Mine, taǵy bir jyl tarıh qoınaýyna enip barady. Jalpy el úshin #2017 tarıhı ári abyroıly jyl boldy. Elordanyń tórinde #EKSPO2017 kórmesi ótip, Astana ınovasıalyq jobalar men túrli mádenıetterdiń toǵysqan ortalyǵyna aınaldy. Sondaı-aq Elbasynyń Joldaýy men #Rýhanıjańǵyrý baǵdarlamasy damýdyń taǵy bir satysyna baǵyttady. Al elimizdiń «batys qaqpasy» – Jaıyq óńiri úshin ótip bara jatqan jyl nesimen este qaldy? On jetinshi jyldaǵy 17 jańalyqty tizip kórsek...
Birinshiden, erekshe atap ótý kerek, jyldar boıy «Bizdiń joldar nashar» dep kelgen oıymyz ózgere bastady. Bıyl 500 shaqyrymǵa jýyq jol jóndeldi! Buryn-cońdy mundaı oqıǵa bolyp kórgen emes!!! Tek qala ishinde 67 kóshede jóndeý jumystary júrse, onyń 61-i bıyl aıaqtaldy. Reseı eline qaraı baǵyt alatyn halyqaralyq mańyzy joǵary jolǵa da asfált tóseldi. Aýdandardaǵy aýylishilik joldar da nazardan tys qalǵan joq. Oraldan 600 shaqyrym shalǵaıda jatqan Bókeıordasy men Jánibek aýdandarynyń ishki joldarynyń birazy jóndeýden ótti. Keler jyldarda Han Jáńgirdiń ordasy ornalasqan tarıhı mekenge aparar jol da tegistelip qalar degen úmit zor.
Ekinshiden, oblystyń 12 aýdanynyń 60 aýylyna taza aýyz sý jetti. Ras, Batys Qazaqstan oblysy taza aýyz sýmen qamtamasyz etilýi jaǵynan respýblıka boıynsha asa bir alda kele jatqan joq edi. Bıyl «Nurly jol» baǵdarlamasynyń aıasynda halyq osyndaı ıgilikke qol jetkizip otyr. Qudyqtan sý tasyp, biraz beınet kórgen aýyl turǵyndary úshin taza aýyz sý qubyrlary endi úılerine deıin jetip tur.
Oblystyń 6 aýdanynyń 35 aýylyna gaz ótip, oblys boıynsha kógildir otynmen qamtylý deńgeıi 100 paıyzǵa jýyqtady. Basqasy basqa, ózim erekshe qýanatyn jańalyqtardyń biri – osy! Aýyl adamdarynyń qı oıyp, kúl shyǵaryp júrgenin kórgende únemi «aýyl halqy qashan qaladaǵydaı turady eken?» dep oılaýshy edim. Bala kezimde úıdegi peshtiń tek bir bólmeni ǵana jylytatyn shamasy bolyp, bárimizdiń sol bólmege tyǵylyp otyratynymyz esime túsedi. Qazir keremet!
«Qaıran meniń óz úıim, keń saraıdaı boz úıim» demekshi, óz baspanańnyń bolǵanyna jeter baılyq joq shyǵar?! Osy oraıda, mundaı baılyqqa bıyl 1500 otbasy kenelip otyr. Naqtyraq aıtsam, oblys boıynsha bıyl qarjylandyrýdyń barlyq kózderinen 380 myń sharshy metr turǵyn úıdiń qurylysy aıaqtalsa, onyń 115 myń sharshy metri «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda salyndy. Meıram saıyn jańa úı paıdalanýǵa berilip, oblys ákimi A. Kólginovtiń ózi páter ıelerine saltanatty túrde kiltterin tabys etip keledi. Qaladaǵy kópqabatty turǵyn úılermen qatar, aýdandarda da 188 birqabatty úı boı kóterdi.
