Sońǵy kezderi Saıragúl jaıy ne boldy dep áleýmettik jelide suraýshylar qatary kóbeıdi, Rysbek Sársenbaı, Erkin Raqyshev, Qazybek Isa sıaqty ardaqty aǵalarym telefon soǵyp, óz alańdaýshylyqtaryn bildirip jatyr, jýrnalıser qaýymy óz aldyna.
Osyǵan baılanysty, Saıragúl máselesinde ózim tarapynan qysqa ǵana atqarylǵan jáne atqarylmaq sharýalar jaıly habardar ete keteıin.
Almaty oblystyq kóshi-qon Departamenti janynan qurylǵan komısıanyń Saıragúl Saýytbaıǵa bosqyn statýsyn berýden bas tartý týraly sheshimine, QR kóshi-qon Komıteti qyzmetine shaǵym túsirdim. Birden sotqa berýime de bolatyn edi, alaıda barlyq ınstansıadan ótip alǵan durys dep sheshtim. Aryz berilgen soń komıtet tóraǵasynyń orynbasary Sadanov myrzanyń qabyldaýynda boldym, ol kisi birqatar máselelerdi ońynan sheshetindeı syńaı tanytty, sonyń ishinde Saıragúlden basqa, Qazaqstanǵa kelip, biraq qujattaryn zańdastyra almaı júrgen oralmandardyń da sharýasy bar edi. Ol jaǵyn ýaqyt kórsete jatar endi.
♦Halyqaralyq quqyq negizge alynyp, Saıragúl Saýytbaı bostandyqqa shyqty
Aryz tapsyrmas buryn birneshe halyqaralyq uıymdarǵa hat jazdym, telefon arqyly sóılestim, kezdesip keńesterin aldym, kómek suradym. Barlyǵy da qoldaý bildiretin boldy.
Sonymen qatar, budan buryn 3 aıǵa berilgen «Pana izdeýshi tulǵa» kýáliginiń merzimin taǵy da sol ýaqytqa uzartýǵa qol jetkizdik. Bizdiń jaǵdaıda olda az da bolsa kóńilge demeý.
Keshe ǵana Kóshi-qon komıtetinen, Sadanov myrzadan aralyq jaýap aldym, onda aldaǵy ýaqytqa komısıa jınap jatqandaryn, túpkilikti sheshim sonyń nátıjesi boıynsha habarlanatyny aıtylǵan. Ázirge osy.
Aıtqandaı, óziniń jaǵdaıyn surap, alańdaýshylyǵyn bildirgen barshańyzǵa Saıragúl alǵysyn bildirýde!
♦Túrmedegi Saıragúl Saýytbaı Elbasyǵa hat jazdy: Otbasymmen qaýyshqym keledi
Komıtetke jazǵan shaǵymymdy foto/vıdeoǵa júkteı almaǵasyn, istiń mán-jaıyn bilem deýshilerge aqparat retinde osy jerge salyp otyrmyn.
Qazaqstan Respýblıkasy
kóshi-qon Komıteti qyzmetiniń
bastyǵy M.Qabdenovke
qorǵaýshy, BQO advokattar
alqasynyń múshesi
A.T.Quspannan
S.Saýytbaıdyń múddesi úshin
Sh A Ǵ Y M
Almaty oblystyq Kóshi-qon qyzmeti Basqarmasy janynan qurylǵan komısıa sheshimine
Sizge osy shaǵymmen joldana otyryp, 16.09.1976 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasynda týǵan, Saıragúl Saýytbaıǵa qatysty Almaty oblystyq Kóshi-qon qyzmeti Basqarmasy janynan qurylǵan komısıanyń 04.10.2018 jyly shyǵarylǵan №7-18 sandy sheshimine óz kelispeýshiligimdi bildiremin.
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń azamatshasy Saıragúl Saýtybaı (Shayilaguli Shawutibayi), 2018 jyldyń 05 sáýiri Astana ýaqyty boıynsha saǵat 18:00 shamasynda QHR-nan «Qorǵas» Shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortylyǵynyń (budan ári - «Qorǵas» SHYHO) aýmaǵynyń ákimshilik ǵımaratynyń ishinde ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktinde, ótýge ruqsat beretin eshbir qujatsyz, shekara baqylaýdan jasyrynyp, ıaǵnı belgilengen tártipti buza otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasyn qasaqana zańsyz kesip ótkeni úshin Almaty oblysy Panfılov aýdandyq soty bıylǵy jyldyń birinshi tamyzy kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń QK-niń 392-babynyń 1-bóligimen kináli dep tanyp, oǵan 6 (alty) aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaǵan. QR QK-niń 63-babynyń erejeleriniń negizinde, taǵaıyndalǵan bas bostandyǵynan aıyrý jazasy shartty dep sanalyp, 6 (alty) aı merzimge probasıalyq baqylaýy belgilengen.
