Jynystyq bopsa jasady dep aıyptalyp jatqan Harvı Vaınshteınniń aınalasynda órbigen janjal barǵan saıyn kúsheıip barady, biraq halqynyń kópshiligi álgi aıyptaýǵa senbeıtin bir el bar. Reseılikter Gollıvýd prodúseriniń ekijúzdi ómirine qatysty qym-qıǵash pikirler jazǵan. Ol pikirler amerıkalyqtardyń aqylyna syımaǵan. Foreign Policy osyndaı qorytyndy jasaıdy.
"Álem arýy" konkýrsyna Reseı atynan qatysatyn Ksenıa Aleksandrova baspasóz jıynynda "Reseıde ondaı jaǵdaı bolýy múmkin emes, sol úshin Vladımır Pýtın men onyń saıasatyna rahmet" dep málimdedi. Al "Álem arýy" tıtýlynan úmitker Polına Popova "bári áıelge, onyń ózin qalaı ustaýyna baılanysty, er adam áıeldiń qylyǵyna qaraı áreket etedi " deıdi.
Pikirlerge qaraǵanda, Polına Popovanyń paıymyn reseılik komentatorlardyń kópshiligi quptaıdy. Olar Vaınshteındi emes, ony jynystyq turǵyda bopsalady dep aıyptap jatqan áıelder kináli dep sanaıdy. Olardyń ortaq pikiri: "Ondaǵan jyldar boıy kórki men tánin Harvı Vaınshteın fılmderindegi rólderge aıyrbastap kelgen áıelder endi aıaq astynan birdeńeni esterine túsirip, shataq shyǵaryp, kelisimshartty qaıta qaraýdy talap etip jatyr" degenge saıady.
Aktrısa Lúbov Tolkalına jynystyq bopsa degen múlde "keremet nárse emes pe", ádette buǵan áıeldiń "ózi kináli", «osy, er adamdy seksýaldyq bopsalaýǵa qatysty qalaı aıyptaýǵa bolady, olardyń jaratylysy sondaı emes pe?» dep málimdedi. Kópshilikti álgi sózderi aıran-asyr etken soń Tolkalına olardy jýyp-shaıýǵa tyrysty, biraq jynystyq bopsa qurbandaryn shý shyǵarmaýǵa shaqyrdy. "Negizi, áıel er adamdy qandaı jaǵdaı bolsa da yńǵaısyz jaǵdaıda qaldyrmaýy tıis dep sanaımyn" deıdi ol.
Foreign Policy jýrnalyndaǵy maqala avtorynyń jazýynsha, jynystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty mundaı kózqaras patrıarhattyq Reseıge tán, mundaı kózqarastardy konservatorlar ǵana emes, "Dojd" telearnasynyń prodúseri Mıhaıl Kozyrev sıaqty keı lıberaldar da quptaıdy. Jýrnal Vladımır Pýtınniń 2006 jylǵy qylyǵyn eske salady - mıkrofonnyń qosýly ekenin baıqamaı qalǵan ol "Áı, degenmen er eken! 10 áıeldi zorlapty! Men ol kisiden mundaı tegeýrindi kútpep edim! Bárimizdi qaıran qaldyrdy! Ol kisige bárimiz qyzyǵamyz!" dep áıel zorlady degen aıypqa ilikken Izraıl prezıdenti Moshe Kasavany maqtaǵan bolatyn.
Roskıno kompanıasynyń bas dırektory Ekaterına Msıtýrıdzeniń The Hollywood Reporter jýrnalynda jarıalanǵan áńgimesine jurt sener-senbesin bilmedi. Áleýmettik jelilerde onyń bu áńgimesi ájýaǵa qaldy. Onyń aıtýynsha, 2003 jylǵy Berlın kınofestıvalinde Vaınshteın ony qonaqúıdegi bólmesine aldap aparmaq bolǵan, al kelesi jyly Venesıada sharýa jaıyn talqylaý úshin shaqyrǵan, biraq ózi halatpen shyǵyp, tósektes bolýdy ashyq usynǵan.
