Qazaqstannyń Bas prokýrory Qaırat Qojamjarov myrzanyń nazaryna!
Belgili jýrnalıs, qalamy qaramdy qalemger Asqat Asan shımaılap, kóp jaza bermeıdi: oqta-tekte atqan «oǵy» ondyqty tesip ótedi. Óte ózekti.
«Tótenshe jaǵdaılar Komıteti – ómirge qaýipti mekeme!» dep at qoıǵan Asekeńniń kezekti saıgezi de súıekti syrqyratar saýatty da salmaqty.
İshki İster mınıstrligi men onyń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Komıtetiniń esebinshe, «Tek bıylǵy qańtar aıynda ǵana elde órtten 116 adam qaza taýyp, 129 adam jaraqat alǵan. Órt saldarynan kóz jumǵandardyń sany byltyr, ótken jylǵa qaraǵanda, 19 paıyzǵa ósken».
İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilınniń pikirinshe, kináli – qarapaıym halyqtyń ózi. Peshti durys ornatpaıdy, otty oryndy jaqpaıdy. «Bul án burynǵy ánnen ózgeshe» emes, jyl saıyn qaıtalanyp, eldiń qulaǵy da úırenip qalǵandaı. Sonda, tótenshe jaǵdaımen kúresetin organ ne bitirip otyr?.. Jurttyń negizi kómir jaǵyp otyrǵan kezde, odan keler qaýip-qaterdiń aldyn alý osylardyń mindeti emes pe edi? Otynnyń sapasy, paıdalanýǵa bolatyn peshtiń standarttary jaıly qujattar, erejeler nege qabyldanbaǵan? Basqa da qaýipsizdik sharalary nege júrgizilmegen? Ózi aıtqan, ys tıýdiń aldyn alatyn, gaz analızatorlary nege jappaı ornatylmaǵan?..
...Astanadaǵy bes sábıdiń qazasynan keıin keshegi Úkimetbasy B.Saǵyntaev «Prezıdent ákimshiligine İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilınge sógis jarıalaý týraly usynys jiberip, Komıtet tóraǵasy Vladımır Bekkerge ózi qatań sógis jarıalapty. Ekeýin de qyzmetten qýsa, artyq bolmas edi. Biraq, «qoly qysqa» bolar», ana ekeýdiń «panasy» pármendirek shyqqanǵa uqsaıdy.
«Áıtpese, qyzmet tarıhynda eki ret sotqa tartylǵan adam bulaısha bıik «ushpas» edi ǵoı. Ilındi aıtam. 2009 jyly jol erejesin buzyp, basqa kólikti soqqany úshin jáne 2012 jyly zańǵa «tompaq» buıryqtar shyǵaryp, eki ret jazaǵa tartylǵan. Eki rette de azyn-aýlaq aıyppul tólep qutylǵan. Aldyńǵysyn «máshıneni kim aıdamaıdy, erejeni kim buzbaıdyǵa» saısaq ta bolady. Kim bilgen, múmkin, azdap «urtap» ta qoıǵan shyǵar. Bolmasa, bildeı bir chınovnık ol isti sotqa jetkizbes te edi ǵoı. Al, ekinshi is qyzyǵyraq. 2012 jyly Almaty qalasy boıynsha jedel daıyndyq, azamattyq qorǵanys, tabıǵı apattardy eskertý jáne saldaryn joıý jónindegi Basqarmaǵa jetekshilik etip otyrǵan Ilın myrzanyń mekemesinde tekserý jumystaryn júrgizgen ádilet departamenti zańnyń birneshe ret buzylǵanyn anyqtaǵan. Osy is boıynsha shaqyrylǵan sot otyrysyna Iýrıı Vıktorovıch kelmeı qoıady. Laýazymy sonsha bıik bolmasa da, «zańnan joǵary turmyn» degen emeýirini bolar. Áıtse de, nátıjesinde, Ilın myrza jaýapqa tartylyp, bar joǵy 16 myń teńgeden sál asatyn somadaǵy aıyppul tólep, aman-esen ketedi. Bul sot onyń qyzmet satysy úshin «barer» emes, «tramplın» bolǵan sıaqty. Kóp