Ábdireıim Ómirov – qazaq halqyna belgili kompozıtor. Onyń esimi, ásirese Syr óńiriniń halqyna jaqsy tanys. Áleýmettik jelide de óziniń oı-pikirlerin jıi bildirip turatyn sazgerdiń tálim alarlyq áńgimesin Qamshy.kz aqparat agenttigi búgin oqyrman nazaryna usynady.

 Qamshy men qazaq
(áńgime)
Belgili bir merzimdik basylymnyń redaktorynyń kabınetine basyna túlki tymaq, ústine túıe júninen jasalynǵan jeńil shekpen, aıaǵyna qazaqsha etik kıgen, órilgen qamshysyn eki búktep qolyna ustaǵan shymyr deneli, shıraq qımyldy aqsaqal erkin basyp, kirip keldi. Jigerli júzine erekshe sus beretin ýytty da otty kózderindegi erekshe bir oılylyq aqsaqaldyń jasynyń birtalaıǵa baryp qalǵanyna meńzegenimen, narttaı nurly kelbeti, jas barystaı jeńil de kerbez qımyly, ájimsiz keń mańdaıy, qoladan qashap qondyrǵandaı qalyń qastary men sál qaıqylaý ıilgen up-uzyn kirpikterdiń astynan keıde jyp-jyly nur sebelep, keıde muz tońdyryp qaraıtyn qos janaryndaǵy sál ǵana úp etkennen tutana ketkeli turǵandaı seziletin qýat ushqyny, ıegin kómkere dóńgeletip, sánmen tegistep qoıǵan qoıý buıra saqaly bul kisiniń kárilik degen aýylǵa ázirge at basyn bura qoımaǵanyn bildirgendeı. Aqsaqal óziniń kıim kıisimen de, erekshe túr-turpatymen de, jańa ǵasyrda, jańasha ómir súrip jatqan alyp qaladaǵy zaman talabyna saı jabdyqtalǵan myna kabınetke ǵasyrlar qoınaýyna sińip, joǵalyp bara jatqan tap-taza qazaqy bolmystyń, erekshe bir órlik pen darhandyqtyń lebi men kelbetin kóshirip ákelgendeı edi. Aqsaqalǵa ere kirgen hatshy qyz, kelgen kisige súısinisin jasyra almaı, tańyrqaı qarap turǵan bastyǵyna:
- Aǵaı, myna kisi meni tyńdamaı kirip ketti, - dedi, kináli únmen jylamsyraı sóılep. Redaktor, hatshy qyzǵa túsindim degendeı basyn ızep, qolymen bara ber dep ıshara jasady. Sóıtti de stolynyń ar jaǵynan beri shyǵyp:
- Assalaýmaǵaleıkým, aǵasy, - dep, qos qolyn amandasýǵa beıimdeı sozyp, aqsaqalǵa qaraı asyǵa umtyldy. Aqsaqal:
- Ýaǵaleıkýmassalam, bar bol! - dep redaktordyń qolyn qysyp amandasty. Beıtanys aqsaqaldyń kómeıden kúmbirleı tógilgen daýsy da, keń alaqanynyń qarymy da batyrǵa laıyq túr-tulǵasyna saı bolyp shyqty. Redaktor qolynyń súıekteri syqyrlap, synyp keterdeı qatty aýyryp qalǵanyn sezdirip almaýǵa tyrysyp, jumys stolyna qaraı buryldy:
- Qosh keldińiz, joǵary shyǵyńyz, aǵasy, - dedi oryndyqty meńzep. Aqsaqal oryndyqqa jaıǵasyp, otyrǵan soń:
- Qadam jetken jerge bále jetpesin! - dep, bata jasady. 
Aqsaqaldyń qarsysyndaǵy oryndyqqa baryp otyrǵan redaktor jigit:
- Kelińiz aqsaqal, qal jaǵdaılaryńyz jaqsy ma, úı-ishi , bala - shaǵa aman ba, - dep, bastyrmalata bir surap alyp, hatshy qyzdy shaqyryp sháı ákeldirdi.
