«Jeseń tisińe, jemeseń túsińe kiretin» et máselesi etqumar qazaq úshin áli de ózekti. Sony sheshýdiń bes jyldyq josparyn jasap bergen Asyljan Mamytbekov agrarlyq salanyń tizgininen aıyrylyp, bank jaǵalaǵaly beri aqparat aıdynynan kórinbeı ketken. Endi mine, daýyldan keıingi jańqadaı sý betine qaıta shyqty. Bul jolǵy qyzmeti de mal sharýashylyǵynyń mańy, dálirek aıtqanda, et odaǵynyń tóraǵasy.
Et týraly áńgime qozǵalsa, oıymyzǵa aldymen Asyljan Mamytbekovtiń oralatyny ras. Óıtkeni Reseıge et eksporttap, Qazaqstandy qarjyǵa qaryq qylýdyń joba-josparyn syzyp bergen shendińizdiń biri, bálkim biregeıi naq osy kisi. Jalpy, A.Mamytbekovtiń aýyl sharýashylyǵyna kelýi 2008 jyldan bastaldy. Oǵan deıin Astana qalasy men Qostanaı jáne Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimderine orynbasar bolǵan ol premer-mınıstrdiń keńsesindegi qyzmetinen keıin «QazAgro» ulttyq holdıńine tóraǵa bolyp jaıǵasty. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń tizgini ol kezde Aqylbek Kúrishbaevtyń qolynda bolatyn. Jasyratyn nesi bar, áıteýir «QazAgro» tóraǵasy mınıstrge murnyn shúıire qaraıtyndaı kórinetin. Aýyl sharýashylyǵyna qatysty keleli keńesterde Asyljan Aqylbektiń aldyn orap júrdi. «Kúrishbaev shetelden sıyr tasýdyń tıimdiligine kúdikpen qaraıdy. Biraq ony ashyp aıtýǵa dármensiz» degen sózderdi de sol ýaqta qulaǵymyz talaı shalǵan.
Ne kerek, 2011 jyly A.Mamytbekov mınıstr bolyp taǵaıyndaldy. «Qazaqstan Respýblıkasynda múıizdi iri qara etiniń eksporttyq áleýetin damytý» atty aýqymdy jobasyn da dál osy jyly iske qosyp jiberdi. Sóıtip, shetelden 72 myń asyl tuqymdy sıyr tasýdyń áýresi bastaldy. İri-qarany áńkildetip aıdap kelgen eshkim joq, býaz sıyrlar AQSH, kanada, Avstrıa sekildi alys elderden ushaqpen jetkizildi. Onyń birazy ish tastady. Soltústik Qazaqstan oblysyna ákelingen 722 bas sıyrdan qaýipti indettiń belgisi baıqalyp, túgel órteldi. Satyp alýǵa ketken shyǵyn bylaı tursyn, aýrý maldan qutylýdyń ózine qyrýar qarjy jumsaldy. Qaýipti indettiń taralý múmkindiginen seskengen Mamytbekovtiń jigitteri órtelgen sıyrlardy «arýlap kómdi».
Árıne, negizgi maqsat oryndalsa, munyń birin de aıtyp jatpas edik. Ókinishke qaraı, Mamytbekovtiń jobasy mandyǵan joq qoı. Sol kezdegi esep boıynsha Qazaqstan 2016 jyly-aq Reseıge 60 myń tonna et eksporttap, aqshanyń astynda qalýy tıis edi. Kelesi meje – 180 myń tonna. Muny elimiz 2020 jyly iske asyrýy tıis-tin. Qaıda sol 60 myń tonna et?! Áli kúnge oryndalǵan joq. Oryndalatyn túri de kórinbeıdi.
Eń mańyzdysy, jurt aldynda Mamytbekov qana ótirikshi bolyp qalǵan joq. Ol óziniń qurǵan josparyna joǵary bıliktegilerdiń bárin sendirdi. Reseıdi etpen jarylqap, ekonomıkany damytamyz degen pikirdi aıtpaǵan adam kemde-kem. Ásirese sol tustaǵy úkimet basshysynyń orynbasary Ómirzaq Shúkeev muny jıi qaıtalaıtyn. Biletinder Mamytbekovtiń qyzmettegi ósýine Shúkeevtiń áser mol deıdi. Biraq endi ol basqa áńgimeniń júgi. Áıteýir qansha syn estise de, mınıstrliktegi oryntaǵynan myzǵymaǵan Mamytbekov búkil eldi dúrliktirgen jer daýynyń tusynda atynan aýyp qalǵan. Munyń bir jaqsy jeri, eshkim odan «áı bala, álgi óziń aıtyp júrgen 60 myń tonna etiń qaıda?» dep suraǵan joq.
Joǵaryda «Mamytbekov jańa qyzmetke ne úshin taǵaıyndaldy?» degen saýal qoıdyq. Endi sonyń jaýabyn izdep kóreıikshi. Sizdi qaıdam, bizge áldebir kúsh Mamytbekovti osy qyzmetke jelkelep ákelgendeı seziledi. Sebebi shetelden sıyr tasýdyń áýresine mıllıardtaǵan qarjy jumsaldy. Jurt aldyndaǵy uıat pen ardyń máselesin bylaı qoıǵanda, qyrýar qarjynyń qaıtymy bolýy shart. Ásirese dál qazirgideı tıyn sanap júrgen kezeńde! Mınıstrlikke keshe kelgen Myrzahmetovti alyp tastap, ornyna Mamytbekovti qoıý – keri shegingenmen birdeı. Muny Siz jaqsy bilesiz dep shamalaımyz. Al et odaǵy degenińiz, naǵyz et eksportynyń sharýasyna jaýapty qurylym. Demek Mamytbekov baıaǵy ýádesiniń salmaǵyn endi kóterýi tıis! Mine, biz osylaı oılaımyz.
Tipti olaı bolmaǵan kúnniń ózinde, «men munda ne úshin keldim?» degen saýalǵa keshegi mınıstrdiń ózi bas qatyrýy qajet qoı. Sonda ol ne oılaýy múmkin? Biz muny aıta almaımyz. Biraq et týraly ertegisine eldi de, joǵary bılikti de ılandyryp, jobasy jolda qalǵan shendiniń araǵa ýaqyt salyp, et odaǵyna súıek mujyp, sorpa ishý úshin kelmegeni anyq.
Sansyzbaı Nurbaba