uzamaı, Almaty qalasy ákiminiń orynbasary qyzmetine, prezıdent ákimshiligine, odan İshki İster mınıstrligine bir-aq «sekiredi». Onyń ereje buzýyn «erkelikke» balady ma, joq «erkektikke» balady ma, bıik laýazymǵa shaqyrǵanda, qyzmetiniń bul «qyzyqtary» eskerilmeı qalǵany anyq. Bir jaǵynan alsaq, qaı shendi zań buzbaı jatyr? Bastysy, «toqpaǵyń» myqty shyqsyn, qansha «kıiz» bolsań da, kirmeıtin jerge de kirgizip jiberedi. Áıtpese, Reseı áskeriniń burynǵy ofıseri, 1996 jylǵa deıin táýelsiz Ýkraınanyń bir oblysyndaǵy azamattyq qorǵanys salasynda júrgen beımálim chınovnıkti, aıaq astynan, Almatyǵa alyp kelip, jyl sanap satylap ósire me (ol týraly bıografıasynan tanysýǵa bolady)? Bálkim, keremet maman retinde tańdaǵan shyǵar. Biraq, nátıjesi qaısy? Bizdiń eldi, jerdi, tildi bilmeıtin adam ne tyndyrdy?..»
Iá, qazirgi qazaq bıliginiń bylyǵy men halyqty «qorǵaý» qaýqary osyndaı! Memlekettik qyzmetke qazaq balasyn alatyn bolsa, jeti atasynyń tarıhyn aqtaryp, 18 ǵasyrda orysqa baǵynbaǵan batyr babasynyń «qylmysyn» qalqan qylyp, qyzmetke almaıdy, al, jat eldiń, bóten jurttyń áskerı qyzmetkerin (ol óz elinde qandaı qylmystar jasaǵanyn, mindetti túrde, jasyryp qalady. Bolmasa, ol jat eldiń jansyzy shyǵar?..) op-ońaı jáı qatardaǵy qyzmet emes, eldiń eń názik te jaýapty, mysaly, «İshki ister mınıstriniń orynbasary» laýazymyna qabyldaı salady?..
«Tótenshe jaǵdaılar Komıteti – ómirge qaýipti mekeme!» dep at qoıǵan Asekeńniń kezekti saıgezi de súıekti syrqyratar saýatty da salmaqty.
İshki İster mınıstrligi men onyń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Komıtetiniń esebinshe, «Tek bıylǵy qańtar aıynda ǵana elde órtten 116 adam qaza taýyp, 129 adam jaraqat alǵan. Órt saldarynan kóz jumǵandardyń sany byltyr, ótken jylǵa qaraǵanda, 19 paıyzǵa ósken».
İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilınniń pikirinshe, kináli – qarapaıym halyqtyń ózi. Peshti durys ornatpaıdy, otty oryndy jaqpaıdy. «Bul án burynǵy ánnen ózgeshe» emes, jyl saıyn qaıtalanyp, eldiń qulaǵy da úırenip qalǵandaı. Sonda, tótenshe jaǵdaımen kúresetin organ ne bitirip otyr?.. Jurttyń negizi kómir jaǵyp otyrǵan kezde, odan keler qaýip-qaterdiń aldyn alý osylardyń mindeti emes pe edi? Otynnyń sapasy, paıdalanýǵa bolatyn peshtiń standarttary jaıly qujattar, erejeler nege qabyldanbaǵan? Basqa da qaýipsizdik sharalary nege júrgizilmegen? Ózi aıtqan, ys tıýdiń aldyn alatyn, gaz analızatorlary nege jappaı ornatylmaǵan?..
...Astanadaǵy bes sábıdiń qazasynan keıin keshegi Úkimetbasy B.Saǵyntaev «Prezıdent ákimshiligine İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilınge sógis jarıalaý týraly usynys jiberip, Komıtet tóraǵasy Vladımır Bekkerge ózi qatań sógis jarıalapty. Ekeýin de qyzmetten qýsa, artyq bolmas edi. Biraq, «qoly qysqa» bolar», ana ekeýdiń «panasy» pármendirek shyqqanǵa uqsaıdy.