- Allaǵa shúkir, amanbyz, ózderiń amansyńdar ma? 
- Amanshylyq. Júrip jatyrmyz. Tirshilik qoı, áıteýir. Tańnyń atysy, kúnniń batysy bir bitpeıtin.
- Balam, tiri kezińde, tirligiń bitpegeni durys. Tirligiń bitken kúni - seniń de bitkeniń. Sondyqtan tirligińniń baryna, tirilerdiń qatarynda júrgenińe shúkirshilik jasa. - dedi aqsaqal.
- Iá, Allaǵa shúkir, aǵa, shúkir! 
Aqsaqal, buıymtaıyńyzdy aıta otyryńyz, ne sharýamen júrsiz?
- Buıymtaıym, ótken joly jornaldaryńa maqala jazyp edim. Ony baspaımyz degen hat keldi. Sonyń sebebin bilgeli keldim. 
Redaktor hatshy qyzǵa orynbasaryn shaqyrýdy tapsyrdy.
Kórshi kabınette ázir otyrǵan orynbasary, kóp kúttirmeı, tez keldi. Ol kirip, amandasyp bolǵan soń:
- Myna aǵanyń jazǵan maqalasyn ne úshin baspadyńdar? - dep surady redaktor. 
- Óıtkeni ol maqalada zorlyq -zombylyqty nasıhattaıtyn sózder bar eken. Sondyqtan biz ony basa almaımyz.
- Maǵan maqalany alyp kel. Orynbasar maqalany alyp kelip, redaktorǵa berip, shyǵyp ketti. Redaktor maqalany oqyp shyǵyp:
- Aǵa, myna jerde inińizdi qamshymen urǵanyńyzdy jazypsyz.
- Iá, jazdym.
- Mine sol sózderińiz zorlyqty nasıhattaý bolyp tabylady. Eger ol sózderdi alyp tastasańyz, onda basamyz.
- Qaraǵym, bul jerden qandaı zorlyq kórip otyrsyń?
- Aǵa, myna jerde inińizdi qamshymen sabaǵanyńyz zorlyq emeı ne?
- O zaman da bu zaman, inisin urý zorlyq bolady degendi qaıdan shyǵardyńdar?
- Aǵasy, siz ony jáı urǵan joqsyz, qamshymen urdyńyz ǵoı!
- Al, sóıtse ne bopty?
- Qamshy ol qarý ǵoı.
- Qarýy qalaı?
- Solaı. Ol - qarý. Sosyn urý adamǵa zorlyq jasaý bolyp tabylady.
- Eı, sender de! Sen ómirińde taıaq jemediń be ? 
- Jedim.
- Al , endi ne dep otyrsyń?
- Aǵa, ol bala kezimizde tóbeleskende, keıin boksqa qatysqanda jedim. Ol qamshymen sabaý emes qoı.
- Áp-bárekelde! Mine, óz saýalyńa óziń jaýap berip otyrsyń. Judyryq, shapalaq nemese taıaq jeý men arqańa qamshy tıý ekeýiniń jer men kókteı aıyrmasy bar. Sebebi qamshy - bıliktiń belgisi. Ol - tárbıeniń quraly.
- Túsinbedim. Qandaı bıliktiń?
- Erkektiń áıeliniń, aǵanyń inisiniń aldyndaǵy, ákeniń uldarynyń aldyndaǵy bıliginiń belgisi. Ómirinde bir ret arqasyna qamshy tıip kórmegen erkek jetisken kúıeý, arqaly aǵa, iltıpatty ini bolyp jarytpaıdy.Qamshy - erkektiń boıynda namysty, jigerlilikti, shydamdylyqty oıatatyn birden bir qural. Al áıelin judyryqtap, shapalaqpen, ne basqa ádispen qansha tómpeshtese de, erkek ol áıelge bıligin júrgize almasy anyq. Al arqasyna qamshy tıgen áıeldiń saıtany birden basylady. Saıtandary qaıta qozǵansha jiptikteı bolyp júredi.
