Kópten beri saıası trıbýnalar men BAQ betterinen jasyryn qalyp júrgen eks-premer-mınıstr Ákejan Qajygeldındi elge qaıtarý týraly Qazaqstan Úkimeti sóz ete bastady. Bul týraly Nur.kz saıty jáne KazTAG agenttigi qazirgi bılik basyndaǵy "NurOtan" partıasyna silteme jasaı otyryp habarlaıdy.
Bılik basynda júrgen keıbir azamattardyń aıtýynsha, Ákejan Maǵjanulyn elge qaıtaratyn ýaqyt jetken. Alaıda, Qajygeldınge keshirim jasap, Qazaqstanǵa qaıtarý úshin birqatar Konstıtýsıalyq kedergiler bolýy múmkin, delingen aqparat kózderinde.
Árıne, eks-premer-mınıstrge raqymshylyq jasalǵanymen, elge qaıtarýda kedergiler joq emes. Óz kezeginde marqum Rahat Álıev dál, osy a Qajygeldın myrzanyń izine sham alyp túsip, syrtynan sot prosesi júrip, 10 jylǵy bas bostandyǵynan aıyrý týraly sheshim de shyǵarǵan bolatyn.
Ázirge, buqaralyq aqparat quraldarynda keńinen taralyp úlgermegen. Sondaı-aq, Qajygeldınniń elge qaıtarylýy týraly aqparattyń ras-ótirigi anyqtalýda. Dese de, Qajygeldın myrzanyń ózi de bul dıalogqa qarsy emestigin bildirgen-mys. Sonymen, biz de saıası boljam jasap kórelik.
Ákejan Maǵjanulynyń bar aıyptaýlary Qazaqstanda kúshin joıǵanymen, ol onyń terıtorıa aýmaǵyndaǵy qaýipsizdigin tolyq qamtamasyz ete ala ma? Árıne, Qazaqstanǵa qaıtarý, keshirim-raqymshylyq jasaý týraly sheshim shyǵyp jatsa, Qajygeldın birinshi kezekte halyqaralyq uıymdarǵa arqa súıeıtini ras-aq.
Qajygeldın myrzany tanısyz ba?
Ákejan Maǵjanuly Qyjygeldın 1952 jyly burynǵy Semeı oblysy Jarma aýdanynda dúnıege kelgen. N.K.Krýpsıı atyndaǵy Semeı pedogogıkalyq ınstıtýtyn aıaqtaǵan. Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory. Ákejan Maǵjanuly 1993-1994 jyldary QR premer-mınıstriniń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan. 1994-1997 jyldary Úkimetti basqarý isi júktelip, óz isin abyroımen aıaqtaıdy. 1998 jyly Prezıdenttik keńesshisi laýazymyna deıin kóterilgen Ákejan Qajygeldın sol jyldyń qazan aıynda Prezıdenttikke úmitkerler qatarynan tabylady. 1998-2001 jyldary RHQP tóraǵasy, DPO múshesi bolady. 1999 jyly Ákejan Qajygeldınge halyqaralyq izdeý jarıalanady. 2001 jyly burynǵy premer-mınıstrge «qyzmettik mánsabyn asyra paıdalandy, júzdegen mıllıard dollar para aldy, memleketke shyǵyn keltirdi, salyq tóleýden bas tartty, zańsyz qarý-jaraq isimen aınalysty» degen birqatar aıyp taǵylyp, 10 jylǵa temir torǵa toǵytylady.
Interpoldyń bas hatshysynyń sheshimi boıynsha Qajygeldın týraly barlyq málimetter joıylady. Alaıda Qajygeldın kúni búginge deıin halyqaralyq izdeý jarıalanǵandar tiziminde tur. 2002 jyldyń 11 shildesinde Eýropa parlamenti Ákejanǵa taǵylǵan aıyptardy negizsiz dep taýyp, oǵan "Azattyq pasportyn" tabystaıdy. Bul Eýropa parlamentiniń saıası qýdalaýǵa ushyraǵan qoǵam qaıratkerleri men saıasatkerlerge beriletin qurmet edi. Osylaısha Ákejan Qajygeldın myrza Eýro parlamenttiń 15 eli maquldaǵan № 27 "Azattyq pasportynyń" ıegeri atanady.
