolady. Ýnıversıtetti bitirgen stýdentterdiń qaı leginiń áleýmettiq jaǵdaıy joǵary ekenin salystyrmaqshy bolǵan. Nátıjesinde erekshe ósim kórsetken stýdentter legi belgili bolǵanda mundaı kórsetkishtiń sebebin anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy ýaqyt aralyǵynda eshqandaı muǵalimder men ustazdar aýyspaǵanyn eskere otyryp, sol jyly sóz sóılegen álgi bıznesmendi eske alady. Sonda ýnıversıtet basshylyǵy shaqyrylǵan bıznesmenniń 3 mınýttyń sózi atalǵan stýdentterge osylaı áser etkenin túsingen.

Sonda álgi bıznesmen sonshalyqty ne aıtty deısiz ǵoı? Ol – stýdentterdiń janarynda ot jaqty.

Jetistikke jetý úshin kókirek pen janardaǵy ottyń bolýynyń qanshalyqty mańyzdy ekenin dáleldedi.

Shyn máninde, jetistikke jetý úshin, motıvasıany joǵaltpaý úshin janardaǵy otty jaǵa bilý kerek, jáne ony sóndirip almaý kerek.

Nazerke MUSA