Jalǵasy. Basy myna siltemede.

Maraldyń  týyp  ósen  jeri Qyzylorda  óńiri.   Olda  jastaıynan  qıyndyqty,  qazaqı  ádiletsizdikti,  jamandyqty   kóp  kórip  ósedi.Ákesi jeti  jasqa  kelgende 1999 jyldyń   qysynda ózine-ózi  qol  jumsap  asylyp  óledi.  Ol  kisi aqty - aq,  jamandy-jaman  dep  betke aıta  aladyn márt  azamat bolypty. Ásirese, jemqorlarǵa qany   qarsy eken.Bir  kúni  ózi  jumys   isteıtin  ujymnyń dırektoryna  kelip: « aınalaıyn , óz halqyńdy   aldaǵandy qoı, olardyń  mańdaı  terlerimen  tapqan eńbek   aqylaryn jemeńiz» dep  eskertý  jasaıdy. Qutyrǵan  basshy  odan  saıyn julynady. Eldi  tapa  tal túste  aldaýyn  jáne  búdjettiń  jumysshylarǵa  bólgen   aqshasyn toıymsyzdyqpen  tonaýyn    qoımaıdy.  Soǵan  shydamaǵan, Maraldyń ákesi    jańaǵy  jemqor  dırektordy  kabınetinde   óz  qolymen     qylǵyndyryp  óltiredi.Maral  sheshesi jáne  baýyrlarymen birge   qysy  jazy  talmaı eńbek  etedi. Ol  toǵyzynshy  synypty bitirgen  tusta  sheshesinen  aıyrylady. Mamasy   ınfarktan   qaıtys  bolady.Áke-sheshesiz  jaǵdaı  kúrt  qıyndaıdy. Sony  paıdalanǵan,  «aýyldyń  sumdary» ishterinde  týys  aǵalary  da  bar,  jaǵympazdanyp, Almatyda turatyn  65 jasar  baı  polákke  eki myń  dollarǵa satyp  jiberedi.

Kámıla shym  qala  Shymkenttiń týmasy. Áke-sheshesi   Tóle  bı  aýdanynan. Jastaıynan    ol da   joqshylyq pen qıynshylyqty   kóp  kórip  ósedi. Shesheden  bes  jasynda  erte aıyrylady. Temir  jol  salasynda qarapaıym   jumysshy  bolyp  isteıtin   ákesi bir  saýdager   áıelge   úılenedi. Qaryzǵa  belshesinen  batqan  álgi  alaıaq áıel ákesiniń basyn  aınaldyryp ,jańǵyz  úılerin   satyp  jiberedi. Semá  dalada  qalady. Endi  qaıttik  degen  tusta, aǵaıyndardyń   kómegimen Shymkenttiń  shetinen kishkene  tam  turǵyzady. Taýqymettiń aýyrtpalyǵyna  shamasy  jetpeı,  araqqa  boı  aldyrǵan ákesi maskúnemdikten  qaıtys  bolady. Ógeı  sheshesi    sýtenershilik  jolǵa túsedi. Ol tajal  qatyn  bir qol telefony  «Aıfon»    úshin, úrip  aýyzǵa   salatyn ádemi Kámılany túriktik  baılaryna baılap beredi.  Tilin almasa  uryp-soǵady. It  qorlyqtan  ony    naǵashy  aǵasy  qutqaryp,  avtobýsqa  bılet  alyp berip,  Almatyǵa   salyp  jiberedi.

-Aǵasy, bizdiń  ómirbaıanymyz  osyndaı. Al,   qudany  aıtyp,  qudaǵıdy aıtýdy  umytpaý  qaǵıdasyna  oraı,  búgingi,  durysynda  kesheden beri kórgenderimiz  men bastan  keshken  qorlyqtarymyz   haqynda  baıandap  bereıin –dep  Balym   áńgimesin  jalǵastyrdy. Aqyly  oqýymyzdyń  quny   750000 teńge.  Sony   oqý  jyly   kóleminde   eki márte  tóleýimiz  qajet. Tólemesek   rektordyń  buıryǵymen  oqýdan   shyǵaryp  tastaıdy. Ásirese  qysqy  sesıanyń  aldynda  qatty  qysylamyz. Dekenat   tómendegideı últımatým  qoıady:-« Egerde,   kimde  kim qysqy  emtıhan  bastalǵanǵa  deıin qalǵan  300 myń teńgeni    tólemese, sesıaǵa  jiberilmeıdi, birden  oqýdan  shyǵarylady»-degen. Sol kezde ishken asymyz denemizge  batpaı,mazamyz  ketip, kúndiz  kúlki,   túnde  uıqydan  ada  bolamyz. Qınalǵannan tyǵyryqtan  shyǵýdyń  jolyn  izdeımiz. Basqalar  sıaqty   qol  úshin berip    kómektesetin áke-sheshemiz,  týǵan-týystarymyz joq. Endi ne   isteımiz,  degende  ardy attap, tándi  satyp, arsyzdyq  álemine  kirip aqsha tabý  ǵana  qalady. Biz  oqý tólemderin  birlesip  tóleımiz. Ony  qyzdar  «paneldegi solıdarnost dep   ataıdy. Maral ekeýmizdiń aqshamyz  tólendi. Oǵan  Kámıla  kóp  eńbek  sińirdi. Biz oǵan rızamyz  ári  qaryzdarmyz. Qazirgi  nómir  birinshi  mindetimiz: Kámılanyń aqyly  oqýyna  qajet  300000  teńgeni qaıtsek  taýyp, tóleý. Tappasaq  bezbúırek  rektorat,  meıirimsiz  dekanat ony  oqýdan  shyǵaryp  tastaıdy. Sol  jolda  ot basyp ,  shoqqa   tabanymyzdy,  búkil   denemizdi    kúıdirip  júrmiz. Biz kúnde emes, sezonda   ǵana jumys  isteımiz jáne  «brıgadalarǵa»  ólsekte qosylmaımyz.

