Jyndar álemine qatysty tylsym hıkaıalar jıi aıtylady. Óz kózimizben kórmegen soń onsha sene bermeımiz. Elden estigen áńgimelerdi ertegi sekildi qabyldaımyz. 13 jastaǵy Maqsuttyń (esimi ózgertilgen) ishine jyn kirgende týystary da solaı oılaǵan. Jetkinshek birtúrli qylyqtar shyǵara bastaǵanda onysyn jas ereksheligine balap, mán bermegen. Alaıda jaǵdaı ýshyǵyp ketkende baryp sandaryn soqqan. Biz osy jantúrshigerlik oqıǵany Maqsuttyń óz aýzynan jazyp aldyq. Onyń aǵasy Omardyń da aıtary kóp eken. Jyn shyǵarýmen aınalysatyn Arystan Úmbetovtiń sózderin maqalamyzǵa tuzdyq bolsyn dep qostyq.

«2017 jyl. Týystarymnyń aıtýynsha, birinshi minezim ózgere bastapty. Únemi jalǵyz júretinmin. Keıde úıdegilerge eskertpeı, aýyldyń shetine shyǵyp ketemin. Bári meniń erkimnen tys boldy. Ony tilmen aıtyp túsindirý múmkin emes. Birde úı tapsyrmasyn oryndap otyrǵanmyn, jalp etip jaryq sónip qaldy. Oıymda eshteńe joq, maı shamdy jaǵyp, sabaǵymdy oqı berdim. Birazdan keıin bir qorqynyshty nárse elesteı bastady. Kózime ap-anyq kórinip, betime úńile qaraıdy. Úreıim ushqany sonshalyq, turǵan jerimde qalshıyp qatyp qaldym. Terezeden qashyp shyǵaıyn desem, bireý shegelep qoıǵandaı tabanym jerden ajyramady. Qolymnan ustap, jibermeı turǵandaı. Bar kúshimdi jıyp, esikke qaraı júgirdim, taǵy da meniń qarsy aldymnan shyǵyp, jolymdy bógedi. Tynysym tarylyp, tilim baılanyp, eshkimdi kómekke shaqyra almadym. Odan qutylý múmkin emes ekenin túsindim. Qutyla almadym. Ol degenine jetti. Ary qaraı esimdi bilmeımin»... – deıdi Maqsut.

Kóbinese jyn kirgen adamnyń ózi kináli...

Jyn shyǵarýdy kásip emes, ózgelerge kómektesý dep biletin Arystan Úmbetovtiń pikirinshe, jyn adamdarǵa betaldy tıise bermeıdi, kóbinese oǵan jyn kirgen adamnyń ózi kináli bolady eken.

- Jyn adamnyń ishine eki túrli jaǵdaıda kiredi.

Birinshiden, las júrý, ishimdikke salyný, qumar oıynǵa berilý sekildi jaman ádetterdiń kesirinen adamǵa jyn kirip ketý qaýpi bar. Islamnyń ózi tazalyqtan turady. Hadıste de «Tazalyq – ımannyń jartysy» delingen. Tipti, bes ýaqyt namaz oqıtyn pendeler de ondaı qaterden aman emes. Adamnyń jany da, táni de taza bolýy kerek.

Jyndar qastandyq sebebinen de adamǵa kirýi múmkin. Ony qazir magıa dep te, qazaqsha sıqyr dep te atap jatady. Buǵan kóbinese ishtarlyq pen qyzǵanysh sebep bolady. Jyndar adamnyń denesine kez kelgen ýaqytta kirip ketedi. Tipti, olarǵa adamnyń ishine kirýi úshin sekýndtyń ózi kóp bolýy múmkin, - deıdi Arystan Úmbetov.

Jyn kirgen adam qandaı bolady?

Jyn ıektegen Maqsut aqylynan aırylyp qalǵandyqtan, kóp nárse esinde joq. Endigi áńgimeni Omar aǵasynyń aýzynan estıik.