Negizi QR QK-nyń 392 babynyń 1 bóligi, qosymsha jaza retinde mindetti túrde shekarany zańsyz kesip ótken adamdy keri shyǵarýdy kózdeıdi. Alaıda, sot Qylmystyq Kodekstiń ol talaptaryn qoldanǵan joq, oǵan negiz retinde BUU-nyń Konvensıasyn basshylyqqa alǵan bolatyn, atap aıtqanda (sot Úkiminen úzindi);
Sonymen qatar QR QK-niń 392-babynyń 1-bóliginiń sanksıasynda sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tysqary jerge bes jyl merzimge shyǵaryp jiberý túrindegi qosymsha jaza qarastyrylǵan.
S.Saýytbaıǵa qosymsha jaza taǵaıyndaý týraly máseleni talqylap sot kelesideı tujyrymǵa keldi. Sotta S.Saýytbaıdyń qylmysty jasaýdaǵy is-árekettiń maqsattary men sebepteri retinde onyń otbasy: jubaıy Ý.Sylam jáne kámelettik jasqa tolmaǵan eki balasy Ýálı Úkilaı men Ýálı Ulaǵatpen qaýyshý maqsatynda atalǵan qylmysty jasaǵandyǵyn anyqtaldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Keńesiniń 1994 jylǵy 8 maýsymdaǵy qaýlysymen ratıfıkasıalanǵan, Nú-Iorkte 1994 jylǵy 16 aqpanda qol qoıylǵan, 1989 jylǵy 20 qarashadaǵy Birikken Ulttar Uıymynyń Bala quqyqtary týraly Konvensıanyń 8, 9, 10, 18-baptaryna sáıkes otbasy qoǵamnyń tabıǵı jáne negizgi uıasy bolyp tabylady jáne qoǵam men memleket tarapynan qorǵalýǵa quqyly. Qatysýshy memleketter sot sheshimine sáıkes quzyretti organdar qoldanystaǵy zańǵa jáne rásimderge sáıkes balanyń eń qajetti múddeleri úshin ony ata-anasynan aıyrý qajet ekendigin anyqtaǵan jaǵdaılardy qospaǵanda, balanyń óziniń ata-anasymen ózderiniń tilegine qarsy aıyrylyspaýyn qamtamasyz etedi. Qatysýshy memleketterdiń 9-baptyń 1tarmaǵy boıynsha mindettemelerine sáıkes otbasymen qosylý maqsatynda balanyń nemese onyń ata-anasynyń qatysýshy memleketke kelýi nemese odan ketýi týraly ótinishterin qatysýshy memleketter oń sıpatta, adamgershilik turǵyda jáne jedel túrde qaraýǵa tıis. Qatysýshy memleketter budan ári osyndaı ótinish berýdiń ótinish berýshiler men olardyń otbasy músheleri úshin jaǵymsyz saldarlarǵa ákep soqpaýyn qamtamasyz etedi. Qatysýshy memleketter ata-anasynyń ekeýiniń de balanyń tárbıesi men damýy úshin ortaq jáne birdeı jaýapkershiligin taný qaǵıdattaryn qamtamasyz etý úshin barlyq múmkin kúsh jigerlerdi qabyldaıdy. Osy Konvensıada baıandalǵan quqyqtardy júzege asyrýǵa kepildik berý jáne járdemdesý maqsattarynda qatysýshy memleketter ata-analarǵa jáne zańdy qamqorshylarǵa balalardy tárbıeleý jónindegi olardyń óz mindetterin oryndaýyna tıisti kómek kórsetedi jáne balalar mekemeleriniń jelisin damytýdy qamtamasyz etedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2016 jylǵy 6 sáýirdegi «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańynyń 6-babynyń 2-bóliginiń negizinde, Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasıalaǵan halyqaralyq sharttar onyń zańdary aldynda basym bolady jáne halyqaralyq shartta ony qoldaný úshin zań shyǵarý talap etiletin jaǵdaıdan basqa retterde tikeleı qoldanylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń QK-niń 1-babynyń 3-bóliginde kózdelgendeı, Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasıalaǵan halyqaralyq sharttar osy Kodeks aldynda basymdyqqa ıe bolady jáne halyqaralyq shartta ony qoldaný úshin zań shyǵarý talap etiletinnen basqa jaǵdaılarda olar tikeleı qoldanylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2002 jylǵy 8 tamyzdaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly» Zańynyń 