Áleýmettik jelilerde, onyń ishinde Azattyqtyń Orys qyzmetiniń Facebook paraqshasynda komentatorlardyń kóbi ony aıyptap, zorlyqshyny aqtaıtyn syltaýlar oılap tabýǵa kiristi. Ekaterına Msıtýrıdze «Mundaı pikirler jaıly ne oılaısyz?» degen suraqqa bylaı dep jaýap berdi:
"Rýhy myǵym adamdar ózge adamnyń jan-dúnıesin, problemasyn, azamattyq pozısıasyn ońaı túsinetin sıaqty. Menińshe, jurttyń bir bóliginiń zorlyqshyny jaqtaýy olardyń ishki kiriptarlyǵyn, jaltaq jaratylysyn, ómirlik qundylyqtardan jurdaı ekenin jáne ókinishke qaraı, kóbi quqyq qorǵaý organdarynyń jumysyna áli senbeıtin kórsetedi. Sondyqtan olar bar kináni japa shegýshige artyp, zorlyqshyny myqty sanap, ony oılanbastan jaqtaıdy. Psıholog mamandar muny naqtyraq túsindire alady. Aıtpaqshy, mundaı kózqarasty quptaıtyndar Amerıkada da jetedi, mysaly, Facebook-tegi qısynsyz kommentarıleriniń kesirinen keshe tanymal blogerdiń reıtıńi bir kúnde túsip ketti. Mundaı nárseler bolashaqta qaıtalanbas úshin qoǵamda bul problemanyń talqylanǵany, kináli adamnyń zań boıynsha jaýapqa tartylǵany jón. The Hollywood Reporter jýrnalyna dál sol sebepti suhbat berýdi jón kórdim" dep túsindiredi Ekaterına Msıtýrıdze.
Prodúser Vıktorıa Smırnoff ta jynystyq bopsa qurbanyna aınala jazdaǵan. Ol Harvı Vaınshteınmen Los-Anjelestegi kezdesýi jaıly , Facebook jelisinde bylaı dep jazdy: saýyq kesh ótken Beverly Wilshire qonaqúıindegi bólmesine barǵan prodúser Vıktorıadan ájethanany kórsetip jiberýin ótingen. "Ol meni ıtermelep jýynatyn bólmege kirgizdi de, esigin jaýyp alyp, oǵash qımyldar jasaı bastady. «...» Sol sátte jigitim esik qaǵyp "eı, ekeýiń ne istep jatyrsyńdar?" dedi. Harvı "myna jerde qolaısyz eken, odan da júr, myna jerdegi "Penınsýlýdegi" meniń bólmeme baraıyq" dedi. Onyń nıetin sol kezde ǵana túsine bastadym. "Árıne, árıne, sen bara ber, men artyńnan kelemin» dedim. Ol "tamasha onda, seni tómende kútemin" dep shyǵyp ketti.
Álginiń qylyǵyna qaıran qalyp shyǵyp "mynaý esinen ábden aljasqan nemese birdeńeni tym kóp ıiskep alǵan, meni zorlamaq boldy dep edim, olar "múmkin emes, sen durys túsinbeı qalǵansyń ǵoı" dep sengen joq. Óıtkeni aqyl-esi durys adamǵa mundaıdy túsiný qıyn. «...» Odan keıin de taǵy talaı ret kelip, esigimdi tarsyldatty, aqyry ony ishke kirgizdik, oǵan bólmesine barmaıtynymdy aıtyp, budan keıin onymensóılesýge zaýqym da, qulqym da joq dep túsindirýge tyrysyp edim, ol "lobbıde kútem seni!" dedi. Sodan keıin taǵy keldi".
Vıktorıa Smırnoff jynystyq zorlyq-zombylyq qurbandarynyń "ózderi kináli" dep sanaıtyndar jaıly bylaı dep jazdy:
"Sender sıaqtylardyń kesirinen jynystyq bopsa qurbandarynyń kóbi ózderi tap bolǵan jaǵdaıdy jarıa etýge qorqady. Munyń taǵy bir sebebi – polısıaǵa nege birden habarlamadyńdar, buryn qaıda boldyńdar, jyldar boıy nege úndemeı júrdińder" degen suraqqa jaýapta jatyr. Munyń sebebin ózi de zorlyqqa tap bolǵanyn aıtyp bergen Madonna «óıtkeni polısıa men sotta birneshe ret túsinik berýge týra kelip, álgi sumdyqty taǵy basyńnan keshkendeı bolasyń» dep túsindirdi. Buǵan qosa, uıat degen nárse bar. Áldebir aktrısalar karerasy úshin onymen óz erkimen tósektes bolǵan da shyǵar. Olardyń kim ekenin op-ońaı anyqtaýǵa bolady, biraq ósek taratpaı-aq qoıaıyn, olar úlken áıelder, kezinde sondaı tańdaý jasady, bul - olardyń óz sharýasy. Biraq olardyń tájirıbesi ózgelerdiń málimdemelerine, talaı ret "joq" dep betin qaıtaryp tastaǵan, biraq aqyry álgimen tósektes bolýǵa kóngenderdiń kýáligine qalaı kesiri tıedi?
Azattyqtyń "Reseıde nege jurttyń kóbi zorlyq qurbandaryna jany ashymaı, Vaınshteınge ashyq arasha túsip jatyr? " degen suraǵyna Vıktorıa Smırnoff «Totalıtarlyq eldegi tárbıe tulǵa degen uǵymnan jurdaı ekenin kóptegen reseılikterdiń (tipti emıgrasıaǵa ketkenderdiń de) Harvı Vaınshteınniń isine qatysty reaksıasynan baıqaýǵa bolady» dep jaýap berdi.
