Ánshi Maıra Muhamedqyzy 1969 jyly 5-qyrkúıekte Qytaı Halyq Respýblıkasynda dúnıege kelgen. Ómirge shyr etip kelgende onyń daýsy búkil bólmeni jańǵyrtyp jiberipti. Sonda ákesi anasyna «Dúnıege seniń izbasaryń keldi» degen eken. Maıranyń ákesi Muhamed Ábdiqadyruly – kompozıtor, profesor, mýzyka zertteý salasy boıynsha kóptegen kitaptardyń avtory. Anasy Kamal Qýanyshqyzy ánshi, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń halyq artısi.
Ónerli otbasynda týyp-ósken ánshi qyz óziniń ómirin mýzykasyz elestete almaıdy. Dúnıe esigin ashqannan-aq onyń ánshi bolatyny aıqyn bolǵan. Otbasynda mýzykalyq aspaptyń barlyq túri bolypty. Dombyra, baıan, pıanıno, gıtara, t.b. «Keshke tamaq iship alǵannan keıin ákem sol aspaptarda oınaıdy, biz bıleıtinbiz. Onyń ústine ákem «fortepánoǵa úırene ber, keleshekte ánshiligińe báribir kerek bolady» deıtin. Bári sol fortepánodan bastaý aldy. Ákemniń aıtqany týra keldi. Keıin mýzykamen aınalysqanymda qandaı daýys yrǵaǵyn bolsyn tez meńgerip alatyn boldym. Al bala kezimde kórshi-qolańnyń kishkentaı balalaryn jınap alyp, jeke daýysta án shyrqap, konsert beretin kórinemin» dedi Maıra balalyǵyn eske túsirip. Ata-ana tarapynan erekshe kóńil bólinip, tártipke baǵynyp ósken. Sabaqtan keıin balalardyń bári oınap júrse de, kishkentaı Maıra mýzykalyq aspapta 1-2 saǵat daıyndalyp, sosyn ǵana oıyn balalaryna qosylady eken.
Ol 1988 jyly Beıjiń Ulttar ýnıversıtetiniń mýzyka fakúltetin (Djoý Ben Chın synyby) jáne Pekın konservatorıasyn (Go Shý Djen synyby) bitirdi. 1996 jyly Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorıasyn (profesor N.A.Sharıpovanyń synyby) támamdap, tájirıbeden ótti.
1988 jyly Qytaıda ótken «Altyn aıdahar», 1997 jyly Portýgalıada ótken «Tomaz Alkaıde» baıqaýlarynda 1-oryn, al 1998 jyly Máskeýde ótken P.I.Chaıkovskıı baıqaýynda 3-oryn ıelenip, M.Ia.Davydova atyndaǵy arnaıy dıplommen marapattaldy. 1999 jyly Elena Obrazsova baıqaýynyń arnaıy syılyǵyn qanjyǵasyna baılady. 2000 jyly «Úmit» atalymy boıynsha «Tarlan» táýelsiz mesenattar syılyǵynyń, «Qazaqstan jyl tańdaýy – 2004» baıqaýynyń «Altyn Adam» syılyǵynyń jáne basqa da kóptegen bedeldi halyqaralyq syılyqtardyń ıegeri atandy.
Uzaq jyldar Fransıanyń «Grand Opera» ulttyq teatrynda kelisimshartpen jumys istedi. 2001 jyly «Opera arıalary» atty CD álbomy Fransıada shyqty. 2008 jyly Qazaq memlekettik Qurmanǵazy atyndaǵy akademıalyq halyq aspaptary orkestrimen halyq ánderinen turatyn «İnjý-marjan» taspasyn jazyp, ónersúıer qaýymnyń ystyq yqylasyna bólendi.
Jaqynda analyq mahabbatymnyń týyndysy dep qyzy Aıda arqyly «Álem besik jyrlary» atty álemdik klasıkanyń jaýhar jyrlaryn qazaq balalaryna tartý etti. Volfgan Amadeı Mosart, Frans Shýbert, Iogannes Brams sekildi tanymal tulǵalardyń besik jyrlaryn qazaqsha oryndap, qazaq ultynyń rýhanı qazynasyna súbeli úles qosty.