6-babynyń 2bóliginiń 2-tarmaǵynda balalar múddesin kózdeıtin memlekettik saıasat memlekettik organdar qyzmetiniń basym salasy bolyp tabylady jáne balalarǵa tolymdy tárbıe berýdi, olardyń quqyqtaryn qorǵaýdy olardy qoǵamda tolymdy ómir súrýge daıyndaýdy qamtamasyz etý maqsatynda otbasyn memlekettik qoldaýǵa negizdelgen dep kórsetilgen. Atalǵan zań normalaryna saı, sotpen Birikken Ulttar Uıymynyń Bala quqyqtary týraly Konvensıanyń talaptary basym bolyp tanylady. Alaıda Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańnamasy da oǵan qarsy shyqpaıdy, Qazaqstan Respýblıkasynda otbasy jáne balalardyń quqytary qoǵam men memleket tarapynan qorǵanylady. Joǵaryda kórsetilgendeı, sottalýshyny Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tysqary jerge shyǵaryp jiberý onyń balalarynyń múddesin qamtamasyz etý maqsatynda ǵana qoldanylýy múmkin. Alaıda, S.Saýytbaıdyń otbasy, ony Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tysqary shyǵaryp jiberýge qarsy. Sondyqtan sotpen S.Saýytbaıdyń qylmysty jasaýdaǵy otbasymen qosylý týraly áreketiniń maqsaty men sebepteri basshylyqqa alynady.
Budan basqa osy Úkimde S.Saýytbaıdy Qazaqstanda qaldyrýǵa, onyń etnıkalyq qazaq jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn alýǵa basym quqyǵy barlyǵynda erekshe jaǵdaılar qataryna jatqyzǵan.
Sonymen qatar, aıyptaý aktisinde jáne sot Úkiminde S.Saýytbaıdyń QHR tarapynan shyǵarylmaǵany da naqty kórinis tapqan, atap aıtqanda (Úkimnen úzindi); Sottalýshy S.Saýytbaıdyń sotta bergen, ıaǵnı shekarany otbasymen qaýyshý úshin zańsyz kesip ótkendigi týraly jaýaby, aıyptaý aktisinde de kórinis tapqan. Atap aıtqanda, aıyptaý tarapynyń pozısıasy boıynsha, S.Saýytbaı 2002 jyldyń shilde aıynan bastap QHR-nyń komýnıstik partıasynyń múshesi bolýyna, balabaqsha basshysy laýazymynda, sodan keıin saıası qupıa organdarynda memlekettik qyzmet atqarýyna baılanysty QHR-nan shyǵa almaǵan. Onyń 2008 jyldyń 16 qyrkúıeginen 2018 jyldyń 15 qyrkúıegine deıingi merzimge berilgen № G 30846841 sheteldik tólqujaty QHR-nyń arnaıy organdarynyń qyzmetterimen alynyp qoıylǵan, sondyqtan oǵan belgilengen tártipte memlekettik shekarany zańdy túrde kesip ótýine múmkindik berilmegen. Otbasymen zań tártibimen qosyla almaıtynyna kóz jetkizgen S.Saýytbaı QHR-sy men Qazaqstan Respýblıkasynyń arasyndaǵy memlekettik shekarasyn qasaqana zańsyz kesip ótý týraly sheshim qabyldap, ony iske asyrǵan.
Iaǵnı, S.Saýytbaıdyń QHR-da óz otbasynan kúshpen ajyratylǵany jáne onyń QHR arnaıy organdarynyń qujatyn tartyp alýy sebepti zańdy jolmen shekarany kesip óte almaǵany, qazirgi tańda zańdy kúshine engen sot Úkimimen anyqtalǵan!
QR qylmystyq prosestik Kodeksiniń 127-baby, 1 bóligine sáıkes, sottyń qylmystyq is boıynsha zańdy kúshine engen úkimi, sondaı-aq qylmystyq isti máni boıynsha sheshetin basqa da sheshimi anyqtalǵan mán-jaılarǵa da, olardyń sottyń úkimi men sheshimi shyǵarylǵan adamǵa qatysty quqyqtyq baǵalanýyna qatysty da barlyq memlekettik organdar, jeke jáne zańdy tulǵalar úshin mindetti bolyp tabylady. Zań tilinde buny preıýdısıa dep ataıdy.
Ústimizdegi jyldyń 4 qazan kúni Saıragúl Saýytbaıǵa qatysty bosqyn mártebesin berý týraly isti qaraǵan komısıa jáne osy komısıa jumysyn uıymdastyrǵan Almaty qalalyq kóshi-qon qyzmeti Basqarmasy zań talaptaryn bilmegenbe álde olar joǵarǵy jaqtan túsken zańsyz tapsyrmany oryndap otyr ma?