«Úıdiń ishi órtenip jatyr. Maqsut qashyp júrip, maı shamdy qulatqan sıaqty. Al Maqsuttyń kózi sharasynan shyǵyp keterdeı baqyraıǵan... Kózderi qyp-qyzyl... Adam shoshıtyn daýys shyǵaryp, aıǵaılaı beredi... Álemtapyryq júzine týra qaraý múmkin emes».

Arystan Úmbetov jyn kirgen adamnyń aıqyn belgileri bolatynyn joqqa shyǵarmaıdy.

- Jyn kirgen adamnyń is-áreketteri eshkimge uqsamaıdy. Ol adam neshe túrli sózderdi aıtyp, mıǵa qonbaıtyn túsiniksiz qylyqtar jasaıdy. Al kópshilik bile bermeıtin belgileri: basy jıi aýyrady, ishi óte beredi. Olarǵa bul kezde dári-dármek múldem kómektespeıdi. İshine jyn kirgen adamnyń kózi únemi oınaqshyp turady. Olar adamnyń kózine tik qarap sóıleı almaıdy. Basqa adamdar sekildi belgili bir ýaqytta uıyqtap, tura almaıdy. Olardyń uıqysy 100 paıyz buzylady, tipti, 2-3 saǵat uıyqtaǵan kezde de tynyǵa almaıdy, - deıdi Arystan Úmbetov.

Jyndardan qorqýǵa bolmaıdy

Maqsutty jyn soqqanyna Omardyń esh kúmáni qalmaıdy. Sebebi ózi namaz oqıdy, dinnen habary bar. Maqsutty bılep alǵan jyn eki kún boıy úıdegilerdi ábigerge salady. Omardyń jalǵyz ózi qaıtsin, Maqsutqa ıe bola almaıdy. Ábden basynǵan jyndar sol úıdegi taǵy eki balanyń ishine kiredi. Ol jyndardy Omar qasıetti Quran aıattaryn oqyp shyǵaryp jiberedi. Otbasy músheleri aqyldasa kele, aýdannyń bas ımamyn, tóńirektegi úsh-tórt aýyldyń ımamdaryn shaqyrady. Maqsutty kórgen moldalar: «Myna jyn kúsheıip alǵan», - dep úıge kirmeı qoıady.

Arystan Úmbetov «Biz jyndardan emes, tek Alla Taǵaladan qorqýymyz kerek», - degendi aıtady.

- Jyn da – Allanyń jaratylysy. Keıde jyndar adamnyń ózinen qoryqqanyn paıdalanyp ketedi. Alla Taǵala Quranda: «Adamzattan buryn jynnyń qaýymyn jaratqanbyz», - deıdi. Allanyń jaratqan jaratylysy bolsa, nege biz odan qorqýymyz kerek? Ǵalamtorda jyn kirgen adamdarǵa qatysty túrli vıdeolar bar. Jynnan qorqatyn adamdardyń bul vıdeolardy kórmegeni durys. Kóbi osyndaı vıdeolardy qyzyǵyp kóredi de, shoshynyp qalady. Jyndardan qatty úreılenip júrýge bolmaıdy. Kerisinshe óz-ózin qaırap, qoryqpaýǵa tyrysý kerek. «Qoryqqanǵa qos kórinedi» degen maqal bar ǵoı, - deıdi Arystan Úmbetov.

Jyndardyń súıikti tamaǵy men ómir súretin oryndary

Amaly quryǵan Omar jaqyn mańdaǵy taǵy bir aýyldyń ımamyna jolyǵady. Ol minezdi kisi eken, birneshe kún Maqsuttyń janynda bolyp, Omarǵa kómektesedi. Tipti, Maqsuttyń ishindegi jynmen tikeleı baılanysqa shyǵyp tildesedi. Ol jyn ımamǵa: «Men sizdi tanımyn», - dep aıtady. Maqsuttyń ishine 2013 jyly kirgenin moıyndaıdy.

Omardyń sózinshe, Maqsut 2013 jyly anasymen renjisip, úıden shyǵyp ketken. Eki aýyldyń ortasyndaǵy zıratqa barǵanda qatty shoshynǵan, sol kezde ishine jyn kirip ketken.

