141 mlrd teńge. Sıfrlyq Qazaqstan. Qarqyn nege baıaý?

/uploads/thumbnail/20180423145429223_small.jpg

«Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan durys baǵytta kele jatyr ma? Qazaqstandyq IT-mamandarynyń kóbi derlik buǵan kúmánmen qaraıdy. Onyń sebebin Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisi mamandardyń ózinen surap kórdi.

Álemniń ozyq damyǵan 30 eliniń qatarynan kóriný – elimizden ınovasıalyq damý men jańa tehnologıalyq jańǵyrýdy talap etedi. Sol sebepti QR prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2017 jyldyń basyndaǵy Joldaýynda Úshinshi jańǵyrý jóninde jarıalady. Ondaǵy basty maqsat – Qazaqstandy sıfrlandyrý. Ol degenimiz:

-aýyl-aımaqty keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etip, Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin arttyrý;

-ekonomıkanyń salalaryna (kólik jáne logıstıka, densaýlyq saqtaý, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy jáne elektrondy saýda) sıfrly tehnologıany endirý;

-memlekettik organdar jumysyn arttyrý;

-IT-mamandardy daıarlaý.

Atalmysh baǵdarlamaǵa bes jylǵa memleketten 141 mlrd teńge bólingen.

«Ýáde kóp, biraq bári jaı sóz»

Qazaqstan ınternet bıznesi qaýymdastyǵynyń prezıdenti Konstantın Gorojankın elimizdiń «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna daıyn emes ekenin jetkizdi. Sebebi Gorojankınniń atıýnysha, 2017 jyldyń qarashasynda Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenovtiń «Internette saýda-sattyq júrgizetin adamdar tabys salyǵynan bosatylady» dep málimdegen sózi aıtqan jerinde qalyp qoıǵan.

Búgingi tańda adamdardyń, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń saýdasy jelige, ınternetke, WhatsApp, Instagram-ǵa kóship jatyr. Osy oraıda memleket elektrondyq saýdaǵa serpin berýge tyrysty. Tek elektrondyq saýdamen ǵana aınalysatyndardy korporatıvti tabys salyǵanyn, jeke tabys salyǵynan bosatý týraly sheshim qabyldandy. Rýslan Dálenov bul sheshimniń kúshi bes jylǵa jaramdy ekenin eskertip, elektrondyq saýdany jandandyrýǵa kóńil bólgen.

Al Gorojankın jarty jyl ótse de vıse-mınıstrdiń málimdemesi sol kúıi eskerýsiz qalyp qoıǵanyn aıtty.

-Onlaın-dúkenderdi salyqtan bosatý máselesin sońǵy tórt jylda talaı márte talqyladyq. Úsh jyl buryn úkimetke kirdik, prezıdentpen de jolyqtyq. Ýádeler kóp bolǵan. Biraq bári – jaı sóz, - deıdi ol.

Onlaın-dúkenderdi salyqtan bosatý úshin úsh shart qoıyldy. Onyń biri – onlaın-dúkender tranzaksıasynyń 90 paıyzyn onlaın júrgizý kerek. Al Gorojankın tranzaksıany onlaın júrgizetin onlaın-dúkender múldem joq deı kele elimizdiń áli kúnge deıin «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna daıyn emes ekenin jetkizdi.

Qaǵazbastylyqtan, qujattamadan bas tartý – «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasynyń jemisi

Qaı mekemege barsańyz da, aldyńyzdan qaǵaz ben qalam shyǵa keledi. Jumysqa ornalasarda, eńbek demalysyna shyǵarda osy syndy ózge de máselelerde arnaıy ótinish jazyp, basshylyqqa jiberesiń. Oǵan basshylyq qol qoıǵanyn kútesiń. Mine osy máselelerden qutylýdyń jolyn «Documentolog» JSHS dırektory Baıjan Qanafın 11 jyl buryn ázirlegen.

Baıjan Qanafın ázirlegen «Documentolog» baǵdarlamasy elektrondy qujattaýǵa múmkindik beredi. Ony elimizdegi IT kompanıalyrynyń ishindegi eń ozyǵy deýge de bolady. Elimizdegi úzdik 250 iri kompanıa osy baǵdarlamany tutynady. Basshy jumys ornynda bolmasa da, baǵdarlamanyń arqasynda qol qoıyp, qujattardy jibere alady. Iaǵnı qyzmetkerler bir basshynyń sońynan júgirmeıdi, ýaqytyn únemdeıdi.

Búginde muǵalimder balaǵa sabaq berýden góri qaǵazdarmen jumys isteýdi birinshi qatarǵa qoıǵan. Bul – basshylyqtyń talaby. Osyny eskergen «Documentolog» baǵdarlamasynyń jetekshisi jobany QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligine de usynyp kórgen. Alaıda mınıstrlikten áli jaýap kele qoıǵan joq.

«Documentolog» jobasyn 2007 jyly qazaqstandyq IT mamandary oılap tapqan. Iaǵnı, Qazaqstandy sıfrlandyrý aıasyndaǵy bul joba elimizge oń paıdasyn tıgizip keledi.

«Aýyldardaǵy mektepterdi ınternetpen qamtamasyz etsek te jetkilikti»

AlmaU dırektory Asylbek Qojahmetov «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda «eń bolmaǵanda osy máseleni de jetildirip alsaq bolǵany» dedi. Sebebi kásipker baǵdarlamanyń 100 paıyz oryndalatynyna senbeıdi.

