Árıne, búgingi tańda alys-berissiz qarym-qatynas joq. Óıtkeni, kez kelgen el saýda yntymaqtastyǵynda bir-birine kómek beredi, qoldaý kórsetedi. Onsyz órkenıet damymaıdy. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ınvestısıa jónindegi ókildiktiń quzyryn Syrtqy ister mınıstrliginiń qaramaǵyna berýinde de osyndaı qadam jatyr.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń syrtqy eldermen ekonomıkalyq jáne saýda dıplomatıasy qaryshtap damyp keledi. Bir ǵana mysal. Jaqynda ǵana Ankarada eki eldiń damýyna qatysty úlken basqosý ótti. Atap aıtar bolsaq, eki el arasynda ınvestısıalyq jáne saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly 22 komersıalyq kelisimge qol qoıyldy. Al bul kelisimniń ne máni bar? Munyń mańyzy mynada: Túrik kapıtaly el ekonomıkasynyń shıkizattyq emes sektoryn damytýǵa jumsaıyn dep otyr. Bul ǵana emes, onyń ústine 3 myńnan astam jańadan jumys orny ashylady.
Árıne, qazirgi tańda túrik eli ózge eldermen salystyrmaly túrde qaraǵanda, qazaq ekonomıkasyna qomaqty qarjy quıyp otyr.
–Túrkıa memlektiniń kompanıalary sany boıynsha jáne qarjy quıýy jóninen bizdiń elde ekinshi oryndy ıelenip otyr. Demek, túrikter Qazaqstan ekonomıkasyn órkendetýge eleýli úles qosýda. Munyń kóp paıdasy bar. Óıtkeni qazaq ekonomıkasyna túrik kompanıalarynyń qatysýyn keńeıtý elder arasyndaǵy kapıtaldy kóbeıtip, úzdik tehnologıalarmen almasýǵa yqpal etedi, - dedi Qazaqstan-Túrkıa ınvestısıalyq forýmynda Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın.
Jalpy kelisim barysynda eki jaqtyń kompanıalary shamalap alǵanda, 1,7 mlrd dollar bolatyn 22 komersıalyq qujatqa qol qoıdy. Bul ájeptáýir qarjy. Muny tek únemdep, tıisti maqsatqa paıdalaný kerek. Munyń ishinde túrli ınvestısıalyq jobalar bar. Aıta keter bolsaq, Jambyl oblysynda jalpy kólemi 270 mln dollar shamasynda bolatyn 350 jumys orny qurylatyn bolady. Sonymen qatar, metalýrgıalyq, hımıalyq jáne shyny ónerkásipterinde paıdlanylatyn kálsı qosylǵan soda óndiretin óndiris ornyn salý kózdelip otyr. Árıne, munyń basym kópshiliginde qazaqstandyq jumysshylar isteıtin bolady.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, túrik ınvestorlary Almaty qalasynda quny 300 mln dollar shamasyndaǵy Downtown Almaty qarjylyq, áleýmettik, bıznes-ortalyǵyn salmaq. Sondaı-aq oblystyq mártebesin alǵan Túrkistan oblysynyń ákimdigi men e DAL Holding kompanıasy 700 jumys ornyn quratyn boldy. Olar 200 mln bolatyn jylytý keshenin salý týraly kelisimge qol qoıdy.
Sondaı-aq qazirgi tańda Yildizlar SSS Holding, DAL Holding, Zorlu Holding, Calik Holding, Oyak Holding, Enprode jáne taǵy basqa túrik kompanıalary Qazaqstanda iri jobalardy júzege asyrýǵa nıettenip otyr.
Bir aıta ketetin másele, buryn túrikter Qazaqstanda qonaq úı bıznesi, shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda jobalardy júzege asyryp kelse, atalǵan kelisimnen keıin túrik kompanıalary TMK, aýyl sharýashylyǵy, agrohımıa, metalýrgıa, óńdeýshi ónerkásip jáne taǵy basqa salalarǵa ınvestısıa quıýǵa qadam jasaıtynyn málim etti. Munyń da sebebi joq emes. Óıtkeni, qazirgi tańda Qazaqstanda qolaıly ınvestısıalyq klımat bar. Bul jaıtty basqosýda «IDA Holdıń» basqarmasynyń tóraǵasy H.Arslan da atap aıtty. Birinshiden, túrik ınvestorlaryna eń aldymen saıası turaqtylyǵy bar el kerek. Ekinshiden, Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq, Ortalyq Azıa, Batys Qytaı naryǵy da túrik ınvestorlary úshin óte yńǵaıly. Úshinshiden, olar Qazaqstanda óndirisin ashady, ony eldiń ishki jáne syrtqy naryǵyna satady. Tórtinshiden, Qazaqstanda memlekettik deńgeıde qabyldanǵan «Nurly jer», «Nurly jol» ındýstrıalyq -ınnovasıalyq damý baǵdarlamalary da túrik ınvestorlaryn qyzyqtyryp otyr.
Rasynda da mundaı kelimderdiń nátıjesinde saýda jáne ekonomıkalyq dıplomatıa men qarym-qatynas damıdy.
Erkin QALDAN