 Kesheden beri «sovremennyı  shyqbermes shyǵaıbaılarǵa» tap bolyp, qatty  aldanyp,  qapalanyp  turmyz. Olar  kimder  deısiz  ǵoı:  Almaty  qurylysyna  bólingen qomaqty  memlekettik  tenderdi  jemqorlyqpen  bólip  alǵan aýdan  ákiminiń  orynbasary  Jaǵypar myrza,   úlken  qurylys  kompanıasynyń    ıesi Tólegen   myrza, Astanadan  kelgen, olardyń tender  alýyna   óz  úlesin  qosyp,  dolásyn  alýǵa   kelgen  depýtat Nurbek myrza  jáne barlyq  qujattarmen kómektesken, olda  dolásyn  alýǵa  kelgen     qurylys   Agenttiginiń   ókili   Qalı myrzalar. Jastary elýdi  eńsergender.  «Myrzalar» bizdi  aldap  soqty. Aldymen  Almatyda  Shevchenkomen  Dostyqtyń  qıylysyndaǵa  kafede kezdestik. «Eki kún bizben Talǵar  shatqalyndaǵy  jekemenshik    demalys   úıinde bolyp, birge  dem  alasyńdar, bizge  jaǵdaı  jasaısyńdar.  Atqarǵan  qyzmetterińe  300 myń  teńge   tóleımiz. Sonda   árqaısyńa  júz myńnan  shyǵady.  300 mıllıondyq  tenderden, úsh  júz myń degen  ne, táıiri?»-dep bizdi   sendirdi. Soǵan senip  biz  bardyq. Alatyn, úsh júz myńdy  Kámılanyń  oqýyna tóleımiz  dep. Birinshiden,  olar  kelisken  ýaqyttan   15 saǵattaı  keshigip  keldi. Ekinshiden, aıaqtarynan  tura  almaıtyndaı  mas  bolyp  keldi.  Úshinshiden,  jańaǵy tórteý  kele sala  bizge  qaramaı,    al kep,  araqty ólgenshe  ishti. Bılárd oınap ishti,  saýnaǵa túsip  ishti, qaıta-qaıta otyryp,  birin-biri  qushaqtap , súıisip  ishti. Sodan bizge  shamalary  kelmeı  qaldy. Tańerteń  turǵan  soń ,  biz sendermen  bolǵanymyz  joq  dep,  aqshalaryn  tólemeı ketip  qaldy. Biz  ańyrap  dalada  qaldyq. Bulardy  bizge ınstıtýttaǵy tanystar taýyp  bergen edi. Solarǵa  zvondadyq.  Olar,  bulardy bizge laqap  aty  «Jora Mechennyıdyń» jáne bokstan qala chempıony,  laqap  aty «Rembo» Almastyń taýyp bergenderin  aıtyp, solardyń  telefondaryn  berdi. Biz  olardy  izdep Sizben  kezdesken  jerge  keldik  Olar  saýnada  otyr eken.  Bolǵan oqıǵany  aıtyp  berdik. Olar sendi. Aqshalaryńdy  alyp  berýge atsalysamyz  dedi. Biraq, óz  sharttaryn  usyndy. Biz ony   túbegeıli  qabyldamadyq.  Sebebi,  olardyń  sharttary  boıynsha, arnaıy  brıgadada  kúndiz-túni  olarǵa   jumys  isteý, bas bostandyqtan aıyrylý, oqýdan shyǵý. Qajet  jaǵdaıda  basqa  qalalarǵa  baryp    jezókshelik  qyzmet  kórsetý. Bul  usynysqa  úzildi-kesildi  kelispeı,  olarmen  de  aýyr-aýyr  sóılesip,  sizdiń     kóligińizdi toqtattyq. Aǵa,  aıtyńyzshy  osy  sıtýasıada ne   isteýimiz  kerek? Aqyl  qosyp,  kómek  berińiz-dep  Balym maǵan  týra  qarady.