«Japa shekkender sol sátte ne isteýi tıis edi, qazir ne isteýi tıis ekenin solar (Vaınshteındi jaqtaǵandardy aıtady – red.) biledi - quddy kezindegi komsomol jetekshileri dersiń... Adamnyń áldebir jeke sebepteri bolǵan shyǵar dep oılamaıdy...
Aıtpaqshy, jýyrda Roman Polanskıge áıel zorlaǵan degen jańa aıyp taǵyldy, japa shegýshi áıeldiń sózinshe, ony 45 jyl buryn nebári 15 jasynda zorlaǵan. Álgi áıel anam júrek talmasynan ólip qalady, al ákem Polanskıge birdeńe isteıdi degen qorqynyshtan syryn áke-sheshesi qaıtys bolǵanǵa deıin - sonshama jyl ishinde saqtaǵan. Onyń úndemeý sebebi álgindeı bolǵan. Al muny jan-dúnıesi sovettik bolyp qalǵan adamǵa qalaı túsindirersiń?
Ádilin aıtý kerek, daraqy kommentarılerdi amerıkalyqtarda jazady. Mysaly, «Myna zorlyqshy da demokrat eken ǵoı!» degen. Biraq bul múlde basqa áńgime...»deıdi Vıktorıa Smırnoff.
Aqyn Lıda Iýsýpova «Bul áıelder sonshama jyldan keıin nege zorlyqqa ushyraǵandaryn esterine túsire qaldy?» dep surap jatqandar kóp. Men tipti bolmashy ári aıaqastynan bolsyn, jynystyq sıpattaǵy shabýyl eshqashan umytylmaıdy degim keledi» dep jazdy.
Azattyqtyń Reseıde seksızmniń saltanat qurý sebepteri jaıly suraǵyna Lıda Iýsýpova bylaı dep jaýap berdi:
«Reseıde er adamdardyń áıeldi sabaýǵa, zorlaýǵa bolady dep sanaıtyny, al er adamdardyń ústemdigin nyǵaıtý úshin áıelder buǵan kónip, azap shegip, aqyry óletini shoshytady, biraq tańdandyrmaıdy. Reseıde turmystaǵy zorlyq-zombylyqtan jyl saıyn 14 myń áıel qaza tabatynyna qaramastan, er adamdarǵa áıelderin sabaýǵa bıyl aqpanda Pýtın ruqsat berip qoıdy. Áıeldiń adam retindegi, eshkimniń tıisýge quqyǵy joq jeke tulǵa retindegi erlermen teń quqyǵyn qorǵaý áreketi Reseı qoǵamynda kúshti qarsylyqqa tap bolady. Jyl saıyn naýryzdyń 8-i kúni reseılik er adamdar áıelderdi sulý, aıaýly, súıikti jandar dep atap, gúl syılaıdy, bul - memlekettik mereke, buǵan qosa, memlekettiń er adamdar arqyly áıelderdiń basyn aınaldyrýy. Reseılik áıelder zorlaýǵa qarsy turmaıdy, ózderi kináli dep aıtý durys emes, óıtkeni ómir súrý úshin olardyń kónýden ózge sharasy joq. Al qarsylyq tanytý úshin batyldyq, kópshiliktiń, onyń ishinde qolynda bılik pen kúshi bar jandardyń shabýylyna ázir bolýy tıis».
Áıelderge ózara kómek jelisin qurýshylardyń biri Alena Popova Reseıdiń qylmystyq kodeksine jynystyq bopsa týraly bap engizý kerek dep sanaıdy. Popova " Ispanıada, mysaly, kúsh qoldanyp nemese qorqytý arqyly jynystyq qatynasqa májbúrlegeni úshin bir jyldan bes jylǵa deıin túrmege qamalady. Al Ulybrıtanıada, Shotlandıadan bólek aımaqtarynda mundaı bopsa úshin alty aıǵa deıin qamaıdy nemese aıyppul salady; Shotlandıa bes jylǵa deıin túrmege kesýi múmkin; Fransıa bir jyl túrmege kesip nemese 15 000 eýro aıyppul tóletedi" dep eskertedi. Biraq onyń usynystarynyń iske asýy ekitalaı sıaqty. 2017 jyly qabyldanǵan otbasyndaǵy álimjettik áreketterin qylmys sanatynan alyp tastaý týraly zańǵa qaraǵanda, bul jaǵynan keri ketý baıqalady, al reseılikterdiń kóbi budan tiksinbeıdi jáne narazylyq tanytpaıdy.
Derekkóz: Azattyq radıosy