Tarıhı Otanyna 1994 jyly oralǵan Maıranyń bıyl sahnada júrgenine 20 jyl tolyp otyr. Osy ýaqytqa deıin eli úshin jasaǵan eńbegi de baǵalanyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen artısi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty atanyp úlgerdi. Qazaqtyń eń ataqty opera ánshisi (soprano), Parıjdegi «Grand Operanyń» Qazaqstannan shyqqan jalǵyz tuńǵysh ánshisi degen el súısinerlik ataqtary taǵy bar.
Ánshi shyǵarmashylyǵynyń sharyqtaý kezeńi Fransıanyń «Grand Opera» teatrymen (Opera National de Paris) kelisimshart jasaýynan bastaý alady. Álemdik operada Pýchchınıdiń «Bogemasyndaǵy» Múzette rólimen shyǵyp, opera juldyzdary Roberto Alaná, Marselo Alvares sekildi ánshilermen birge án saldy. Gaetano Donısettıdiń «Mahabbat dárisi» (L’Elisir d’Amore) atty komedıalyq operasynda Adına rólimen Opera National de Lorraine, Opera de Rennes, Theatre de Caen, Grand Theatre de Reims jáne Opera National Bordeaux sahnalarynda óner kórsetti. Operanyń áıgili juldyzy Plasıdo Domıngonyń shaqyrýymen AQSH opera sahnasyna kóterildi. Vashıngton Ulttyq opera teatrynda P.I.Chaıkovskııdiń «Orlean Bıkeshinen» Agness Sorel partıasyn oryndady, aty ańyzǵa aınalǵan álem opera juldyzy Mırella Frenımen bir sahnada án saldy.
Álemdik klasıkalyq operanyń úzdik úlgilerine qatysyp, jetekshi partıalardy oryndap, qol jetken jetistikterin búginge deıin jalǵastyryp keledi. Osylaısha tyń izdenisteriniń nátıjesinde Eýropanyn bıik shyńyn da baǵyndyrdy. 2015-2016 jyldan bastap Parıjdegi «Grand Opera» teatrymen aradaǵy kelisimshartyn uzartyp, jumysyn ári qalaı jalǵastyrmaq.
Qazaq eliniń namysyn tý etip kóterip júrgen Maıra Eýropada Maıra Kereı esimimen tanymal. Qazaq qyzy sheteldik tyńdarmandarynyń da júregin jaýlap alǵan ánshi. Gay City News aqparat quraly «Maıra Kereı – keremet oryndaýshylyq sheberligimen qosa tabıǵat bergen ajary men óneri astasqan daryndy ánshi» dep tamsansa, «Tamasha daýystyń ıesi Maıra Kereı biregeı darynymen, tabıǵı qýatty, ashyq taza, jaǵymdy da ádemi daýsymen kórermender júregin jaýlap aldy. Maıra Kereı Vashıngton operasyna úlken róldermen qaıta oralatynyna kámil senemiz» dep jazady The Washington Times.
«Qazaqtyń ánshi qyzy Maıra somdaǵan beıneler eshkimge uqsamaıtyn, eshkimdi qaıtalamaıtyn ózindik ajar-aıshyǵymen erekshelenedi. Keıipkerleriniń boıyna tabıǵı sulýlyq pen ishki jan-dúnıesi men syrtqy kelbetiniń astasyp adamgershilik qasıetterin sińirip, kórermender júregin ánshilik shynaıylyǵymen, oryndaýshylyq sheberligimen baýrap alady» dedi Altamusica.
