«Muzbalaq» -  Qazaqstan tarıhyndaǵy  «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» anımasıalyq fılminen keıingi jaryqqa shyqqan tarıhı, ǵylymı, kórkem óner týyndysy.

«Muzbalaq» – ertegilik, ańyzdyq sana, salt-dástúrlik sana, dinı sana, ǵylymı sana syndy tarıhtan búginge deıin qalyptasqan bes qat sanany fılmniń bastalýynan sońǵy núktesine deıingi oqıǵa jelisine sińirgen. Beınelik, fantasıkalyq, logıkalyq, pısıhologıalyq, metafızıkalyq sekildi  osy bes túrli oılaý tásilin fılmdegi úlkendi- kishi, jaǵymdy – jaǵymsyz keıpkerlerdiń jan dúnıesindegi ashyq jáne jasyryn jatqan oı qupıalaryna sińirip, kórermenniń kóz aldynda keıpker harakterin tereń asha bilgen. 

Ajdahanyń adam balasyna ot pen ýyn shashyp, beıbit otyrǵan berekeli halyqqa tosynnan tap berýi kórermendi úreıge bóleıdi. Malyn baǵyp, otyn jaǵyp, salqyn jaılaý, samal belde berekesimen aırandaı uıyp otyrǵan beıbit aýyldy qara qan jutqan ajdaha kelip, toz- tozyn shyǵarady. Budan jaýyz kúshterdiń qan tógý jolyndaǵy jaǵymsyz áreketterin kóremiz. Osydan soń esin sál jıǵan aýyl adamdary ajdahany qalaı jeńýdiń, odan qalaı qútylýdyń jolyn izdeıdi. Anımasıalyq fılmde ajdahany jeńýdiń jolyn kórsetken baqsy beınesi ertegilik sanadan tańdap alynǵan tamasha taǵylymdy obrazdardyń biri. Tylsym dúnıemen tildesken babalar fılosofıasynyń qupıa qyrynyń jarqyn beınesi. Bir jamandyq bolarda qazaq yrymynda qazandaǵy as aýnap, aq tógiledi, sıyr móńirep, at kisinep, ıt ulyp, aı tutylyp, kún kúıedi. Fılm avtorlary qazaqtyń osy salttyq sana dástúrin ajdaha aýylǵa shabýyl jasaýdan buryn súttiń tógilýinen bastap utymdy da jarasymdy paıdalana bilgen.

         Avtorlar Muzbalaqty ustaý jolyndaǵy Shegir men Aqtaı  arasyndaǵy kórinisterdi de óte dál berip, adaldyq pen aramdyqtyń ara – jigin kórermenderdiń  kóz aldynda ashyp kórsetedi. Shegirdiń qaradúrsin áreketpen búrkit baptaýy, Muzbalaqtyń moınyna tas asyp qorlaýy, jaýǵa atar jebesin Qulan batyrǵa atýy onyń  túp harakterin ashyp beredi. Aqtaıdyń Muzbalaqtyń enesiniń túsip qalǵan tyrnaǵyn dostyq retinde moınyna taǵýy, Muzbalaqty qursaýdan bosatyp qoıa berýi, kókbóriler shabýyl jasaǵanda álgi  tyrnaqty qarý etip, qas jaýynan qutylýy men basqa kórinister nanymdy shyqqan. Bul harakterlerdi daralap kórsetýdegi sımvoldyq tásil.

Ajdahanyń Qulan batyrdy jutyp qoıýy, Shegirdiń ózimshil, nadan, pasyq oıynyń iske asýy ómirde  mundaı satqyndar buryn da bolǵanyn, qazir de baryn uqtyrady. Ajdahanyń júregin jaryp syrtqa shyǵýy Qulan batyrdyń ólmegen rýhynyń  tiri beınesi desek bolady. Bul  aqıqattty haramnyń jeńe almaıtyndyǵynyń jarqyn kórinisi. Eń sońynda ólip, qulap bara jatqan ajdahanyń astynda qalýǵa aınalǵan Shegir batyrdy Aqtaıdyń qutqaryp qalýy «jaqsylyqqa jaqsylyq –ár adamnyń isi, jamandyqqa jaqsylyq er adamnyń isi» degen baba taǵylymynyń máni baryn kórsetedi.

«Muzbalaq»  sońǵy 50 jylda jasalǵan tolyq metrajdy 67 mınýtqa jalǵasqan, ulttyq boıaýdy boıyna sińirgen fılm. Fılmde

Qazaqstandaǵy kıeli mekender kórinis tabady. Bul Muzbalaq arqyly tarıhty zerdelep, búginge jetkizgen, bolashaqqa oı uzatqan ozyq týyndylarymyzdyń biri. Muny adam men tabıǵat, izgilik pen jaýyzdyq, qorqaqtyq pen batyrlyq, qyran qusty qolyna qondyryp, ata qonysyn saqtap, ata amanatyn aqtap otyrǵan halyqtyń danalyǵy dep taný abzal. Sondyqtan fılm avtorlary Turlybek Maıdan men Tilek Tóleýǵazynyń eren  eńbegi aqtaldy dep bilemiz.

 Bolat Bopaıuly, etnograf jazýshy