Saıragúl Saýytbaıdyń ózi jáne otbasy QHR-nan ne úshin ketýge májbúr boldy degen suraqqa kelsek, QHR SHUAR óńirinde qazaq, uıǵyr, dúngen sıaqty az ult ókilderine birneshe jyl kóleminde kórsetilip jatqan ulttyq, dinı negizde qýdalaý, qysym kórsetý fakileri áser etkendigin óz aryzymyzda kórsettik, S.Saýytbaıda komısıa aldynda aıtyp berdi. Biraq, komısıa óz hattamasynda ol faktiler óz dálelin tappady depti, buny qalaı túsinýge bolady? Eki birdeı memlekettiń shekarasynan qashyp ótýge májbúr bolǵan S.Saýytbaı SHUARda azamattardy jappaı qamap, qınap jatqany týraly qalaı dáleldep bermek? Sonda, komısıa músheleri nemese Sizdiń qolastyńyzdaǵy qyzmetkerler Qazaqstandyq jáne álemdik BAQ-y maqalalardy oqymaı ma (bizdiń ózimiz komısıaǵa 200-den astam shetel BAQ maqalalaryna silteme usyndyq), eger onyń bárin fakt emes ósek dep qabyldasa, Evropa adam quqyqtaryn qorǵaý uıymdarynyń analıtıkalyq-zertteý qorytyndalaryn, AQSH Kongresiniń birneshe márte jarıalaǵan resmı málimdemelerin, BUU-nyń Bosqyndar isi jónindegi Joǵarǵy komısarynyń, azaptaýǵa qarsy komıtetiniń rezolúsıalaryn nege basshylyqqa almaǵan?
Komısıanyń bul sheshimi sózdiń týra maǵynasynda Qazaq halqynyń kóp bóliginiń ashý-yzasyn týdyryp otyr. Bir emes birneshe qoǵamdyq uıym ókilderi maǵan jeke habarlasyp, ózderiniń Saıragúldi qorǵap qalý maqsatynda kez-kelgen aksıany uıymdastyrýǵa daıyn ekendikterin habarlady. Alaıda, men Saıragúl Saýytbaıdyń isi boıynsha basynan bastap kele jatqan advokat retinde qoǵam belsendilerin, saıasatkerlerdi jáne BAQ-qa bergen árbir suhbatymda Respýblıkalyq kóshi-qon komıteti ıaǵnı, Sizdiń atyńyzǵa shaǵym beretinimdi, Sizdiń óz kezegińizde komısıa sheshimin zańsyz dep taýyp, qaıta qaraýǵa múmkindigi joǵary degen baǵytta aıtyp, eldi meılinshe tynyshtyq saqtaýǵa shaqyryp kelemin.
Maǵan sonymen qatar, BUU janyndaǵy bosqyndar isi jónindegi joǵarǵy komısarıatynan, Evropa adam quqyqtaryn qorǵaý uıymy, Germanıanyń «Society for threatened peoples», halyqaralyq arenada óte bedeldi «Human Rights Watch» halyqaralyq adam quqyqtaryn qorǵaıtyn uıymdarmen shetel baspasóz ókilderinen óte kóp habarlasýda.
Bul arqyly Saıragúl Saýytbaı isiniń qoǵam, tipti álemdik qaýymdastyq nazarynda ekenin Sizge basa aıtqym keledi.
Kórsetilgenderdiń negizinde, Sizden
S U R A I M Y N :
Saıragúl Saýytbaıǵa qatysty Almaty oblystyq Kóshi-qon qyzmeti Basqarmasy janynan qurylǵan komısıanyń 04.10.2018 jyly shyǵarylǵan №7-18 sandy sheshimin zańsyz dep taýyp buzýdy.
Qazaqstan zańdaryn jáne BUU-nyń Qaýly qararlaryn basshylyqqa ala otyryp, Saıragúl Saýytbaıǵa bosqyn statýsyn berýdi.
Saıragúl Saýytbaıdyń atyna 25.07.2018 jyly № 35 sanymen berilgen Qazaqstan Respýblıkasynda pana izdegen adamnyń kýáliginiń merzimin uzartýdy.
Shaǵymdy qaraý nátıjesi týraly maǵan e.Gov.kz elektrondy portaly arqyly jazbasha túrde, zańmen kózdelgen merzim ishinde habarlaýdy.
Shaǵym ıesi: A.T.Quspan