- «Odnoznachno,  ýáde   etilgen  aqshany   qaıtaryp  alýdy   talap etý  kerek»-   dep men  jaýap  qattym.

- «Qalaı qaıtaramyz,  ol  aqshany»- dep  baǵanadan  úndemeı  otyrǵan Maral áńgimege  aralasty.

- «Tek, Jora men  Almas  arqyly»-dedim men.

- «O, aǵa,  olar  opasnyı  adamdar  ǵoı.   Olarǵa aıtý  qıyn»-dep Kámıla  qaryndas  til  qatty.

-Aıtamyz. Sol sátte  Kámılanyń  uıaly telefony   byzyldaı  jóneldi. «Zvondap  turǵan- Rembo. Oǵan  ne  aıtam»-  dep   Kámıla  bizge  qarady.

Baǵanadan beri   bar jaǵdaıǵa    qanyq  bolǵan maǵan,  bári  túsinikti  edi. Kámılanyń  telefonyn men  aldym.

Almas, dobryı  vecher,   vstretıtsá  nado.  Est vopros-dedim.

Vy, kto býdete?

Ia,  Tólýbaı,   brat devchonok.

Ne vopros. My  tam nahodımsá.

Aǵa,  «Rembo» bokser ǵoı, sizdi  uryp tastamaı ma?-dedi Balym.

-Joq, Balym. Bizde  «kletka kórsetedi»- degen     uǵym  bar. ( Avtordan: Tólýbaı- jaýyngerlik  sambonyń  sheberi. Qol soǵysynyń  birneshe  dúrkin  jeńimpazy.  Shyǵys jekpe-jeginiń  de  has sheberi. Jekpe-jektegi  onyń   kýmırlary: Fedor  Emelánenko men   «Naıman» atty  Dýlat  Hamıtov.   Olardyń   fotosýretteri onyń   mashınasynyń  ishinde   árqashan  ilýli  turady).

Saqtanǵandy qudaı da  saqtaıdy. Telefon  arqyly  kúzette  birge  istegen   baýyr  bolyp ketken erjúrek   Erbolǵa   habarlastym.  Jolym  bolǵanda  onyń  úıinde buryn  kıkbokspen   aınalysqan Oleg   dosymyzda otyr eken.  Olar sózge  kelgen  joq. Jarty  saǵatta  sol  jerde  bolamyz dep  ýáde  berdi.

«Erler  shekispeı berispeıdi»  degen naqyl ras eken.  «Mechennyıda», «Remboda» kezdesýdi  eregesýden  bastady. Bizge de keregi  sol edi. Aıtarymyzdy  laq etkizip  aıtyp, soǵysqa  daıyn ekenimizdi   birden  bildirdik.  Túsinikteri  bar , jigitter  sabalaryna  tez  tústi.

-«My toje  kraıne  vozmýsheny deıstvıamı ımpotentov. Skýpye  onı  krysy  gosýdarstvennye. Obeshalı ıdıoty»-dep Jora óziniń olarǵa renishin bildirdi.

Men,   «sumyraılardyń  sazaıyn tartqyzyp, ot razgovorov nado pereıtı k  delý»- dep tizgindi  óz  qolyma   aldym.Bári  menimen   bir aýyzdan  kelisti. Naqty  jospar  qurdyq. Qazir jańa  jetilgen  tehnıka men  tehnologıa zamany emes pe.  Internet  arqyly qyzdardy  aldap ketken jemqorlardyń  adresterin,  qaıda turatyn meken-jáılerin  tez taptyq. Sonymen  qosa, olardyń  ómir joldary týraly málimettermen tanystyq. Bári  dókeıler.  Tenderdi jeńip  alyp otyrǵan qurylys  mekemesiniń  basshysy   Keńes  zamanynda   aýpartkom  hatshysy,   raııspolkomnyń  tóraǵasy,  Astanadan kelgen ekeýi oblystyq  deńgeıdegi basshylar bolǵan.  Birinen  biri  ótedi Olarǵa ne  jetpeıdi  deısiń  ǵoı? Minbeden   sóz   saptaǵanda    olardyń aıtatyndary otanshyldyq,  eldik,  Elbasynyń  jemqorlar men  aıaýsyz  kúresý bastamasyn   qoldaý  bolyp  shyǵady  da,   iske  kelgende    aram pıǵyldary  men   aram  qoldaryn     halyq  qazynasyna salyp,   opyryp  jeıdi-aý kelip... Qalaı  ǵana  olardy   ekijúzdi satqyndar  demeısiń. Átteń  qolymda  bılik  joq.  Bar  bolsa   osylardyń  bárin   bir  kúnde  atyp  tastar  edim. Jolymyz  bolǵanda,  jemqorlar jubaılarymen  birge   «Baǵanashyldaǵy»  ákimniń  orynbasarynyń   1000  sharshy  metrlik   úsh qabatty  záýlim    saraıynda  jınalyp, aqsha  bólisip,  tender  jeńisin jýýdy  , saıran   salýdy odan  ári  jalǵastyrýda eken.  Biz, ádildik   izdeýshi  top  olardyń  ústerinen  tústik. Jemqorlar  qorqaq  keledi ǵoı. Bizden shoshynǵandary  sondaı,áıel,  bala-shaǵalarynyń   aldynda  buttaryn toltyrdy.

