Marat TOQASHBAEV
Ústimizdegi jylǵy 7-qańtar kúni Parıjdegi Charlie Hebdo satıralyq aptalyǵynyń redaksıasyna shabýyl jasalyp, sonyń saldarynan 12 adam qaza taýyp, 11 adam jaralandy. Keıbir basylymdardyń jazýynsha buǵan jaýapkershilikti «ál Kaıda» terorıstik uıymy men «Irak pen Levantanyń ıslam memleketi» uıymy moınyna «alypty». Bul qandy qyrǵyndy jasady dep kúdiktelingen aǵaıyndy Saıd pen Sherıf Kýashıdi 9-qańtar kúni arnaıy operasıa barysynda fransýzdyń arnaıy maqsattaǵy kúshteri kózin joıǵan bolatyn.
Aǵaıyndy Saıd pen Sherıf Kalashnıkov avtomattaryn kezenip, redaksıaǵa basyp kirgende týra jınalystyń ústinen túsken. Ári ózderiniń kimdi óltirýge tıis ekendikterin jaqsy bilgen. Redaksıa qyzmetkerleriniń aty-jónderin surap, anyqtap alǵan soń atqan.
Qaza tapqandardyń qatarynda Charlie Hebdo satıralyq aptalyǵynyń bas redaktory ári karıkatýrıst Stefan Sharbonne bar. The Daily Telegraph agenttiginiń derekterine qaraǵanda Sharbone Paıǵambarymyz Muhammedti (s.ǵ.s) mazaqtap karıkatýralaryn salǵany úshin baıaǵyda-aq «Al-Kaıdanyń» qara tizimine ilikken» kórinedi. Shabýyl kezinde Jan Kabú, Jorj Volınskı, Bernar Velák, Fılıpp Onore sıaqty karıkatýrıster men Bernar Marıs degen jýrnalıs qaza tapqan. Qaza tapqandardyń ekeýi polısıa qyzmetkeri, biri Frank Brensolaro (Sharbonneniń oqqaǵary), ekinshisi musylman jigiti Ahmed Merabe. Bas redaktor Sharbonne jeke oqqaǵar ustaǵanyna qaraǵanda óziniń otpen oınap júrgenin bilgen sıaqty.
Árıne, beıbit kúnde parıjdik karıkatýrısterdiń oqystan qaza tapqany ókinishti. Sondyqtan qaza tapqandardyń otbasyna, fransýz memleketine shyn nıetpen kóńil aıtamyz.
Fransıa (Fransıa emes, ádeıi qazaqsha Fransıa dep jazylyp otyr. Gresıa emes –Grekıa, Týrsıa emes – Túrkıa tárizdi – Avtor). Prezıdenti Fransýa Olland redaksıaǵa basyp kirip qyzmetkerlerdi atqan jandardy qandy oqıǵa aıaǵyna deıin tergep-tekserilmeı jatyp «terrorıster» dep atady. Sol sol-aq eken, búkil batys basylymdary terorızm taqyrybyn gýletip ala jóneldi. Biraq osyndaı oqıǵa alǵash ret pe?! Mundaı keleńsiz oqıǵalar tizbegine kóz júgirteıik. 1980 jyly úndilik Salman Rýshdı degen bireý «Shaıtannyń shatpaǵy» degen kitap jazyp, onda musylmandardyń qarapaıym mekenin mazaq etken. Bul kúlli musylmandardy ashyndyrdy. Irannyń sol kezdegi rýhanı jetekshisi Homeını onyń basyna úlken aqsha tikti. Rýshdı endi tiri qalmasyn sezip, aty-jónin ózgertip ǵaıyp boldy. 2005 jyly «Baǵyný» degen fılm túsirip, onda qarapaıym áıel taǵdyry arqyly musylmandardy qorlaǵany úshin golandıalyq rejıser Teo Van Gog óltirildi. Sol 2005 jyly Danıanyń «Djýlıands-posten» (Jyllands-Posten) gazeti Paıǵambarymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s) 12 túrli karıkatýralyq mazaq sýretin jarıalaǵany úshin búkil álem musylmandarynyń narazylyǵyna ushyrady. Redaksıa basshylyǵy jarıalanǵan sýretter sóz bostandyǵynyń is júzindegi kórinisi dep aqtalǵysy kelse, sol Danıada turatyn musylmandar, sondaı-aq álem musylmandary muny sanaly túrde arandatý áreketi dep sanady. Osy oqıǵaǵa baılanysty 11 musylman memleketiniń syrtqy ister mınıstrleri jarıalanǵan sýretter úshin Dat úkimetinen resmı keshirim suraýdy talap etti. Keıbir elder keshirim suramaǵany úshin tipti dat elindegi elshilikterin jabýǵa deıin bardy. Dıplomatıalyq narazylyqtar sońy dat taýarlaryna boıkot jarıalaýmen ulasty. 