«Áıtpese, qyzmet tarıhynda eki ret sotqa tartylǵan adam bulaısha bıik «ushpas» edi ǵoı. Ilındi aıtam. 2009 jyly jol erejesin buzyp, basqa kólikti soqqany úshin jáne 2012 jyly zańǵa «tompaq» buıryqtar shyǵaryp, eki ret jazaǵa tartylǵan. Eki rette de azyn-aýlaq aıyppul tólep qutylǵan. Aldyńǵysyn «máshıneni kim aıdamaıdy, erejeni kim buzbaıdyǵa» saısaq ta bolady. Kim bilgen, múmkin, azdap «urtap» ta qoıǵan shyǵar. Bolmasa, bildeı bir chınovnık ol isti sotqa jetkizbes te edi ǵoı. Al, ekinshi is qyzyǵyraq. 2012 jyly Almaty qalasy boıynsha jedel daıyndyq, azamattyq qorǵanys, tabıǵı apattardy eskertý jáne saldaryn joıý jónindegi Basqarmaǵa jetekshilik etip otyrǵan Ilın myrzanyń mekemesinde tekserý jumystaryn júrgizgen ádilet departamenti zańnyń birneshe ret buzylǵanyn anyqtaǵan. Osy is boıynsha shaqyrylǵan sot otyrysyna Iýrıı Vıktorovıch kelmeı qoıady. Laýazymy sonsha bıik bolmasa da, «zańnan joǵary turmyn» degen emeýirini bolar. Áıtse de, nátıjesinde, Ilın myrza jaýapqa tartylyp, bar joǵy 16 myń teńgeden sál asatyn somadaǵy aıyppul tólep, aman-esen ketedi. Bul sot onyń qyzmet satysy úshin «barer» emes, «tramplın» bolǵan sıaqty. Kóp uzamaı, Almaty qalasy ákiminiń orynbasary qyzmetine, prezıdent ákimshiligine, odan İshki İster mınıstrligine bir-aq «sekiredi». Onyń ereje buzýyn «erkelikke» balady ma, joq «erkektikke» balady ma, bıik laýazymǵa shaqyrǵanda, qyzmetiniń bul «qyzyqtary» eskerilmeı qalǵany anyq. Bir jaǵynan alsaq, qaı shendi zań buzbaı jatyr? Bastysy, «toqpaǵyń» myqty shyqsyn, qansha «kıiz» bolsań da, kirmeıtin jerge de kirgizip jiberedi. Áıtpese, Reseı áskeriniń burynǵy ofıseri, 1996 jylǵa deıin táýelsiz Ýkraınanyń bir oblysyndaǵy azamattyq qorǵanys salasynda júrgen beımálim chınovnıkti, aıaq astynan, Almatyǵa alyp kelip, jyl sanap satylap ósire me (ol týraly bıografıasynan tanysýǵa bolady)? Bálkim, keremet maman retinde tańdaǵan shyǵar. Biraq, nátıjesi qaısy? Bizdiń eldi, jerdi, tildi bilmeıtin adam ne tyndyrdy?..»
Iá, qazirgi qazaq bıliginiń bylyǵy men halyqty «qorǵaý» qaýqary osyndaı! Memlekettik qyzmetke qazaq balasyn alatyn bolsa, jeti atasynyń tarıhyn aqtaryp, 18 ǵasyrda orysqa baǵynbaǵan batyr babasynyń «qylmysyn» qalqan qylyp, qyzmetke almaıdy, al, jat eldiń, bóten jurttyń áskerı qyzmetkerin (ol óz elinde qandaı qylmystar jasaǵanyn, mindetti túrde, jasyryp qalady. Bolmasa, ol jat eldiń jansyzy shyǵar?..) op-ońaı jáı qatardaǵy qyzmet emes, eldiń eń názik te jaýapty, mysaly, «İshki ister mınıstriniń orynbasary» laýazymyna qabyldaı salady?..