-«Qaıyrly  kesh,   qazaq jemqorlary,  satqyn  myrzalar!»,-dep bastadym  men sózimdi. Qashan  toıasyńdar,  sender? Óz memleketińdi,  óz   elińdi,  óz  ultyńdy  tonaýdy  qashan  doǵarasyńdar?    Tapa –taltúste halyqtyń  nesibesin  nege   urlaısyńdar? Osylaı  tenderleı  berseńder, qazaqty   tentiretip   jiberesińder,  ońbaǵandar.  Qoıatyn  mezgil   boldy emes pe? Ne  boldy  senderge?  Myna,  nemerelerińmen  jasty  qyzdardy nege   aldaısyńdar?-dep   úsh  qyzdy   ortaǵa   alyp  shyqtym. «Urynyń  arty  qýys» deıdi emes pe  bizdiń  qazaq.Tyrnaqshanyń   ishinde   aıtqanda,  «tender  dostar» áıelderiniń  aldynda  masqara  bolyp,  biriniń  betin- biri  tyrnady. Birinen-biri   kórdi. Kesheden  beri aýyz  súıistirip,  keýde soǵystyryp,  qol   ustasqan dostyqtarynan  jurnaq  ta  qalmady. Birine-biri  jaý  bolyp  shyqty.

-Ońbaǵandar,  senderdi   jaýapqa  tartý, úkimettiń  sharýasy. Bizge   myna  qyzdardyń  qaryzyn  qaıtarý mindet. Qaıda   aqshalaryń,  dep, myltyqty  kezep,  aıǵaı  saldym. Qoryqqannan  qol aıaǵy  dirildep  turǵan, zam. Akım áıeline  qarady. Áıeli   ústińgi  qabattan  ishi  aqashaǵa  toly   úsh  aq  dorbany  alyp  keldi.

-Munda  qansha?

-Bári  osynda-, dep  mińgirledi   ákim orynbasary.

-Qansha  sonda barlyǵy?

-Úsh  júz  mıllıon  teńge.

-Qyzdarǵa  qansha beresiń?

-Bárin  alyńdar,  tek  óltirmeseńder  boldy.

-Senderdi  óltirip, qan arqalamaımyn. Ósirip  otyrǵan  balalarym  bar. Tek, maǵan  endi  jemqor bolmaımyz dep  ant  berińder? Tórteýi  birdeı  «Ant etemiz, ant etemiz» dep jarysa  ketti. –Onda   myna    úsh  qyz-senderden  kórgen  qorlyqtary men moraldik  shyǵyndary   úshin  úsh  mıllıon teńgeni    alady. Al,  qalǵanyn   sender,  ońbaǵandar,  jetim  balalar,   qarttar  úılerine, qaıyrymdylyq  qorlaryna, muqtaj   jandarǵa     tegis  úlestirip  beresińder. Men bul    máseleni   qatań  baqylaýyma   alamyn.  Sońynan  maǵan   qujattardy    kórsetip,    esep  beresińder? Túsindińder me?

-Ia,  túsindik  dep shý  ete  tústi  jemqorlar.

 Bul  oqıǵa  osylaı  aıaqtaldy.

 Erteńinde  bárimiz  ýnıversıtettiń   býhalterıasyna baryp, Kámılanyń aqyly  oqýyna  qajetti  300 myń teńgesin   tólep,kelisim  shart  boıynsha   aqsha  tólendi  degen chek  aldyq. Iyǵymyzdan  aýyr  júk  túskendeı  bárimiz  qýandyq.  Kámılashym  qýanyshtan   kózine   jas  aldy.  Maral men Balym  dostarynyń  betinen    súıip, shyn  júrekten    quttyqtady.