- Sonda sizdi ákeńiz qamshymen sabaıtyn ba edi?
- Meniń ákem, eshqashan qolymen meni, nemese áıelin urǵan emes. Ashýlansa, tórde ilýli turǵan qamshysyn alyp kelip, tartyp-tartyp jiberetin.
- Qamshyny ákelemin degenshe qashyp ketpeısiz be? 
- Qaıda qashamyn?
- Dalaǵa. Ashýy basylǵan soń qaıtyp kelmeısiz be? 
- Qashsań, onda taıaqty kóbirek jeısiń ǵoı. Saǵan qyzyq aıtaıyn.
- Aıtyńyz.
- Alǵash úılengen kezim. Bir kúni áıelim aıtqanymdy istemeı, qarsy kelgeninde, jaǵynan shapalaqpen tartyp jiberdim. Qaıdan kelip qalǵanyn bilmeımin arqama ákemniń qamshysy sart ete qaldy da: "sen, ákeńniń kózinshe qatyn urýǵa jarap qaldyń ba? " degen ákemniń daýsyna qosylyp, qamshysy jon arqamdy taǵy da osyp ótti. Sonda ákeniń kózinshe áıel urǵan kórgensizdik ekenin túsingenmin. Ol kezde jasym 22 -de Almatyda oqıtynmyn. Ertesine Almatyǵa baratyn poezǵa otyrdym. Túnde mingendikten ertesine túske qaraı oıansam tómende úsh orys jigiti áńgimelesip otyr eken. Áńgimeleri bala tárbıesi jaıynda. Men tómenge túsken soń bireýi "myna jigitten suraıyq" - dedi. Sodan bireýi:
- Seni ákeń ura ma? - dep surady. 
- Joq, urmaıdy.
- Mine, kórdiń be, - dedi álgi jigit. - Óıtkeni sen onyń ózin sabap tastaýyń múmkin. 
Jıyrma ekidegi jigittiń "ákemnen taıaq jedim" degeni uıat bolar dep otyrǵan men kóılegimdi sheship, arqamdaǵy qamshynyń tilip ketken izderin kórsetip: 
- Mine, kúni keshe ákeme qarsy kelip qalǵanym úshin jegen taıaǵymnyń izi, - dedim.
- Sonda sen ákeń urǵanda qarsylaspadyń ba?
- Joq bizde ákege qarsy kelýge bolmaıdy, kerek bolsa qolynan ustaýǵa bolmaıdy. Ekinshisi: 
- Mine, bularda úlkenge qarsy kelmeıdi. Biz balalarymyzben birge otyryp syra, araq iship, temekini birge shegemiz. Sosyn ol bala bizdi qalaı syılasyn?! Mine, qazaqtardyń danyshpandyǵy, - dedi. 
- Sonda qyzdardy da qamshymen uratyn ba edi? 
- Qaraǵym, sen óziń qazaqsyń ba? Qaı atańnan kórip ediń, qyz balany ákesiniń urǵanyn?! Qyz balaǵa ákesi qol kóterse, ol úıden baqyt kóshedi. Qyzdy anasy tárbıeleıdi. Eger qyzy ákesine qarsy sóıleıtin bolsa, onda sheshesi teksiz, kórgensiz bolǵany.
- Myna kórshi orys halqy ul - qyzdaryn remenmen urady ǵoı. 
- Remenniń qazaqshasy qalaı atalady, bilesiń be? 
- Beldik.
- Durys, beldik. Biraq onyń qazaqsha ataýy - yshqyrbaý. Sol yshqyrbaýmen tárbıelengen qyz bala bolashaqta qandaı áıel bolady dep oılaısyń?!
- Iá, mynaýyńyz qısynǵa keledi eken. Sońǵy kezde yshqyryna ıe bola almaı júrgen qyzdardyń kóbeıip bara jatqandyǵy da ras-aý! - redaktor jigit aqsaqaldyń áńgimesine óziniń eriksiz erip ketkenin sezdi. 