Jyldyń basty jańalyqtarynyń biri – Berezov jáne Bestaý aýyldarynyń turǵyndaryn kóshirý tolyqtaı aıaqtaldy! Barlyq turǵyndar jańa baspanamen qamtamasyz etildi. Ózim baryp, kózimmen kórgen adam retinde eski úılerdiń ornyna berilgen jańa úılerdiń deńgeıi burynǵysynan birneshe ese artyq bolmasa, kem emes der edim. Bul maqsatta Aqsaı qalasynda 9 qabatty eki turǵyn úı jáne Araltal aýylynda 100 birqabatty úı salyndy. Kópqabatty turǵyn úılerdiń árqaısysy 153 páterden, al Araltaldaǵy úıler 95-105 sharshy metrden bolsa, aýlalary 8-12 sotokty quraıdy. Munyń syrtynda qarjylaı kómek te kórsetildi. Sondaı-aq osy eki aýyl balalary úshin arnaıy balabaqsha men mektep te daıyn tur. Jańa jyldan bastap Araltal aýylyna kóship kelgen balalar jańa mektepke baratyn bolady.
Eýropany kórýdi armandap júrgender men bıznes ókilderi úshin de tamasha múmkindik týdy. Oral qalasynan Frankfýrtqa tikeleı qatynaıtyn áýe reısi ashyldy. Endi Eýropaǵa shyǵý úshin Astana men Almatyǵa, kórshi eldiń qalalaryna barýdyń qajeti joq. Onyń ústine bul - ólkemizdiń ınvestısıalyq áleýetin arttyrýdyń taǵy bir múmkindigi. Jáne! Bıyl eki kórshiles memleket basshylarynyń kelisimi nátıjesinde "Tulpar-talgo" júrdek poıyzy jolǵa shyqty. Astanaǵa jol 14 saǵatqa, al Almatyǵa jetý 26 saǵatqa qysqardy. Reseımen aradaǵy shekaralyq tekserister jeńildetildi.
#EKSPO2017 kórmesiniń nátıjesinde óńirde fındermen birlesken úsh birdeı ınvestısıalyq joba júzege asýda. «StekloServıs» JSHS men fındik Lammın jáne Djeneral Fınland kompanıalary birlesip, esik- tereze shyǵaratyn sehty iske qossa, alda tutastaı jıhaz fabrıkasyn ashýǵa nıetti. Sondaı-aq qurylys salasynda aq qurylys salasynda 3D jobalaý jobasy men turmystyq qaldyqtardy óńdeıtin kásiporyn salynbaq.
Kásipkerlik salasynda da oń nátıjeler kóp. Bıyl 10 ınvestısıalyq joba qolǵa alynsa, shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi jalpy óńirlik ónimniń 42 paıyzyn qurady. Syrtqy taýaraınalym ótken jylmen salystyrǵanda 56 paıyzǵa ósse, eksport 42 paıyzǵa artty.
Shaharymyz «Smart sıtı» tujyrymdamasyn júzege asyra bastady. «Ashyq ákimdik» jobasy iske qosyldy. Sondaı-aq sıfrlandyrý baǵytynda qyrýar jumys atqaryldy. Máselen, qaladaǵy №3 emhana elektrondy kezek júıesine kóshti, oblystyq aýrýhanada sıtýasıalyq ortalyq ashyldy. Zamanaýı talaptarǵa saı eń úzdik qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan jedel járdem kólikteri satyp alyndy. Shaqyrtý ýaqyty 12-den 9 mınýtqa qysqardy. Páter ıeleri kooperatıvteri de elektrondy júıege kóshe bastady. Kóshelerde qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda 1500-nan asa beınebaqylaý kamerasy ornatyldy.
Oblys ortalyǵynda apatty dep tanylǵan 7 eski turǵyn úı buzylyp, ornyna memlekettik-jekenmenshik áriptestik aıasynda kópqabatty zamanaýı turǵyn úıler qurylysy bastaldy. Ábden eskirip, qabyrǵasy jarylǵan úıdiń ornynda paıda bolǵan Depovskaıa kóshesindegi ádemi ǵımaratty baıqamaı ótý múmkin emes.