2007 jyly bangladeshtik 20 jasar karıkatýrıst ındýs jergilikti gazette Paıǵambarymyzdy (s.ǵ.s) mazaqtap salǵan sýreti úshin musylmandardyń qaharyna ushyrady. Avtor túrmege qamaldy, shyǵarmashylyǵyna tyıym salyndy. Bul oqıǵa alystaǵy Nıgerıada jańǵyryǵyp, ondaǵan adamdardyń ólimine soqtyrdy. Oryn alǵan oqıǵalarda senarı – bireý. Aldymen sóz bostandyǵy jeleýimen áldebir jazǵysh nemese sýretshi musylmandardy, olardyń ómir súrý saltyn nemese Alla taǵalanyń jer betine jibergen sońǵy Paıǵambary Muhammedti (s.ǵ.s) mazaqtap «shyǵarmasymaǵyn» jarıalaıdy. Bul qaı elde, qaı jerde ekendigine qaramastan kúlli musylmandardy ashyndyrady. Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) abyroıyn qorǵaýdy óziniń ómirinen artyq kóretin kez kelgen musylman buǵan narazylyq bildiredi. Tipti keıbireýleri «Sharlı Ebdo» redaksıasyndaǵy sıaqty qandy oqıǵaǵa basyn tigedi. Batystyq aqparat quraldary ony alady da eń ońaı jaý «Ál-Kaedaǵa» japsyra salady (Eger mundaı uıym shynymen bar bolsa Ortalyq Barlaý Búrosy ony baıaǵyda-aq typ-tıpyl eter edi). Eń durysy «tynysh jatqan jylannyń quıryǵyn baspaý» ǵoı. Basqa dinniń, basqa konfesıanyń ustanymdaryn, ol qasterleıtin qundylyqtardy mazaqtaý shyn máninde ARANDATÝ bolyp tabylady. Sondyqtan Batys elderi máseleniń saldarymen emes, sebebimen kúresýdi úırengenderi jón. Arandatýdy toqtatýdyń ornyna «al qane, endi ne isteısiń?» degendeı sol álgi jýrnaldyń kelesi sanynda ıslamdy kúlki etetin karıkatýralar taǵy basylǵan. Onymen qomaı jýrnaldy 7 mıllıon danamen tarattyq dep masaıraıdy. Buryn 50-60 myń taralymmen kúnin ázer kórip otyrǵan, áne-mine bankrottyqqa taıaý redaksıa sońǵy nómirin satýdan 10 mıllıon eýro taza paıda kóripti (!). Biraq ol problemany sheshe me? Jýrnaldyń taralymy 70 mıllıonǵa jetse de másele sheshilmeıdi. Kerisinshe bir redaksıanyń basyndaǵy oqıǵa búkil musylman álemine qarsy teketireske ulasady. Musylmandar óz dini men abyroıyn qorǵaýǵa májbúr bolady. Al ol sirá, kúnnen kúnge álemge yqpaly artyp bara jatqan ıslamdy jeksuryn etip kórsetý úshin belgili bir saıası toptarǵa qajet te bolýy yqtımal.
Bul jerde Túrkıa Prezıdenti Taııp Erdoǵannyń terrorlyq árketti aıyptaı otyryp, fransýzdyq Charlie Hebdo satıralyq jýrnaly násilshildik pen dinaralyq óshpendilikti qozdyryp otyrǵany týraly pikirimen tolyq kelisýge bolady. «Bul erkindik emes, bul basqa adamdardyń keńistigine qol suǵý. Biz sheksiz erkindik bolmaıtynyn túsinetin kezimiz jetti, –dedi ol. – Mundaı arandatýlar zańmen jazalanýǵa tıis».
Meni de osy maqalany jazýǵa ıtermelegen osy pikir. Batys elderinde, tipti sol Fransıada adamdardyń dinı senimin, olardyń qundylyqtaryn mazaqtaýǵa tyıym salý týraly zań qabyldanýy, bul zań buzylǵan jaǵdaıda orasan mólsherde aıyppul salynatyny týraly normalar engizilýi mundaı qandy oqıǵalarǵa jol bermes edi. Alaıda Batysta muny estıtin qulaq bar ma, deseńizshi?!
«Prezıdent jáne Halyq» 23 qańtar 2015 jyl, 3-sany