«Al, tótenshe jaǵdaılar Komıtetiniń basshysy Vladımır Bekker bekerge otyr ma? Nemese, ózi taqqa qonǵan sońǵy úsh jylda ne bitirdi? Onyń jumysynyń mardymsyz ekenin byltyrǵy kóktem (aldyńǵy jylǵy, onyń arǵy jylǵy) kórsetip bergen bolatyn. Qarapaıym qutqarýshylarǵa taǵar minimiz, aıtar synymyz joq. Olar óz mindetterin oryndap, elmen birge sý da keship, batpaqqa da batyp júrdi. Sýyqqa da, ystyqqa da qaramastan, apatqa ushyraǵan elge arqasyn tosty, kómek qoldaryn sozdy. Dittep qarasaq, olardyń da jaǵdaıy jetisip turǵan joq. Kóbiniń áleýmettik máselesi sheshilmegen. Alatyn aılyqtary sháı-sýynan artpaıdy. Birshamasy «vremánka» panalap júrgenine kúmánim joq. Qajet tehnıkamen, basqa da qural-jabdyqpen tolyq qamtylmaǵan. Al, bul úshin búdjetten kádimgideı qarjy bólinip otyrǵany belgili. Sondyqtan da bolar, apattan qutqarýshy mekemede kadrlar tapshylyǵy bar, al ol túıtkildi sheshetin talpynys joq. Sonda kiltiıpannyń kilti basshylyq qyzmet senip tapsyrylǵan kisilerde bolyp shyqpaı ma? Árıne. Senator Darıǵa Nazarbaeva aıtpaqshy, «jylda erıtin qardyń sýy ylǵı alapat apatqa aınalyp shyǵa keledi». Senator, jýyrda ǵana, senat komıtetiniń ózi ótkizgen otyrysynda tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýǵa tıisti shendilerdiń birqatar júıelik qatelikter jiberip otyrǵanyna toqtaldy: «Quzyrly mekeme qyzmetkerleriniń sany az jáne kadrlar jetispeıdi, gıdrometeorologıalyq qyzmet kem qarjylandyrylady, gıdrotehnıkalyq qurylystar qate josparlanady, sý jaıylýy múmkin aımaqtarǵa úı salýǵa ruqsat beriledi. Gıdrotehnıkalyq qurylymdardy paıdalaný barysynda, qaýipsizdik máselesi, boıynsha túrli mekemeler arasyndaǵy quqyqtyq kelispeýshilik áli kúnge sheshimin tappaı otyr». Senator tizip ótken kemshilikterge kóz salsańyz, kópe-kórneý nársege mekeme basshylarynyń ózderi ádeıi jol berip otyr ma dep qalasyz. Demek, ne tikeleı mindetterin oryndaǵylary joq, ıa qoldarynan kelmeıdi, ne bolmasa, bul jaǵdaı olarǵa tıimdi. Nazarbaeva ótkizgen senat komıteti ótken jyly da ózderiniń memlekettik organǵa birshama eskertý jasaǵanyn, biraq olar ony oryndamaǵanyn da aıtyp ótti. Iaǵnı, apatqa qasaqana jol bergen bolyp shyqpaı ma? Bir qyzyǵy, bul úshin eshkim jaýap berip te jatqan joq. Mysaly, jaýap berýi tıis, bes búldirshin qyrshyn ketken soń ǵana, premer mınıstrden qatań sógis alǵan Vladımır Bekker myrzanyń ústinen buǵan deıin de QR QK-niń 15-shi taraýyna (Memlekettik qyzmet pen memlekettik basqarý múddelerine qarsy sybaılas jemqorlyq jáne ózge de qylmystyq quqyq buzýshylyq) jatatyn, 361-shi baby (Kásipkerlik qyzmetke zańsyz qatysý) boıynsha is qozǵalyp, ol is Astana qalasynyń prokýratýrasyna, odan ári Memlekettik qyzymet jáne jemqorlyqqa qarsy kúres Agenttigine tapsyrylǵan eken. Biraq, Bekkerdiń «murtyn balta da shappaǵanyn» kórip otyrmyz. Al meniń baıǵus kállámdi «qutqarýshy Bekker qandaı kásipkerlikke zańsyz aralasýy múmkin» degen dúdamal oı mazalaıdy. «Qus fabrıkasy bar» degen ósekti estip qalyp em. Bálkim...»