Qala ortalyǵyndaǵy №4 jalpy orta bilim beretin mektep oqýshylary men muǵalimderi úshin tipti erekshe qýanyshtymyn. Eski ǵımarattyń ornynda 4 qabatty keń, jaryq bilim ordasy boı kóterdi. Kórseń kóziń toıady. Eski mekteptiń sýretin osynda salarmyn. Aıyrmashylyǵyn aıtpaı-aq, kózben kórińizder. Osy tusta bıyl oblys boıynsha jalpy sany 24 bilim berý nysanynyń qurylysy qolǵa alynǵanyn da aıta ketken durys.
Ár ǵımaraty bir tarıh(!) #menińOralym -da «Rýhanı jańǵyrý» mýzeıi ashyly. Ol jerde Alash qaıratkerleri men ólkemizdiń ótkeninen syr shertetin qundy jádigerler ornalasty.
Ólkemizdiń 6 tarıhı orny elimizdiń qasıetti jerleri tizimine endi. Úsh batysqazaqstandyq "100 jańa esim" jobasynyń jeńimpazy atandy.
#Rýhanıjańǵyrý baǵdarlamasy aıasynda jyl boıyna jalpy somasy 2,5 mlrd teńgege 62 joba iske asty. Al jýyrda ótken "Týǵan ólkem - tiregim" atty mesenattar forýmynda óńir kásipkerleri keler jyly 1,6 mlrd.teńge kólemindegi óz qarjylaryna áleýmettik jobalardy júzege asyratyn bolyp ýáde berdi.
15.Bıyl Syrym batyrdyń týǵanyna 275 jyl tolýy, Jahansha Dosmuhamedovtyń 130 jyldyǵy, Alashorda úkimetiniń qurylǵanyna 100 jyl tolýy, Aqjaıyqtyń aınasy atanǵan qos basylym «Oral óńiri» jáne «Prıýrale» gazetteriniń bir ǵasyrlyq toılary atap ótildi.
Qalanyń qaq ortasynda qazaqtyń úsh qaısar qyzy - Uly Otan soǵysynyń batyrlary Mánshúk Mámetova, Álıa Moldaǵulova jáne Hıýaz Dospanovaǵa eskertkish ornatyldy.
#2017 jyl ónerdiń qara shańyraǵy oblystyq qazaq drama teatryna da kópten kútken qýanysh syılady. Óner ordasyna Úkimet qaýlysymen kórnekti óner qaıratkeri Hadısha Bókeevanyń, al oblystyq mádenıet jáne óner ortalyǵyna aqıyq aqyn Qadyr Myrza Álıdiń esimi resmı túrde berildi. Qaladaǵy №30 jalpy orta bilim beretin mektep qazaqtan shyqqan ushqysh qyz, batyr Hıýaz Dospanovanyń esimin ıelendi.
__
Bul ótip bara jatqan jylda óńir damýyndaǵy meniń esimde erekshe saqtalǵan oqıǵalar ǵana. Jyl boıyna ondaǵan áleýmettik jobalar men jumyspen qamtý, memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrý, ınvestısıa tartý, demeýshilik kórsetý sekildi júzdegen ıgilikti ister atqyryldy. Munyń barlyǵy Elbasy N.Nazarbaevtyń saıasaty men oblys basshylyǵynyń jáne el úshin qaltqysyz qyzmet etýdi paryz sanaǵan azamattardyń eńbeginiń nátıjesi ekeni sózsiz.
_
P.S. Meniń týǵan ólkemde, Qasıetti Jaıyqta osyndaı jetistikterdiń oryn alyp, Oraldyń kúnnen kúnge kórkeıe túsýi keýdemdi erekshe maqtanysh sezimine toltyrady. Keler jyl da jaqsylyqqa toly bolǵaı!
Jıdegúl Amanǵalıeva
Sýretter Aleksandr KÝPRIENKO men AıbatyrNURASHtyk