- Al óz dástúrinen jerigen halyq qurdymǵa ketip, ult retinde joıylyp ketýi anyq.
Qamshy úıdi jyn-saıtannan, túrli jamandyqtan qorǵaıdy. Sondyqtan atam qazaqtyń úıiniń tórinde qamshy ilýli turatyn bolǵan. Seniń tórińde ilýli turǵan qamshy bar ma ózi? Úndemeısiń. Tórińde ár túrli sýretter ilýli turǵan bolar! Redaktordyń kóz aldyna úıiniń tórinde ilýli turǵan qymbat kartınalary men birge áıeliniń, balalarynyń ózine qarsy sóılep jatqan keıipteri elestep ketti.
- Men muny nege aıtyp otyrmyn?! - dedi aqsaqal sózin sabaqtap: - Neshe túrli jyndanyp ketkenderdiń moldalar qamshymen bir tartqanda jyny birden basylady. Neshe túrli asaý jylqylardy qamshymen tartyp jibergende, jýasyp sala beredi. Mine qamshynyń qasıeti. Al sender ... eee, jaraıdy. Sózimdi qor etip qaıteıin?! 
Redaktor oılanyp otyryp qaldy. Bala kezindegi bir oqıǵa kóz aldyna kelip tura qaldy. Bul ata-anasynyń bes qyzdyń ortasyndaǵy jalǵyz uly bolatyn. Árıne, erkelik te jeterlik edi. Bir kúni bir buzyqtyǵyna ashýlanǵan ákesi qamshysyn alyp, muny uraıyn dep kelip qalǵanda, anasy marqum shyryldap kelip:
- Qudaıdan tilep alǵan jalǵyz balaǵa qalaı qolyń kóteriledi?! Odan da úırenip qalǵan meni ur, - dep, araǵa tura qaldy. Sol kezde ákesi:
- Á, kóksoqqan aqymaq qatyn, balań erkek emes, ez bolyp ósetin boldy-aý! Qap, Qudaı-aı! - dep, qamshysyn irgege laqtyryp jiberip, shyǵyp júre bergen-di. Sodan qaıtyp ákesi buǵan qamshy kótergen emes. Redaktor basyn kótergende, aqsaqal shyǵyp ketken eken. Ornynan ushyp turyp, syrtqa umtyldy. Júgirip shyǵa beriske jetkeninde, álgi kisi syrtqy úlken esikke jaqyndap qalǵan eken.
- Aǵataı, toqtańyzshy, datym bar, - dep aıǵaı saldy. Aqsaqal osharyla burylyp:
- Aıt, - dedi.
- Aǵajan, quldyǵyńyz bolaıyn, meni qamshymen bir tartyńyzshy, - dedi.
- Nege? Seni ne dep uramyn?! Foıede turǵandar myna ekeýiniń áńgimesin eriksiz tań qala tyńdady.
- Ákem ura almaı ketip edi. Ákem úshin uryńyzshy, - dedi jigit. Qarıa qamshysyn kóterip redaktordyń arqasynan tartyp -tartyp jiberdi. Esik aldynda turǵan kúzetshiler kómekke umtyla bergen edi, jigit olardy qolymen jasqap, tıyp tastady. Aqsaqalǵa burylyp: 
- Aǵa, sizge kóp rahmet! Áńgimeńiz jornaldyń kelesi sanyna mindetti túrde shyǵady. Ázirge saý bolyńyz. - dedi de, kabınetine bet aldy. Kabınetke kirgen soń, júrgizýshisin shaqyryp, "bazardan jaqsy qamshy ákel" - dep, jumsady da, "búginnen bastap tórimde qamshy ilýli turatyn bolady" - dedi kózderinen ot ushqyndap. Sonan soń, jumys stolyndaǵy ákesiniń sýretine maqtanyshpen meıirlene qarady:
–MEN ENDİ SAǴAN LAIYQ UL BOLAMYN, ÁKE!
Ábdireıim Ómirov.