«Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi», * deıdi bizdiń qazaq. Qazannyń qaqpaǵyn jappaǵannyń alańǵasarlyǵyn ba, álde ıt shirkinniń suǵanaqtyǵyn ba, kim bilsin, áıteýir aınalamyzdaǵy bylyqqa bógip jatqan jáıtti kórgende hám estigende osy támsildi tápsirlep beremiz. Meniń aıtpaǵym bul emes.
Endigi joldy qurmet degen uǵymnan bastasam. Qurmet, qurmetti bolý, qurmetti degen sózderdiń bizdiń qazaq úshin orny erek. Qurmetke bólenýdi, ıa qurmetti bolýdy meniń qazaǵym eshkimnen tilenip surap almaıdy. Ony ózimniń aınalam, el-jurtym beredi. Alda-jalda úıine bara qalsam, tórin usynady, baqanyn qolyna alyp, baryn soıady. El-elde, jer-jerde qurmetti azamat dep sol óńirge mańdaı teri sińgen, aıanbaı eńbek qylyp, týǵan óńiriniń ataǵyn aspandatyp júrgen azamattarǵa ataq berip jatady. Osy kezde shynaıy qurmettiń adal ári tynymsyz eńbekpen, ashshy mańdaı termen keletinin túsinesiń.
Bir qyzyǵy – qazaqta qurmetsiz degen anyqtama joq. «Qurmetsiz eken» degen sózdi estýińiz neǵaıbyl. Alaıda endi estiseńiz, tań qalmańyz. «Baıdyń asyn baıǵus qyzǵanypty» bolmasyn, kim ataq almaı jatyr. Alsyn. Ataq bitkenniń myna dúr zamanda satýly hám aqyly ekenin aqymaq ekesh aqymaq ta biledi. Ony jasyryp jaýyp qaıtemiz.
Ótkende bir top «zıalymyz» ataq alypty. «Qazaqstannyń qurmetti azamaty» degen! Marapattyń mánine úńilseń, «men sonda Qazaqıanyń qandaı azamatymyn?» degen saýal árkimniń kállasyn túrtkileıtini ras. Sonda osy «dyrdý» ataqty almaǵan siz ben biz qurmetsiz azamat bolyp shyǵa kelmeımiz be?!. Shartty túrde. Álbette, qazaq jerinde kindigińiz kesilip, qazaq jeriniń aýasymen tynystap jatqan siz bul eldiń zańy belgilep bergen azamatysyz. Oǵan sóz joq. Dese de... Marapatty alǵan «ánshi balapandar» soǵan laıyqty ma?.. Áý demeıtin qazaq joq. Qazaqtyń myljyń toıynda mahabbatızasıa áýenin shyrqap, jóndi-jónsiz sekirtip, mıkrofondy ernine jabystyryp, aýzyn jybyrlatyp júrgen «ánshige» osyndaı ataqty berýge qarsy men ǵana emes shyǵar. «Qoıshy kóp bolsa, qoı aram óledi» deıdi qazekemniń taǵy bir támsili. Marapat degen kóbeıip ketti. Jaqsy shyǵar, bálkim. Biraq ár nárseniń jóni, máni bolý kerek. Ornymen bolsyn. Myna marapatyńyzdyń «Qurmet» ordeninen qaı jeri kem.? Ekeýiniń de marapattaý sharty birdeı.
Já, sóz bitti. Támam. Meniń ákem qyryq jyl bilim salasynda. Muǵalim. Qyryq jyl boıyna bilim berdi, oqytty. Baryn saldy. Aıanbady. Bul bir ǵana mysal. Ákem syqyldy eńbekteri ushan-teńiz muǵalimder áldeqaıda kóp. Biraq qurmetti emes! Basqasha aıtqanda, álgi «fonograf» ánshiler syqyldy qurmetti azamat emes! Biraq eńbekteri san myń ese kóp. Eńbek ótilderi otyz jyldan asqan BARLYQ MUǴALİMGE osy marapatty qıa salsa, óltire qoımaıtyn ókimettiń bir jeri qısaıyp qalmas edi. Jegenderi jantaq, arqalaǵandary alǵys bolsa da, partıanyń da, bıliktiń de qol balasyndaı bolyp júrgen, eńbekteri ólsheýsiz árbir ustaz QAZAQSTANNYŃ QURMETTİ AZAMATY marapatyna ábden laıyq dep sanaımyn. Erterekte, sábet zamanynda qandaı da bir eńbek ótilin eńsergen ár muǵalimge belgili bir marapattar berilip jatatyn. Ol zamandy men kórgem joq, degenmen eńbekti eskerýdiń jáne mańdaı terdi baǵalaýdyń keremet úlgisi demeske amal joq. Qarastyrylyp jatqan «Muǵalim mártebesi» týraly zańǵa osyndaı yntalandyrýshy normalar kerek-aq. Áıtpese, aspanǵa qarap, juldyz sanap, áláýláılimi bitse, háláýláılimin bastaıtyn báldý-báldýler jónsiz marapattalyp-aq júr...
Erkebulan Ákimqojauly
