Jaqynda Elordada ótken EAEO samıti barysynda Reseı Prezıdenti Vladımer Pýtınniń ortaq valútalyq odaq qurý týraly aıtqany belgili. Osyǵan oraı reseılik qarjy analıtıgi, EAEO ıdeologtarynyń biri Aleksandr Razývaev ortaq valútanyń ne úshin "Altyn" dep atalýy kerektigin túsindirdi.
"Qamshy" portaly Aleksandr Razývaevtyń málimdemesin qazaq tiline aýdaryp bergendi jón kórdi.
A.Razývaev, qarjy analıtıgi:
- 2012 jyly alǵash Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly bastamalar kóterile bastaǵanda, men odaq aıasynda ortaq valúta - Altyn dep atalýy tıis degen em. Altyn - bul óte eýrazıalyq ataý. Óıtkeni, qazirgi saıası ahýaldardy eskerer bolsaq, orys pen belorýstiń rúbli men qazaqtyń teńgesi turaqsyz ári senimsiz sıaqty. Altyn bizge jaqyn keledi. Sebebi, burynǵy Patsha ókimeti kezinde de negizgi monetalar - altyn bolǵan. Mysaly, orystyń dengı, denga, qazaqtyń teńge sóziniń túp tamyry Altyn ordadan bastaý alady. Odaq aıasynda bolǵan soń, ortaq valútanyń derbes ataýy bolýy kerek. Mysaly, Eýropalyq odaq elderinde valúta "mark" nemese "kron" emes qoı, birińǵaı "eýro". Al "evraz" degen ataý sózsiz kóshirme sekildi estiledi. Ortaq valúta engizý týraly bastamany sonaý 1994 jyly MGÝ-daǵy leksıasynda Nursultan Ábishuly kótergen bolatyn. Biraq, Sovetter odaǵy qulaǵan kezde, birqatar elderde postsovettik rúbl aınalymda júrdi. Tipti, sol kezdiń ózinde atalmysh elderde birińǵaı valúta rúbl qylyp jibermek bolǵan. Alaıda ol kezde gıpperınflásıa, devalvasıa júrgendikten barlyq elder odan bas tartty. Sodan 1993 jyly jańa Reseı óziniń rúblin shyǵara bastady. Al ortaq valúta engizý ol kezde oryndalmaı qalady. Al 2005 jyly valúta engizý týraly sóz qozǵalǵan kezde Lýkashenko men Pýtın asa bir yqylas tanytqan joq. Óıtkeni ol kezde ekonomıkalyq jáne saıası ahýal turaqty bolatyn jáne ol kezde eshqandaı "Altyn" nemese onyń balamasy týraly emes, reseılik rúblge kóshý kerek dep tanylǵan bolatyn. Endi Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqqa keler bolsaq, bıylǵy jańalyq 2025 jylǵa qaraı Almaty EAEO-nyń qarjy ortalyǵyna aınalatyny týraly kelisimge qol qoıýylýy boldy.
- Altyn - bul ekonomıkalyq maıdannyń qarýy emes, bul sýverenıtetti qarjylyq júıe. Jyl sońynan beri qaraı reseılik rúbldiń qunsyzdanýymen , álemdik naryqtaǵy munaı baǵasynyń túsýi - rúblge degen senimdi joǵaltty. Al altyn osyndaı qysyl-taıań kezeńdegi tyǵyryqtan shyǵaratyn birden-bir júıe.
- Meniń bir kózim jetkeni, qazir búkil álemdegi medıanyń róli men yqpaly óte joǵary. Osyny paıdalana otyryp, biz EAEO-nyń ortaq valútasy "Evraz" nemese "Evrazıalyq valúta" emes "Altyn" ekenin aıta berýimiz kerek. Sonda ǵana, Altyn halyqtyń sanasyna sińip, qulaǵy úırene beredi. Odan keıin ortaq valútany sózsiz "Altyn" dep ataýǵa bolady. Biz ortaq valútamyzdyń tamyry Altyn Ordadan bastaý alatynyn esten shyǵarmaýymyz kerek.
Aýdarǵan Nurzat Toǵjan