Sol  kúni,  taǵyda  «Nıgarada»   bas  qostyq. Biz baqytty  bolatynbyz. Qyzdar aldaǵandardan óshterin alyp,  aqshalaryn  qaıtardy.   Men  qorǵansyzdarǵa- qorǵan  bola   alǵanyma   qýandym. Qalǵan  eki mıllıon  jeti  júz  myńdy  úsheýine   qyldaı  qylyp   bólip  berdim.  Olarǵa   aqyl  qosyp, búginnen  qaldyrmaı,  birden,  termınal   arqyly,  kelesi  oqý  jyldarynyń 2010-2011 jyldardaǵy aqylaryn  tóletkizdim. Olar  rıza,  men  de  rızamyn  ómirge. Sodan  beri,   olardy   óz   balalarymdaı   jaqsy   kórip  kettim.

Ýaqyt  shirkin  zymyrap  ótip  jatty. Kúndelikt  ómirim  bir qalypta  ótýde.   Tańerteń   balalardy  oıatyp,  tańǵy    astaryn  daıyndap  beremin. Sosyn    kishkentaı  uldy  bala  baqshasyna,   qyzdarymdy  mektepterine   jetkizemin.  Qol  bosaǵan  tusta  jolaýshylar   tasymaldaıtyn taksıshimin. Orta  eseppen alǵanda  ,  benzın men    avtokóligime  qajetti    bólshek  zattardan  bólek,  kúnine   turaqty  túrde   4-5 myń  teńge    tabys  tabamyn. Anda-sanda   joldastarymmen   bir mezgil   bılárd    oınaýǵa da    ýaqyt  taba  alamyn. Qalaı  degenmen     jan - jarym   Ásıanyń oryny  múldem  bólek  eken. Men ony  sheksiz   súıetinimdi,  jaqsy   kóretinimdi,  kún  saıyn   alasapyryp ony   izdeıtinimdi   baıqadym.Men  kómektesken  stýdent   qyzdar jańalyqtaryn   aıtyp, jıi-jıi  habarlasyp    turady. Olar kanıkýlda,  týystarynyń  amandyqtaryn surap,  týǵan   ólkelerinde  bolyp   qaıtty.   «Nıgarada» kezdesip  bas qosýymyz  jaqsy   ádetke   aınalynyp   úlgerdi. Kafe  ujymy   óz  týystaryndaı  qarsy   alatyn  boldy. Áıteýir,  qashan  kelseń  bir  ústel  bizdiki. Olarmen ár-bir  kezdesýim bir  ǵanıbet. Balalardyń    maǵan  degen qurmetteri kúnnen-kúnge   arta  túskenin  baıqadym.  Maǵan  jaqsylyq  jasaýǵa qushtar.

 Sondaı  kúnderdiń  birinde qyzdar  maǵan «Ókil  áke» degen at qoıyp,   ústime  shapan   kıgizip,  zor  qurmet  kórsetti.  Bul meniń ómirimdegi  birinshi  ret shapan kıýim   bolatyn. Keremet  tolqydym. Olarǵa rızashyldyǵymdy  bildirip,  alǵysymdy  aıttym.   Sender  meni  qurmettep,  «Ókil  áke» atasańdar men   senderdi ózimniń   «Ókil  qyzdarym» dep   sanaımyn  dep,  mańdaılarynan     súıdim. Sonymen  jyljyp   kúnder, aıańdap  aılar  ótip  jatty. Osymen áńgimeni     támámdaýǵa  bolar  edi. Bir-aq,  «ókil  qyzdarymmen» baılanysty  meniń  ómirimde  qıly-qıly  oqıǵalarǵa  toly   jańa  kezeń paıda  boldy. Júzderi  ashyq-jarqyn,  túr-kelbetteri   sulý, aqyl –oılary bar  olar nebir  bas qosýlar men   keshterdiń  kórki  bolatyn.   Qalada úsheýine  degen  suranys kúnen-kúnge  artty. Sondaı  kúnderdiń  birinde  olar meni   «ashyq   áńgimege»  tartty.

