Áýezov mýzeı-úıinde túrki halyqtarynyń qundy murasy týraly dáris oqyldy

/uploads/thumbnail/20190430120936576_small.jpg

Keshe Áýezov mýzeı-úıinde «Halyq ýnıversıtetiniń» alǵashqy dárisi tyńdaldy. Bul - kezinde akademık Rahmanqul Berdibaev basqaryp, júrgizgen «Halyq ýnıversıtetiniń» tikeleı ári rýhanı jalǵasy. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bastamasymen qaıta jańǵyrǵan halyq sabaǵynyń kózdegeni - aldymen kóneni qaıta túletý bolsa, kelesisi ótken jáne búgingi tarıh, ádebıet pen óner, mádenıet pen rýhanıattyń ózekti máselelerin kóterý dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi turkystan.kz saıtynyń deregin negizge alyp. 

Bıylǵy jyldyń birinshi sabaǵy «Uly dala topyraǵynda týǵan «Avesta» taqyrybyna arnaldy. Dárisker - sabaqty ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, «Turan» ýnıversıtetiniń rektory Rahman Alshanov. «Aǵylshyn, fransýz, nemis, orys til­deri­ne  jappaı aýdarylyp,  Iran men Úndis­tanda san márte  shyǵarylyp, Tájikstanda yjda­hatty­lyqpen zerdelenip  jatqan «Avestaǵa»  búginde   Qa­zaqstanda da erekshe  mán berilip, ol muqıat  zerttele bastady (S.Ospanov, T.Eńse­genuly,  A.Qy­raýbaı jáne basqalar). Alaıda, bul zert­teýlerdiń  qamtylý aıasy áli de jetkiliksiz. Iran, úndi jáne Orta Azıanyń ońtústik aımaqtaryna qaraǵandaǵy bir erekshelik, «Avesta»  oqıǵala­rynyń  soltústik bóligi  negizinen  Aral teńiziniń,  Syrdarıa, Yrǵyz, Shý, Sarysý ózende­riniń  jaǵa­laýlarynda órbıdi, onda bizdiń  ejelgi babalary­myz týrandyqtar, dahtyqtar, (daı,  adaı), dana­lyq­tar týraly baıandalady. Sondyqtan da «Aves­tada» aıtylatyn,  bizdiń elimizge tikeleı qatysy bar,  5-6 myńjyldyqtar kezeńindegi prosesterdi  zertteý úshin úlken jumystar atqarý kerek.  Búgingi  «Rýhanı jańǵyrý»  aıasyndaǵy jumystar bizge  ári kúrdeli, ári baı tarıhymyzdy  tereńinen zerdeleýge taptyrmas múmkindik berip otyr», - deıdi profesor. Keıingi jyldary tarıhı-zertteý jumystarymen aınalysyp júrgen ǵalymnyń «Jıyrma myńjyldyqtyń qupıalary» degen atpen úsh kitaby jaryq kórgen. Rahman Alshanuly sondaǵy Avestanyń turan dalasynyń túrli ózgerisine kýáger ekeni týrasynda jazylǵan zertteýleri negizinde qalyń kópshilikke tanymdy dáris oqydy.Barlyq quqyqtar saqtalǵan.

Alǵashqy dáristiń taqyrybyna alyp-qosary bar, fılosofıa ǵylymdarynyń doktory Sapar Ospanov «Avesta» jaıyn, ondaǵy arǵytúrki-qazaq halyqtary úshin yqylym zamannan tereń qundylyǵy bar Táńir qudiretine jáne Kún-ot tegine tańdana tabyný dáýirlerinde qalyptasqan tek(tilik), ar(lylyq), namys(tylyq) sıaqty túsinikterdiń ulttyq tarıhı-rýhanı-mádenı-dildik qundylyqtar júıesine aınalý úderisin týrasynda baıandap, sabaqtyń mazmunyn tuzdyqtaı tústi. Óz eńbekterinde túrki halyqtarynyń falklorlary, baıyrǵy proto-túrki, eskitúrki tilderiniń fonologıalyq qurylymdary turǵysynan avestalyq sózderdiń mazmundyq, tildik qurylymdaryn sosıologıalyq negizde taldaǵan ǵalym bul taqyryp ár qyrynan (folklor, ádebıet, tarıh, tildik qurylymy)  jeke-jeke zerttelýi qajet degen usynysyn bildirdi.

Jıyn sońynda Áýezov ınstıtýtynyń dırektory, fılologıa ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov «Halyq ýnıversıtetiniń» Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda rýhanı jalǵasyn tapqanyn atap ótti. «Nursultan Ábishuly «Biz jańǵyrý jolynda babalardan mıras bolyp, qanymyzǵa sińgen, búginde tamyrymyzda búlkildep jatqan izgi qasıetterdi qaıta túletýimiz kerek» degen aldymyzǵa uly maqsat qoıdy. Ol úshin ótkenimizdi túgendep, ıgerip, búgingi tarıhymyzdy kemeldendirýge qulshyna kirisýimiz qajet. Rahmanqul Berdibaıdan mıras bop qalǵan ıgi joba aıasynda tarıhymyzǵa, ádebıetimizge tıesili dúnıelerdi taný, taldaý, óskeleń urpaqqa jetkizý» dep atap ótti.

Budan bylaı turaqty túrde ótkizilip turatyn «Halyq ýnıversıtetiniń» kelesi dárisi mamyr aıyna josparlanyp otyr. Áýezov ınstıtýty keshegi jáne búgingi tarıh, ádebıet, rýhanıat pen mádenıettiń aktýaldy taqyryptaryn sabaqtastyra otyryp, tyńdaýshy nazaryna usynbaq.Barlyq quqyqtar saqtalǵan. 

Usynǵan: Ásel Bolatqyzy

Qatysty Maqalalar