Maıra Muhamedqyzy Qazaqtyń memlekettik Abaı atyndaǵy akademıalyq opera jáne balet teatrynyń soprano daýysty jetekshi ári bedeldi ánshisi. Onyń teatrdaǵy repertýarynda Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek» operasyndaǵy Jibek, Jubanov pen Hamıdıdiń «Abaı» operasyndaǵy Ajar, Verdıdiń «Travıatasyndaǵy» Vıoletta, «Rıgolettodaǵy» Djılda, Bızeniń «Karmen» operasyndaǵy Mıkaela, Donısettıdiń «Lúchıa dı Lammermýrdegi» Lúchıa, Gýnonyń «Faýstyndaǵy» Margarıta, Pýchchınıdiń «Týrandot» operasyndaǵy Lıý jáne basqa da partıalary bar. Sondaı-aq Gýnonyń «Romeo men Djýletta» operasyndaǵy basty partıany Opera National de Lorraine opera teatrynda, Donısettıdiń «Don Paskýale» operasyndaǵy Norına rólin Grand Theatre de Geneve jáne Theatre de Caen sahnalarynda, Pýchchını «Bogemasyndaǵy» Múzetta partıasy jáne Gýnonyń «Faýstyndaǵy» Margarıta partıasyn Opera National Bordeaux opera teatrynda, Brıtınniń «Jazǵy túndegi tús» operasynda Tıtanıa rólin Opera National de Lorraine, Grand Theatre de Toulon jáne Opera National Bordeaux sahnalarynda somdady.
Maıranyń oryndaýshylyq tájirıbesi Bethovenniń 9-ynshy sımfonıasyn, Gaıdnnyń «Álem jaratylysy» oratorıasyn, Mendelsonnyń «Elijah» oratorıasyn, Mosarttyń «Exultate Jubilate», Pergolezıdiń «Stabat Mater», Rossınıdiń «Kishkene Saltanatty Messa», Vıllo-Lobostyń «Bachianas Brasileiras No. 5», t.b. qamtıdy.
Elimizden shyqqan kontrálto daýysty ánshi Erik Qurmanǵalıevpen de birigip án saldy. Áriptesi jaıynda «Álemde kontrálto daýysty tórt úlken ánshi bolsa, sonyń biri – Erik Qurmanǵalıev edi. Erik ekeýmizdi qazaqtyń talantty pıanısi Temirjan Erjanov tanystyrǵan. Temirjan qazir Amerıkada turady. Bir ókinishtisi, Erik ómirden erte ketti. Óziniń minez-qulqymen, názik júregimen ónerdiń bul túrin halqynyń baǵalaı almaǵanyna qapaly. Degenmen, sol zamanda Qazaqstannyń halyq artısi ataǵyn aldy. Munyń ózi Erikke berilgen úlken baǵa dep esepteımin» dedi.
Maıranyń konserttik repertýary óte baı. Ánshi álemdik klasıkalyq operadan bólek, operetta, múzıkl, kameralyq vokaldy shyǵarmalardan, halyq ánderinen turatyn repertýaryn únemi tolyqtyryp otyrady. Kez kelgen shyǵarmany asqan talǵampazdyqpen tańdap, eńbekqorlyqtyń úlgisin kórsetýde.
«Ana bolǵannan keıin adamnyń tula boıy ózgeriske túsedi. Qazir ózimdi ómirde basqasha sezinemin. Balańdy qolyńa alǵandaǵy analyq mahabbatqa ne jetsin?! Bul kezderi daýys úılesimdiligi de ózgerýi zańdylyq. Osy ózgeristerden keıin repertýarymdy qaıta qarap, jańartyp jatyrmyn. Kishkene dramaǵa jaqyndaý, lırıkalyq sopranoǵa qaraı ótetin shyǵarmyn degen oımen daıyndyq ústindemin» degen ánshi ári qaraı: «Men 300 jyl ómir súrgim keledi» dedi kúlip. «Sebebi bir jazbanyń joǵalyp ketpeýine sonsha jyl ýaqyt, ıaǵnı bir ándi umytpaý úshin úsh ǵasyr kerek eken. Sondyqtan men qazir úlken jobany qolǵa aldym. Meniń óner adamy retinde óz elime, bala-shaǵama qaldyratyn muram – qazaqtyń halyq ánderi. Qazir qorjynymda 50-ge tarta án bar. «Maıranyń 100 áni» degizip, sol ánderimdi 100-ge toltyrsam degen úlken armanym bar».