Budan ári jazarman baýyrym Asekeniń ózi de óz sózinen shoshyp ketip: «Qoı qurysyn, deregim joq, ótirik bolar...» deı salypty. Artynsha, Asekeń qandastaryna eskertý jasaıdy: «Arqada qys uzaq, sondyqtan, órt qaýpi áli de seıilgen joq. Órtenip ketetin de, órt shyqqany úshin jaýapty bolatyn da ózderińiz ekenin umytpańyzdar. Al, Arqanyń qary sógilip, jylǵaǵa jylǵa qosylyp, sý jaıylatyn kez de alys emes. Sýǵa ketseńizder, «tal qarmaısyzdar». Óıtkeni, Ilın men Bekkerdiń «kúıseýi» bólek, senýge bolmaıdy. Bul myrzalar «qylyshyn sý ketken soń ǵana sermeıdi», ıaǵnı, shyǵyndy eseptep, aqsha bólýmen ǵana aınalysqandy jón sanaıdy. Apattan aman bolyńyzdar!»
Menińshe, úkimetbasy aýysqanymen, shıelenisti máseleler ózdiginen sheshile qalmaıdy. Memlekettik qyzmetkerlerdiń adaldyǵy men kásibıligi joq jerde, keleńsizdik kóbeıe beredi. Sondyqtan, aldymen, Qazaqstannyń Bas prokýrory Qaırat Qojamjarov myrza QR İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın men İshki İster mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Komıtetiniń basshysy Vladımır Bekkerdiń ómirbaıandary men qyzmet satylaryn asa yjdahattylyqpen jiti tekserip, nátıjesin halyqqa jarıalaýy kerek.
Bul iste Qaırat Qojamjarov sekildi batyl tulǵa ǵana nátıje shyǵara alady. Tujyrym – osy!
Budan ári jazarman baýyrym Asekeniń ózi de óz sózinen shoshyp ketip: «Qoı qurysyn, deregim joq, ótirik bolar...» deı salypty. Artynsha, Asekeń qandastaryna eskertý jasaıdy: «Arqada qys uzaq, sondyqtan, órt qaýpi áli de seıilgen joq. Órtenip ketetin de, órt shyqqany úshin jaýapty bolatyn da ózderińiz ekenin umytpańyzdar. Al, Arqanyń qary sógilip, jylǵaǵa jylǵa qosylyp, sý jaıylatyn kez de alys emes. Sýǵa ketseńizder, «tal qarmaısyzdar». Óıtkeni, Ilın men Bekkerdiń «kúıseýi» bólek, senýge bolmaıdy. Bul myrzalar «qylyshyn sý ketken soń ǵana sermeıdi», ıaǵnı, shyǵyndy eseptep, aqsha bólýmen ǵana aınalysqandy jón sanaıdy. Apattan aman bolyńyzdar!»
Menińshe, úkimetbasy aýysqanymen, shıelenisti máseleler ózdiginen sheshile qalmaıdy. Memlekettik qyzmetkerlerdiń adaldyǵy men kásibıligi joq jerde, keleńsizdik kóbeıe beredi. Sondyqtan, aldymen, Qazaqstannyń Bas prokýrory Qaırat Qojamjarov myrza QR İshki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın men İshki İster mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Komıtetiniń basshysy Vladımır Bekkerdiń ómirbaıandary men qyzmet satylaryn asa yjdahattylyqpen jiti tekserip, nátıjesin halyqqa jarıalaýy kerek.
Bul iste Qaırat Qojamjarov sekildi batyl tulǵa ǵana nátıje shyǵara alady. Tujyrym – osy!
Qajymuqan Ǵabdolla