-«Ókil áke,  sizdi  janymyzdaı  jaqsy  kóremiz. Bizge   ákemiz  jasamaǵan   jaqsylyqty  jasap, qorǵan  bolyp  kelesiz.Siz  barda bul  qalada biz  ózimizdi  erkin  sezinip, erkin  júremiz. Onyń  ózi  bir   dúnıe. Áńgimeniń  ashyǵyna   kelsek, taǵdyrymyzdyń sorlylyǵyna,  áke-shesheden erte   aıyrylǵan ómirimizdiń  qatygezdigene, aınalamyzdaǵy   adamdardyń, onyń  ishinde  týystarymyzda bar,  meıirimsizdikterine  oraı bul  jalǵan  ómirge   baqytsyz  qazaq  qyzdary  bolyp  kelippiz. Bizdiń  baqytsyzdyǵymyz,    joqshylyqtan, qorǵansyzdyqtan bala  jastan   páktigimizden  aıyrylyp,  ardy  attap,  teris  joldyń  qurbany  bolýyndamyz. Bul  bizdiń  mańdaıymyzdaǵy óshpeıtin qara  mór,  ketpeıtin  qara  tańba. Odan  qutylatyn   jalǵyz  jol  bar,  ol   o  dúnıelik  bolý. Bir-aq,  biz  jaspyz.  Ómir  súrgimiz  keledi. Ómirdiń   qyzyǵyn  kórip,  az  kún  bolsa  da  qýanǵanymyz keledi. Aınalamyzda  júrgen  tileýlesterge      kómekteskimiz  keledi.  Eń  aldymen sizge  bolysamyz-dep nyq  sheshimge  kelip  otyrmyz. Jalǵyz  ózińiz úsh  balany ósirip,  jetkizemin  dep   qınalyp  júrgenińizdi   kórip  júrmiz. Biz  sizge,  benzın   zapchastaryńyzdan  bólek, taza  300 myń  teńge   aıyńyzǵa   jalaqy  tólep  turamyz.  Taǵyda, aı saıyn  beretin  premıamyz  bar.   Reti  kelgende sharqyshyńyzdy  jańa    kólikke  aýystyramyz-dedi.

-Aý,  balalar,  bul    aqshany  qalaı  tabasyzdar?

-Ol  bizdiń   másele. Sizden,   ákemizden  eshteńe   jasyrmaımyz  emes pe. Qazir,  sizben  biz  ómir  súrip  jatqan  Almaty  qalasy  «seksındýstrıaǵa» aınalyp  ketti. Bir  qalada  myńdaǵan   «seksqanalar» men «jyn-oınaq»  oryndar  jumys   isteıdi.  Soǵan    álemniń  túkpir-túkpirinen  aǵylyp  kelip  jatqan  basqa  ulttyń  erkekteri,  tolstosýmdar bar.   Solardy   saýý  qajet. Mine,  mysaly,  búgin   Ál-Farabıdiń  boıyndaǵy  bir    saraı  úıde  Iraktyń  Baǵdad  qalasynan   seks jasaýǵa  arnaıy   bir top  bolyp  kelgen  polısıa  basshylary,  araptar   tosyp  otyr.

-Siz  bilesiz be,  bir  keshke     qansha  tóleıtinin?

-Ony  qaıdan  bileıin?  Ary  ketse  10 myń  teńge  shyǵar.

-1000 dollar. Olar aýnap - qýnaýǵa  barlyǵy   alty kúnge  keldi. Arapsha,  túrikshe  biletin  Kámılaǵa  bir  juma  qastarynda  júrip, qyzmet kórsetýge kelisse,  on myń  dollar  berýge  daıyn-dedi  Balym.

-Qyzdar, tek men emes, senderdiń de  baǵalaryń sondaı  emes pe-dedi   Kámıla  óz kezeginde.

-Bizge  tek  kelisý  men garantıa  kisi  kerek-dedi  Maral.

- Ol  qandaı  jumys ? 

Odan  ári   mán –jáıdi   Kámıla   túsindirdi.   Kelip,  jatqan   ıraktyqtar, buryn Qazaqstannyń baılanys  salasynda   kóp  jyldar    jaýapty   qyzmet istegen,  qý ári  zalym   bir  qazaqtyń   qudalary  eken.   Onyń   qyzy «Baǵdad»  qalasynyń polısıa  basshylarynyń biriniń  balasyna   kúıeýge  shyqqan.   Qyzy  sonda   turady. Irakta qazir soǵys  júrip  jatyr.  Onda ardy  saqtamaǵandardy jáne  basqa   áıelderge  barǵandardy   ólim  jazasyna  kesip,  qatań  jazalaıdy. 

 Soǵystan  sharshaǵan  araptar,  ár-túrli   syltaýlarmen bordel  qala-Almatyǵa    kelýge  asyǵady  eken. Osy  arada maýyqtaryn  basyp,    jyn-oınaq  jasaıdy. Ony  eshkim  bilýge  tıisti  emes. Ásirese, «IGIL». Olar  bilip  qoısa,  olardyń  kózderin  bir-aq   qurtady. Sondyqtan  olar, qyzdarmen  qupıa  kezdesedi.  Sony,burynǵy  chınovnık  qazaq, týǵan  qudalary  óz  paıdasyna japyryp   isteıdi  eken. Mysaly: ol bolsa,  ıraktyqtarmen  kelisken  sýmanyń 50 paıyzyn alady.  Ol degenińiz bizge  tıesili  30 myń  dollardyń  árqaısymyzdan   bes myńnan,  15 myńyn esh  qınalmaı  qaltasyna salady. Al,  jeńgetaılyǵy   úshin  araptardan  qansha  alatynyn  bir  qudaıdyń  ózi bilsin. Mine,  sony  boldyrmaý  úshin kelisimmen  garantıa  kerek.  Kelisetin biz,  al   garantıa   siz  bolýyńyz  kerek. Garantıa  degenimiz- bizdi  qorǵaý.  Ol  sizdiń  qolyńyzdan  keledi. Bul  bizdiń  túpkilikti  sheshimimiz.

Men kelistim. Araptar  alty   kún  emes ,  jeti  kún  toılady. Jeti   kún    qyzdar   kúni,  túni   solarmen   boldy. Toıymsyz   araptar qyzdarymyzdyń  qur  súlderin  qaldyrdy.   Kelisilgen   aqshanyń 50 paıyzyn-on bes myń  dollardy  men  alyp, jeti  kún  olardy  syrttan  baqylap   júrdim. Qyzdardyń  aıtqany  týra  keldi. Jetinshi   kúni «qý  qazaq quda»  qıǵylyq  shyǵardy. Bular baǵany  tym  kótergen,  dep   arap  qudalaryn aınytady.  İs  nasyrǵa   shapty. Sol kezde  men,  qarý-jaraq asynǵan ústerine basa-kóktep  kirip   keldim. Olar meni «IGIL» dep  qaldyma oryndarynda  qatyp  qaldy.  Bárin  bylyqtyrǵan, zalym  qazaqqa   bir-eki  bolevoı  prıem  jasap, «ýdýshıany» qoldanyp  edim jylap  jiberdi de,   qalǵan on bes myń dollardy qaıtaryp  berdi.

Sodan  beri  myna    jumyrdyǵym ne kórmedi. Qyzdardy  qoǵaımyn  dep, jat jurttyqtarmen talaı  tóbelestim.  Ózińiz  bilesiz men  tóbeleste   eshkimdi   ońdyrmaımyn. Qazaqtyń  qyzyn  qorlaǵan    naglyı   pákistandyqtar, ındýstar,   amerıkandyqtar,  kanadalyqtar,  qytaılar,  araptar,   kavkazdyqtar,  ıtalıandar,   ıspandyqtar menen  talaı  taıaq  jep, elderine  qashty.

Aǵa,    bastaryndaǵy  qaıǵy    qyzdarymdy  jep  bitirdi. Jyǵylǵannyń  ústine    judyryq demeıme,  Maral   «SPID» aýrýyna  shaldyǵyp,  ý iship    qaıtys   boldy.  Onyń   sońynan bes  aıdan  soń aýyr  dertten,  jaman  aýrýdan  Kámıla  kóz  jumdy. Marqum  aqyrǵy  sózin   maǵan   aıtty: -«Áke,  sizden  keshirim   suraımyn. Myna   jaryq  dúnıege baqytsyz  bolyp  kelippin. Syımaı   ketip  baramyn. Bul ómirde  jer  basyp  júrýge  moraldik quqym  joq.  Menen  basqa  qazaqtyń  qyzdary   bul  jolǵa   túspese  eken».  Ekeýin  de, arýlap,  ózim   jerledim. Balym,  bir  jyl  buryn Afrıkandyq  negrge kúıeýge  tıip,   Somalıde  turady. Búgin  Mogadıshten  zvondady. Kámıla men Maraldy   eske  alyp   jarty  saǵat  jylady. Jaǵdaıym  nashar,  kúıeýim  radıkaldy ıslamǵa aýysyp,  maǵan  degen  kózqarasyn kúrt  ózgerdi   dedi. Onyń  aıtýynsha   Almatyda    shaıtanı    oryndar   kóp. Sen  sol  jaqtan   keldiń-dep  senimsizdik   bildire  bastady. Endi  qaıtem-dep   telefon  arqyly  eńiredi.  Onymen birge,  meniń de kóńil –kúıim astań-kesteńi  shyǵyp,  qatty  buzyldy. Sol kezde  Sizben  kezdestim.

-  Qazaq  qyzdaryn baqytsyzdyqqa  aparatyn   arsyzdyqty  boldyrmaý   úshin ne isteý  kerek, aǵa?