- Quranda «Biz adamdar men jyndardy ózimizge qulshylyq etý úshin jarattyq», - degen aıat bar. Paıǵambarymyz (S.Ǵ.S.) «Sender jyndardy kóre almaısyńdar, biraq olar senderdi kóre alady», - degen. Jyndar da biz sekildi jer betinde ómir súredi. Biraq hadıste aıtylǵandaı, jyndar buzylǵan úılerde, qoralarda, kúl-qoqysta ómir súredi. Jyndar Alla Taǵalanyń ámirine qarsy kelgendikten, olarǵa osyndaı jerlerdi meken retinde bergen. Jyndardyń súıip jeıtin taǵamdary – adamdardyń qoqysqa tastaıtyn qalǵan-qutqan tamaǵy, kartop, pıazdyń qabyǵy. Sondyqtan áıelder tamaq pisirgende asqanany óte taza ustaýy kerek. Keıbir úılerde túrli dybystar estilip jatady. Nege? Sebebi keı áıelder asqanany taza ustamaıdy. Kókónisterdiń qabyǵy bir jaqta, qalǵan-qutqan tamaqtar bir jaqta shashylyp jatatyndyqtan, túrli beımálim dybystar estilip jatady, - deıdi Arystan Úmbetov.

Adamdar týraly málimetti jyndar qaıdan alady?

Zırattyń janynda jatqan Maqsutty bir malshy taýyp alyp, ımamǵa aparady. Álgi ımam Maqsutqa dem salyp emdegen. Maqsuttyń ishindegi jyn osy dem salǵan ımamdy tanyp otyr eken.

Maqsuttyń ishindegi jyn bir sózinde: «Maqsut óskende din ǵulamasy bolady. Biz oǵan kedergi jasap, jaman jolǵa túsirýimiz kerek», - depti.

Arystan Úmbetov adamnyń bolashaq ómiri týraly aqparatty jyndardyń qaıdan alatynyn túsindirip berdi.

- Biz qazir baqsy, ekstrasens dep jatamyz ǵoı, solar jynmen baılanys jasaıdy. Arman Qýanyshbaev degen ǵalym bir ýaǵyzynda: «Bir ektrasenske nemese baqsyǵa 3 myńnan 2-3 mln-ǵa deıin jyn qyzmet etedi», - degen.

Buryn bala kezimizde «juldyz aqty», - dep aıtatynbyz. Onyń mánisin dinı bilim alǵannan keıin ǵana túsine bastadyq. Jyndar jerde ómir súrgenimen, kókke kóterile alady. Al kóktegi perishteler bir-birine jerdegi keı adamdardyń taǵdyryn aıtyp, áńgimelesedi. Jyndar tyń tyńdap, aqparat urlaý úshin kókke kóteriledi. Sol kezde basqa perishteler kókke kóterilip bara jatqan jyndardy qýyp jiberý úshin juldyzben urady eken. Sonyń ózinde jyndar keıbirin shala-pula estip qalyp, kóripkelderge jetkizedi, - deıdi Arystan Úmbetov.

Jyndy adam shyǵarmaıdy, Alla shyǵarady

Omar múftıatqa habarlasyp, jyn shyǵaratyn oqýy kúshti moldanyń nómirin alady. Álgi molda Maqsutty qalaǵa aldyryp, 10 kúndeı dem salyp emdeıdi.

Arystan Úmbetov jynnyń shyǵý-shyqpaýy adamǵa emes, Allaǵa qatysty ekenin aıtady. Jyn tek Jaratýshynyń qalaýymen adamnyń denesin tastap shyǵady.

- Paıǵambarymyz (S.Ǵ.S.): «Jyndar úsh-tórt myń jylǵa deıin ómir súre alady», - degen. Biraq olardyń aqyly 13 jastaǵy balanikindeı bolady eken. Jyndar da «musylman», «kápir» dep bólinedi. Olardyń ishinde qyrsyqtary bar. Óz tájirıbemnen aıtaıyn, 2017 jyly bir boıjetkenniń jynyn shyǵarý úshin 42 kún Quran oqydym. Alǵashqy 20 kún óte aýyr ótti. 42 kúnnen keıin ǵana álgi qyzdyń beti beri qarady. Meniń tájirıbemdegi eń qıyn oqıǵa – osy. Biraq jynnyń shyǵý-shyqpaýy adamnyń qolyndaǵy dúnıe emes. Jyndy adam shyǵarmaıdy. Adam balasy tek búkil ynta-jigerimen Quran oqıdy. Al jynnyń shyǵý-shyqpaýyn Alla Taǵalynyń ózi sheshedi. Bul jerde oqyp jatqan adam men oqytylyp jatqan adamnyń senimi kerek, - deıdi Arystan Úmbetov.