-Bizdiń elimizde jańa baǵdarlama kóp. Onyń jartysynan kóbi aıaqsyz qalyp jatyr. Biriniń nátıjesi shyqpaı jatyp aldymyzǵa jańasy keledi. Bizge ındýstrıalızasıalaý, sıfrlandyrý baǵdarlamasy – bulardyń bári kerek, - dedi Qojahmetov. Osyǵan oraı ol memleketti sıfrlandyrý úshin tómendegi eki máselege asa kóńil aýdarý qajettigin eskertti.

-Aýyldardaǵy mektepterdi ınternetpen qamtamasyz etý arqyly (aýyldaǵy) bilim deńgeıin kóterý.

-Aýyldarǵa dıagnostıka ornatý arqyly (aýyldaǵy) densaýlyq saqtaý salasynyń sapasyn jaqsartý.

Eske sala keteıik, 2017 jyldyń qyrkúıeginde «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda QR premer-mınıstri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda aýyldyq eldi mekenderdi keń jolaqty ınternet jelisine qosýdy qamtamasyz etý jobasy qaralǵan. Búgingi tańda 122 qalanyń barlyǵy men 1 200-ge jýyq aýyldy meken ınternetpen qamtylǵan. Mınıstrlik jalpy halqy 2 mln astam bolatyn 1 800 aýylǵa baılanys jelisin taratýdy josparlap otyr. Usynylǵan jobany iske asyrý 2018-2020 jyldarǵa josparlanǵan.

Qazaqstandy sıfrlandyrý úshin ne isteý kerek? IT-mamandarynyń usynysy

Aspex kompanıasynyń dırektory Iýlıa Gaınýtdınova «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna ótýdegi júz qadamnyń biri – qujattaýdan qutylý» deıdi.

- Qazaqstandy sıfrlaý úshin birinshiden qujattaý degen túsinikten bas tartý kerek. Mobıldi qurylǵylar zamanynda ómir súrip jatyrmyz. Qujattardy termeı, oǵan birneshe kún ýaqytyńdy arnamasań, adamdar sózden iske kósher edi, - dedi Gaınýtdınova.

Al «Kcell» AQ bıznes-naryqty damytý jónindegi dırektor Vadım Lúdiń aıtýynsha, úkimet eldi dıjıtalızasıalaý máselesin túpkilikti qoldaý kerek. Al ol úshin memleket ishinde bıznes atmosferasyn qurý kerek.

Sıfrlandyrý máselesinde telekomnyń róli de aıryqsha zor ekenin atap ótý kerek. Bul baǵyttaǵy telekomnyń rólin Vadım Lú tómendegideı jiktedi:

-mádenıetti ózgerý (búginde adamdardyń oılaý dárejesi ózgerý kerek, iskerlik, ǵylymı baǵytqa bet burý):

-jańa naryqqa shyǵý (adamdar ómir súrý deńgeıin ózgertý kerek);

-sóz bostandyǵy.

Eske sala keteıik, Jaqynda ǵana Reseıde sot sheshimimen Telegram messenjeri buǵattaldy. «Bizdi de osy jaǵdaı kútip turǵany aqıqat. Osyndaı jaǵdaıda dıjıtalızasıa degen sózdi aıtýdyń da qajeti joq», - dep ashyndy Vadım Lú.

«Documentolog» JSHS dırektory Baıjan Qanafın memlekettik sıfrlandyrý aıasynda eki máselege asa nazar aýdarý qajettigin eskerdi.

1.Alǵashqy jetekshilerdiń róli

2.Otandyq IT- kompanıalardy damytý

Kez kelgen basshy qyzmetkerlerine tapsyrǵan jobany ózi de túsiný kerek. Ári ondaıda ol joba sapaly, jyldam oryndalady.

«Sıfrlandyrý týraly kóp aıtylady, alaıda úkimettiń ózi osy máselege jetekshi retinde vıse-premerdi jaldady. Memleket mınıstrlikke, mekemelerge «sıfrlandyrýǵa qandaı jolmen bolsa da ótińder» demeý kerek. Komanda jınap, memleketke engizbek bolyp otyrǵan jobany, joba aıasynda jasalatyn qúryǵyny qolyna ustatyp, úırenýin talap etý kerek. Basshy da málimdeme bergen dúnıesin birinshi ózi qoldaný kerek. Bul – meniń oıym. Alǵashqy jetekshi sol máseleniń baıybyna barmaıynsha ol is ónbeıdi. Biz qandaı da bir nátıje kútkimiz kelse, ózimiz sonyń ishi-syrtyn túgel meńgerýimiz kerek», - dedi Qanafın.

Buǵan qosa Qanafınniń aıtýynsha, ınovasıany da, ǵylymdy da damytý – iri kompanıalardyń ǵana qolynan keletin sharýa. Al memleket bızneske aralaspaý kerek, bóget keltirmeý kerek.

«Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń negizi baǵyttary tómendegideı:

1.Dástúrli salalardy sıfrlaý

2.Startaptardyń ekojúıesi

3.Elektrondy saýda

4.Tehnologıany damytý

5.Kishi jáne orta bıznesti sıfrlaý

6.Azamattarǵa arnalǵan belsendi qyzmetter

7.Bızneske arnalǵan belsendi qyzmet

8.Memlekettik mekemelerdi sıfrlandyrý

9.Ashyq memleket

10.Aqyldy qala jobasyn júzege asyrý

11.Bastaýysh jáne orta bilimniń sıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý