Álem qazaqtaryna aqparat taratatyn Qamshy.kz aqparat agenttigi kóshi-qon taqyrybynda jıi qalam terbeıtindikten eldiń ishi-syrtyndaǵy qazaqtardyń mádenı baılanysy týraly da kóptegen maqalalar jarıalap, Atajurtqa dańqy jetpegen ónerpaz jandardy oqyrmandaryna tanystyryp jatady. «Qamshynyń» kelesi keıipkeri kompozıtor Nurbaqyt Qojauly.
Qamshy.kz oqyrman nazaryna sazger týrasyndaǵy Jeńis Zeınelulynyń pikiri men Nurbaqyt Qojaulynyń birneshe ánderin usynady.
«Sazgerdiń ánderine toqtalýdan buryn jalpy án qaqynda toqtala ketken jón sekildi. Án jalpy adamzat órkenıetiniń bir bólegi bolǵan mýzyka mádenıetiniń bir taraýy, bir bolǵanda biregeıi bolyp, ulttyń, ulystyń týǵan tabıǵatyna, jasaǵan ortasyna, salt-sanasyna, qoryta aıtqanda ana tili men tamyrly diline baılanǵan ulttyq oılaý júıesi (túısik) jemisteriniń biri bolyp, kórkemdik beıneleý tásili. Ánde sol ulttyń túısigine baılanysty mýzykalyq beıneleý qýat bolyp, sol ulttyń án bógenaıy (en tańbasy) mundalap turady. Mine bul biz únemi aıtatyn ándegi ulttyq boıaý-án dástúri.
Nurbaqyt Qojaulynyń ánderine keler bolsaq aıtylǵan ulttyq boıaý en tańba ultymyzdyń án (mýzyka) boıaýyn myqtap boıyna sińirgen, sondaı-aq kádege jarata bilgen, sonymen birge án óneriniń, saıyp kelgende til (sóz) óneri ekenin ańǵara bilgen. Mýzykanyń ana tilimizben, dilimizben etene baılanysyn óz A Óz álinshe meńgere bilgen sazger. Dáleli: sazgerdiń «Qyrǵa barsam», «Kertóbel atpen qoshtasý», «Tolǵa dombyra» taǵy da basqa án mýzykalary óleń sózdiń ajaryn aıshyqtaı asha túsedi de tyńdaǵan jannyń kóńil kóginde birde tilenip ushqan qyran qustaı qalyqtasa, birde tóske órlegen tulpardaı dúbirimen júrek qylyn terbeıdi. Atalǵan ánderdi tyńdap kórińiz. Sonymen qosa sazger ultymyzdyń vokaldyq án mádenıetine de boı urǵan, óreli ánder jazǵan. Dáleli: «Bulbulym», «Saǵynyp kettim», «Abyz eldiń mekeni», «Saǵynysh», «Týǵan jer» qatarly bir qydyrý shyǵarmalarynda aıshyqty vokaldyq shyǵarmalyq óre baıqalady da nedáýir joǵary kásiptik órege suranys beredi. Sonymen qosa estradalyq ánderimen aıshyqty balalar ánderi shyǵarmalarynan oryn alǵan.
Sazgerdiń án jasampazdyq ereksheligi qalyptyq forma jaǵynan tabıǵı qalyptaǵy shyǵarmalardan tys, garmonıaly qalyptaǵy jáne melodıalyq qalyptaǵy shyǵarmalary bar. Sonymen birge ólshemdik jaqtan qatań uıańdyq salystyrmasy alýan túrli, ár túrinen tabylady. Eki ýdarlyq, úsh ýdarlyq ánderden tys, alty ýdarlyq, bes ýdarlyq ólshemmen qosa, aralas ólshemdegi shyǵarmalarda bar. Rıtmdik formasy jaǵynan da alýan túrli. Tolyq taktty shyǵarmalarǵa qosa tolyqsyz takt uıańnan bastalǵan shyǵarmalarda kezdesedi, ári aldyn ala shyqqan dybystarmen keıinge sozylǵan (takt attaǵan) dybystarda kezdesedi. Mine bul túrdegi erekshelikter mýzykanyń alýan túrliligin, baı mazmundy beıneleý qýatyn kórsetedi.
Qoryta aıtqanda Nurbaqyt Qojaulynyń ánderi alýan túrden, alýan taqyryptan bolyp, ózindik bolmysy qalyptastyrǵan ulttyq boıaýy qanyq, qurylymy shymyr bolyp keledi. Sazger Nurbaqytty ultymyzdyń til ónerimen mýzykany aıshyqty qabystyra bilgen ózindik daralyq qalyptastyrǵan aıtýly sazger deýge ánderi dálel. Shyǵarmanyń qundylyǵy tyńdarmandardyń qalaýynan shyǵa bilýinde. Osy turǵydan alǵanda da sazgerdiń án shyǵarmalaryn tolyq qandy shyǵarmalar deýge tyńdarmandary jáne ánderiniń ózi kýá.»
Qyrǵa barsam
S:Báıtik Dúısebaıuly
M:Nurbaqyt Qojauly
Dańǵaza qaladan da qaljyradym,
Ańsadym ásem únin dombyranyń.
Keter me em júristi atpen jolǵa shyǵyp,
Qazaqtyń shyrqaı shyrqaı halyq ánin. Pa, shirkin!
Men órlep qyran quldap tasyp jatsa,
Órkeshi ótkel bermeı basym qatsa.
Moıynynan sý sorǵalap qaıyń terek,
Sáskede jaýǵan jańbyr aqyrlassa. Pa, shirkin!
Sol sátte kempir qosaq doǵa tartsa,
Bir ushyn doǵasynyń maǵan artsa.
Betkeıden sýyrlary ańqıttasa,
Shaqyrsa kókek qonyp oba tasqa. Pa, shirkin!
Oryndap orkestrin orman tursa,
Kóńilim balqyp ketse qorǵasynsha.
Jem ilip uıasyna búrkit tartsa,
Janymda jańasha bir arman týsa. Pa, shirkin!
Mańynda myń búktelip dala jatsa,
Qurdasyń qus saldyryp ań aýlatsa.
Sapyryp sary qymyzyn zamandasym,
Aýyldy dúrliktirsek tań atqansha. Pa, shirkin!
Tamyljyp tań atpaı tún tura tursa,
İrgeden qaýashaqtan gúl ashylsa.
Shabytym sharyqtasa jyr oqylsa,
Qasymda termeshi bir qyz otyrsa. Pa, shirkin!
Jalyqtym qala deıtin túǵyrymnan,
Sálemi de satýly turǵynynan.
Jylyna qyrǵa baryp bir kelmesem,
Mende ózgerip ketermin burynǵymnan. Pa, shirkin!
Dańǵaza qaladan da qaljyradym,
Ańsadym ásem únin dombyranyń.
Keter me em júristi atpen jolǵa shyǵyp,
Qazaqtyń shyrqaı shyrqaı halyq ánin. Pa, shirkin!