Al Qazaqstanǵa qyzmet etýge qaıta múmkindik beriletin bolsa, Qajygeldın qandaı qyzmetke barýy múmkin?
Ámirjan Qosanov, RNPK partıasyndaǵy Qajygeldınniń burynǵy orynbasary:
- Shynymen Qajygeldınge keshirim jasalady ma? Ol másele tek qana Elbasynyń quzyrynda. Qajygeldınge qarsy naýqanǵa muryndyq bolǵan adamnyń biri Rahat Álıev edi ǵoı. Onyń bet-perdesi ashylyp, sol kezdegi talaı jaısańdarǵa qandaı kedergi jasaǵany aıan bop jatyr emes pe? Sondyqtan moraldyq turǵydan keshirim jasalýy emes, ony tolyqtaı aqtaý týraly másele qozǵalýy kerek dep oılaımyn. Jáne de másele jalǵyz Qajygeldınde emes, álıevshınadan japa shekken basqa da laıqty tulǵalar bar. Olar da elge qaıtýy tıis, el ishinde júrip sottalǵandary tolyqtaı aqtalýy tıis! Ol qandaı qyzmet atqarýy múmkin? Kezinde, 42 jasynda Úkimet basqaryp, el ekonomıkasyn postsovettik daǵdarystan shyǵara alǵan tulǵa kez kelgen qyzmetke laıyq bolar. Eń bastysy – óziniń bilimi men tájirıbesin memleket múddesine jumsasa, quba-qup bolar edi ǵoı. Onyń bedelin túsirýge at salysqan adamdardyń qandaı kúıde qalǵanyn bilip jatyrmyz ǵoı. El ishinde onyń jaqtastary barshylyq dep oılaımyn. Máselen, kezinde eldiń demokratıalyq damýyna óz úlesin qosty. Ol ózi óz aldyna bólek bir áńgime. Sonymen birge bılik ishinde de ony qoldaýshylar jetip jatyr.Shynyn aıtý kerek, onyń oralýyna qarsy kúshter de joq emes, ásirese, olıgarhtar arasynda olar barshylyq. Sol jaǵyn da eskerýimiz kerek. Onyń elge oralýymen birge Qazaqstanda ne ózgerister bolýy múmkin? Qajygeldın kele sap, eldi, qoǵamdy áp-sátte ózgerte salady deý artyq bolar. Kóp nárse ózgermese de, belgili bir jańalyqtardyń nyshany paıda bolary sózsiz dep oılaımyn. Máselen, onyń ekonomıkany basqaryp, qıyn-qystaý kezderde aýyr bolsa da batyl sheshimder qabyldaı bilýi bizdiń biraz sheneýnikterge sabaq bolar edi. Óz basym Qajygeldın sekildi tulǵanyń elge qaıtyp kelýin memleketimizdiń ádilettik jolyna túskendiginiń bir kórinisi dep qabyldar edim.
Maqsat Jaqaý, saıasattanýshy:
- Menińshe, eger shynaıy sıtýasıamen baılanystyrsaq, muny ýtopıalyq másele dep qabyldaý kerek. Bul menińshe, Alıev tiri me degen suraqpen para-par. Sondyqtan bul máseleniń perspektıvasy joq dep esepteımin. Al aldyn-ala boljamdarǵa keletin bolsaq, boljamdy jasatýǵa múddeli top jasaýǵa tyrysady, munyń qanshalyqty qajettiligin solardan suraý kerek.Al, mundaı saıası rejımde boljamdy jasatýdyń ózi de nátıjesiz ekendigi aıdyn anyq.
Nurzat Toǵjan