- Ne  isteý  kerek? Arsyzdyqpen kúresti odan  ári  tegeýrindi  túrde  jalǵastyra  berý  kerek.  Bir   sátke toqtamaý  kerek.Toqtasaq  qurımyz. Ideologıalyq  jumystardyń

 nasharlyǵynan jastarymyzdyń  rýhanı   azǵyndaýy  sharyqtaý   shegine  jetip  tur. Dál  eki myń  jyldyq  tarıhy  bar,  qazaq  elinde  búgingideı     tánin  satyp  qarabet  bolý  bolǵan  emes.   Ol  bizge      jıyrmasynshy  ǵasyrdyń  sońynda    kapıtalızmmen  birge  keldi.  Qazaq  qyzdarynyń   jezóksheligi   ultqa  qara  tańba  boldy.  Bir  mıllıard  halqy  bar  úndi  eliniń  eń   tanymal  blogeri Shahkar  Abıdı   atty     jýrnalısi álemdik  seks - ındýstrıanyń  otany  - Qazaqstan,   al     astanasy-Almaty  qalasy  dep  jar   saldy. Ol  Amerıka    Qurama  shtattary  dıpmıssıasynyń  2012  jyldyń  qorytyndysyna  arnalǵan esebindegi   Qazaqstan  Respýblıkasyn áıelder  jáne   jasóspirim  qyzdardyń seks-  trafıginiń  bastaýshysy  jáne  tranzıttik  ortalyǵy  retinde kórsetti  dep  jazdy. Budan  artyq  qandaı   kleımo  kerek bizge. Dál  osy  jaǵdaıda   baılyq nege kerek,   barlyq  nege kerek. Ashyǵyn  aıtsam    osy  qalyptasqan  jaǵdaı bizdi   alańdatyp  otyr. Osy  azǵyndaýdy  toqtatpasaq   kúlkimizdi    jıa  almaı   qalamyz. Logıkaǵa  salsaq seks-týrızm, jezókshelik,  adamdardyń    azǵyndaýy  ekonomıkasy  óte  nashar, namysy  taptalǵan,  ar-uıaty  az  elde  ǵana  oryn      alady  emes  pe? Bizdiń  memlekettik   án-uranymyzda.  «Namysyn  bermegen  qazaǵym   myqty  ǵoı» degen qanatty   sózder  jazylǵan. Sózsiz qazaq  áıelderi men  qyzdarynyń ar-uıatty  aıaqqa  taptap,  arsyzdyqtyń  batpaǵyna  batýlary    ulttyq    qazaqı  namysymyzǵa    aýyr  soqqy  bolyp  tur. Ne  isteý  kerek deısiń?

Birinshiden: Barlyq  qazaq  qyzdary tegin  bilim  alýlary  kerek.  Joǵarǵy  oqý oryndaryndaǵy   aqyly  oqytýdy  toqtatý  qajet.

Ekinshiden:  «seksqana» jáne   «bordel»  bolyp   ketken   sansyz  «saýna»,  «haýyz»,  «hamamdardy» «túngi  jyn-oınaqtardy», «geı, geısha klýbtardy», «qonaq  úılerdi» jabý  kerek.

Úshinshiden: qazaqtyń  qyzdary  tek  qazaqtyń  jigitterine  turmysqa  shyǵýlary  kerek.

 Tórtinshiden: las  týrızmdi   elimizge  kirgizbeý  kerek.

Besinshiden: Ideologıaǵa  jáne  jastar  tárbıesine  jete   kóńil  bólý.

Altynshydan: ıdeologıa  salasynda   televıdenıa,  radıo,  ınternet salalaryn  qatty  qadaǵalap,  ulttyq  rýhymyzǵa  zıan  tıdirmeıtin   ónimderdi  ǵana    kórsetý   kerek.

 Jetinshiden:   Osy  jumystarǵa    arnalǵan «Uly  Dala Qyrandary»  respýblıkalyq  qoǵamdyq   mádenı- áleýmettik  qozǵalysy  daıyndaǵan «25» -atty  mańyzdy  Baǵdarlamany  Úkimettik  deńgeıde     qabyldap,    ulttyń    «AR-OJDAN»   máselesin basty  nazarda  ustaý  qajet  dep   esepteımin.   Bul meniń   azamattyq   ustanymym  bolyp  sanalady.

Segizinshiden: bul sharalar    ult  bolyp  uıysyp,  jurt  bolyp  jumylyp   atqarylatyn jumystar  bolǵandyqtan,    birigýimiz   kerek,  tize  qosyp,  birlese   kúressek qana  ultymyzdy   «Ar daǵdarysynan»   alyp  shyǵamyz,  jastardy ,  qazaqtyń  qyzdaryn   azǵyndaýdan   saqtaımyz.

Birligi   myqty, jemqorlyǵy men   jezóksheligi  joq   el ǵana  ozady. Sony  túsinýimiz   kerek.

Sádibek   Túgel,

jazýshy.