Bıylǵy óner jolyndaǵy jıyrma jyldyǵynda ánshi aldyna úlken maqsat qoıyp otyr. Aýyl-aımaqty, el-eldi, jer-jerdi aralap, óziniń tamasha únimen alys óńirlerdegi tyńdarmandarymen qaýyshpaq nıette. Jandy daýyspen, orkestrmen qazaqtyń ánin, ózge elderdiń eń táýir degen úzdik shyǵarmalaryn shyrqasam, sol saparlaryma Astanadan, Almatydan jyraqtaǵy oblys ákimderi qoldaý kórsetse, bolmasa demeýshi bolatyn qaltaly azamattar tabylsa eken degen úmitte.
Sahna tórinde júrgenine biraz jyl bolǵanymen, aýyldaǵy halyq Maırany tek teledıdardan ǵana kóredi, daýsyna súısinedi, eliniń atyn shyǵaryp júrgenine marqaıady. Osyny túsinetin Maıra óziniń saparyn 21-22 naýryzda Shymkentten, ońtústikten bastamaq. Ol jyl boıyna jalǵasyp, jyldyń sońyna taman Almatyda, Astanada, Pekınde, reti kelse Parıjde jeke konsertin ótkizýdi josparlap otyr.
Óne boıy qarapaıymdylyqqa tunyp turǵan qazaq áıeliniń bet-beınesin Maıradan kóresiz. Eńbekqorlyǵy óz aldyna, bıazy da kórkem minezi men qazaqy ázil-qaljyńy, sóz ónerin, sóz qadirin jete baǵalaıtyny áńgimesinen anyq baıqalyp tur. «Bildim, toldym» dep otyrǵan Maıra joq. Árdaıym izdenis ústinde. Orys, aǵylshyn, fransýz, qytaı tilderin jaqsy meńgergen. «Italán tilinde án aıtqanym bolmasa, sóıleı almaımyn. Ýaqyt taýyp ıtalán, nemis tilderin úırensem deımin» dep aldaǵy josparlarynan habardar etti.
Maıra Muhamedqyzy sportqa da ýaqyt tabady. Sporttyń kóptegen túrimen aınalysady. Shańǵy tebý, sýda júzý, júgirý, tenıs… qaısysy da janyna jaqyn. Jylqyny da janyndaı jaqsy kóredi.
Qazaqylyqty jany súıetini, ulttyq salt-dástúrlerdi eshteńege aıyrbastamaıtyny, eliniń bolashaǵyna alańdaıtyny áńgime barysynda aıqyn kórindi.
«Bizdiń salt-dástúrlerimizdiń ózi otbasynan bastalady. Ata-ájelerimizdiń, áke-sheshemizdiń tárbıesimen óstik. Ata-anamnyń eńbekqorlyǵynyń arqasynda biz eshteńeden qınalmadyq. Ákem óte qaısar, minezdi adam boldy. Solarǵa qarap boı túzedik. Ákemiz dastarqanǵa otyrmaı, bizder tamaq ishpeıtinbiz, anamnyń áldıin estimeı, mańdaıymyzdan súımeı biz uıyqtamaıtynbyz. Osyndaı tárbıe bergen, qazaqylyqty boıyma sińirip ósirgen ata-anama rızashylyǵymdy bildiremin» dedi.
«Ana tili» gazetiniń oqyrmandaryna shynaıy tilegin jetkizdi. «Aldyńa naqty maqsat qoıyp armandasań, sol úshin eńbek etseń adamnyń jeńbeıtini joq. Tek sharshamaý kerek. Shaldyqpaý kerek. Eń bastysy balańyzdy ana tilinde tárbıeleńiz. Ana tilindegi gazet-jýrnaldy oqyńyz. Bizdiń jerimiz qandaı keń bolsa, qushaǵymyz da sondaı ashyq, dástúrge de baımyz. Ata-babamyzdyń bizge qaldyrǵan ósıetteri, dana sózderi – tárbıede temirqazyq bolýy tıis».
Jas kezinde láńgi teýip, er balalarmen birge ósken Maıra joldaǵy syzyqtardy kórgende balalyqtyń bal dáýreni eske túsip «sekirip» ótetinin aıtyp bir kúlip aldy.
Qazaq qyzynyń júrip kele jatqan joly – úlgi-ónege. Ol qazaq elin álemge tanytyp júrgen maqtanyshymyz.
Baǵdagúl Balaýbaeva
