Iá, Almas Ahmetbekuly qansha óleń jazdy? Qaı bıikte jazdy dep, ash ishekti sózdi, jaraý baýyr suraq qoıýdyń ózi namys, uıat...
Qazaq tarıhynda «Elim-aı» áni eńirep, talaı ǵasyrdy jylatty, «Altyn Altaı» áni shyrqalyp, talaı dáýirdi shýlatty, «El kóshkende» áni bozyngendeı bozdap, talaı qazaqty ata jurtqa kóshýge qýzady.
Já, án artynan án týdy, tarıhtan tarıh týdy. Zamannan úndi saz qaldy, ómirden ózge naz qaldy...
Demek, bizdiń Almastan ne qaldy?
Aıt!
Jaz.
Jańaǵy ólmes-óshpes «Elim-aı», «Altyn Altaı» , «El kóshende» ánderiniń artynan botadaı bozdap, taǵy da bir tarıhı án, Almas Ahmetbekulynyń qalamynan týyp, el aýzynda aıtylyp, jurt kókireginde jattalyp, sol qaldy.
Iá, ıá kóp jazý, kópirtip shyǵarý qajet te emes, asyl az, jasyq kóp, Almastyń «Kók týdyń jelbiregeni» atty ǵajaıyp ánin bul maqalamda aıtpaı-aq qoıaıyn, oǵan keıin bólek jazǵan maqalam bar. Almasty bolashaqqa alyp qalar, artyn qarańǵy qylmaı jaryq qylar ǵajaıyp óleńderiniń ishinde taǵy bir óleń bar, dál búgin sol jaıly oı tolǵap otyrmyn.
Endeshe, aqynnyń ózine jol bereıik, óner-óleńin oqyp kóreıik:
Ata-baba mekeni İle me edi,
İlem meniń túrlengen kilem edi.
Qoldan ketip barasyń qaıran meken,
Bolmaıdy eken adamnyń tilegeni.
Q:
Qyzaı, sýan, albanym,
Órilede qalǵanyń.
Qashan, qaıtyp sezersiń,
Bul kúnińniń jalǵanyn.
Asqar Altaı álemniń bıigi edi,
Bastaýlary muhıtqa quıyp edi.
Búrkitbaı men Sulýbaı qaıran uldar,
Óziń úshin qyrshynyn qıyp edi.
Q:
Qaraqas pen molqym-aı,
Qos Shińgildiń tolqyny-aı.
Nege tynysh jatyrsyń,
Taǵy da bir tolqymaı.
Dara túnep jaý tosqan,
Eske túser sol kún aı.
Tarbaǵataı, Qulystaı, Eren taýym,
Bul ǵumyrda biter me, seni ańsaýym.
Elde júrip, jerdi ańsap, bizde ótermiz,
Arttaǵy eldiń tilep bir aman-saýyn.
Q:
Mámbet, Jumyq, toǵasyń,
Jaı jatqandaı bolasyń.
Saryarqany jaǵalap,
Qashan kelip, qonarsyń.
Ras-aý, jańaǵy tarıh júgin artqan, el taǵdyryn, halyq muńyn, qazaq syryn alystan tartaqan, qara nar qazaq óleńderiniń artyna kúmis qońyraýly daýysymen, botasyn bozdatyp, taǵy da bir óleń osylaısha erdi...
Iá, Almas Ahmetbekuly sanaly ǵumyrynda sapaly óleńdi az jazǵan joq. Dese de, myna óleńniń bógenaıy bólek, ulttyq boıaýy qanyq, rýdy emes, rýhanı dúnıeni asqaqtata jyrlap turǵan, bıikke kóterip turǵan, myqty óleń, ádemi án.Áldebireýler jershildikten, rýshyldyqtan boıy aspaǵan, talaby tómen tapal óleń dep aıtýy da ǵajap emes...
Menińshe, Almas Ahmetbekuly osy óleńimen de óleń sózdiń bir qudyretin artqy urpaǵyna utyqty jetkizip, uqyptap uqtyryp otyr. Endi, ony ary qaraı artyp aıtýdyń, jasytyp jazýdyń qajeti joq. Osyǵan da kóńil aıdaı jarqyrap tolady, mańdaı dóńgelek bolady...
Men bul óleńdi Almas Ahmetbekulynyń óz aýzynan Almaty qalasy Panfılov kóshesindegi bir múıiste áńgimelesip turǵan kezde 2000 jyly maýsymynyń 23 juldyzy kúni hatqa kóshirip jazyp alǵan edim, sodan beri 15 jyl boıy meniń qoıyn dápterimde uıyqtap jatty, búgin oıanyp, oqyrmanǵa jol tartty...
Bolat Bopaıuly, etnograf