Jyndanǵan adamdar men ishine jyn kirgen adamdar

«Psıhıkalyq dertke shaldyqqan keıbir adamdardyń ishine jyn kirgen bolýy múmkin be?», - degen suraq týyndaıdy osyndaıda. Mundaı oqıǵalar Arystan Úmbetovtyń toǵyz jyldyq tájirıbesinde úsh-tórt ret kezdesipti. Alaıda jyndyhanada jatqan barlyq naýqasqa birdeı jyn kirip ketti deýge bolmaıdy eken.

- Bireýler jol apatynan keıin psıhologıalyq aýytqýǵa ushyraýy múmkin. Ár adamnyń basynda ártúrli taǵdyr bolǵandyqtan, biz birinshi naqty medısınalyq dıagnoz bar ma, joq pa dep surap alamyz. Eger dıagnozy qoıylǵan bolsa, oǵan biz kómektese almaımyz. Adamnyń moınyndaǵy nemese basyndaǵy tamyry qysylyp tursa, ony qansha oqytsań da, paıda joq.

Psıhologıalyq aýytqý ortalyǵynda jatqan adamǵa dem salyp, 10-20 kún Quran oqyǵannan keıin aıyǵyp ketken jaǵdaılar boldy. Alaıda eń birinshi barlyǵyn anyqtap alý kerek. Anyq-qanyǵyna jetpeı turyp, birden aıat, súrelerdi oqı bergen durys emes, - deıdi Arystan Úmbetov.

Saqtansań, saqtaıdy...

Jyn – adamǵa beımálim, tylsym jaratylys. Olardan saqtanýdyń eń ońaı jolyn Arystan Úmbetov aıtyp berdi.

- Jyndardan saqtanýdyń óte ońaı joly – únemi dáretpen júrý. Bizdiń qoǵamda dáretti tek namaz oqıtyn adamdar ǵana alady degen oı qalyptasyp qalǵan. Bul – qate pikir. Namaz oqıtyn adam óziniń namazy úshin dáret alady. Namaz oqymaıtyn adamdar, eń bolmasa dáret jaǵyna kóńil bólýi kerek. «Uly sózdiń uıaty joq» demekshi, Paıǵambarymyzdyń (S.Ǵ.S) ózi de aıtqan, ár qyz bala sharıǵat boıynsha haıyz kezinde tazalanyp, ǵusyl alýǵa mindetti. Qazir jynǵa baılanysty máselemen uldardan góri qyzdar kóp kelip jatady. Sebebi tazalyqqa nemquraıly qaraıdy. Dáret pen ǵusyl alyp, kálımamyzdy aıtyp júrgenimizdiń ózi bizge qorǵan bolady. Osydan 20 jyl buryn biz jynǵa baılanysty máselelerdi estimeıtinbiz. Estigen kúnniń ózinde ilýde bireý ǵana bolatyn. Osy kúni kóbeıip ketti. Buǵan kóbinese ózimiz sebepkermiz. Jany men tánin taza ustaǵan adam ondaıdan aman bolady, - dep sózin aıaqtady Arystan Úmbetov.

Aıtpaqshy, Maqsutty aıaqtan shalyp, aıanyshty kúıge túsirgen jyn qaıda? Ol degenine jete almady. «Din ǵulamasy bolýyna jol bermeımin», - dep qansha jantalassa da, Allanyń qalaýymen balany tastap shyqty. Al Maqsut qazir Qarılar mektebinde oqyp júr. Soǵan qaraǵanda, jynnyń sózi shyn bolýy da múmkin.