Májilis depýtattary «Óz mindetimizdi atqaryp boldyq. Budan arǵy sharýany jańa depýtattar jalǵastyrýy kerek» dep málimdeme jasap, Elbasydan ózderin taratýdy suraǵaly da týra bir apta bolypty. Parlament tómengi palatasynyń taǵdyry týraly áli naqty sheshim shyqpaǵanymen, el kezekten tys saılaýdyń ótetinine kúmandanbaıdy. İrili-usaqty saıası partıalardyń ashyq belsendilik tanytpasa da jańa naýqanǵa qatysatyndyqtaryn bildirdi. Tipti, qoǵamǵa «Jańa parlamentte kimder bolýy tıis?» degen saýal tastalyp, jurttyń tamyryn basyp kórýge áreketter jasalýda.
Sonymen, Elbasy Májilis úndeýin qabyldap, jańa saılaý ótkizý týraly jarlyq shyǵarsa, saıası doda naýryz aıynda ótedi dep kútilýde. Eki aıǵa jýyq ýaqyt bolsa da, mundaı úlken saıası naýqan úshin bul merzim jetkiliksiz dese de bolady. Alaıda, elde sońǵy saılaýlardyń barlyǵy derlik osylaı kezekten tys, apyl-ǵupyl ótip júrgenin eskersek, buǵan bálendeı tań qalýdyń da reti joq. Qysqa merzim ishinde saıasatkerler shuǵyl sheshim qabyldap, saıası dodaǵa túsýge, bılik syzyp bergen jolmen júrýge májbúr.
Alda ótetin saılaý týraly da eldiń pikiri bir jerde toǵyspaıdy. Bireýler «Saılaý ótti ne, ótpedi ne, báribir sol depýtattar qaıta saılanady» dep úmitterin bir jola úzip qoısa, endi biri «Bul – qalaı bolǵanda da saıası jańarýǵa bastaıtyn shara. Eldegi saıası kúshterge berilgen jańa múmkindik» degen baǵa berýde. Shynymen de, erte ótsin, kesh ótsin, kez-kelgen saılaýdy árbir saıası uıym utymdy paıdalana bilýi kerek.
Májilis depýtattary óz úndeýlerinde aıtqandaı, bul saılaýda parlament májilisi jańarýy kerek. Jańarý degende de tek depýtattardyń aty-jónderi ǵana ózgerip qoımaı, zań shyǵarýshy organǵa ózindik ustanymy, qoǵam damýyna degen ózgeshe kózqarasy bar, ultty órge súıreýdiń túrli joldaryn kóre biletin jańa tolqyn kelýi kerek. Búgingi Májilistegi úsh partıa aty bólek bolǵanymen, zatynda esh aıyrmashylyǵy joq uıymdar. Opozısıamyz dep aıqaılaǵan «Aqjol» da, kedeı-kepshiktiń muńyn joqtaımyz degen komýnıser de «Nur Otannyń» jeteginde júrip keldi. Májilis ókilettigi aıaqtalǵansha júre bermek te edi.
Endigi saılaý shynymen de osy birizdilikti doǵarýǵa yqpal ete ala ma? Saılaý jaıly daqpyrt shyqqanda boı kórsete bastaǵan kóp saıasattanýshylar men sarapshylar jańarǵan parlamentke kemi 5 partıa ótedi degen «jospar» da jasap qoıdy. Qyzdy-qyzdymen ol partıalardyń atyn atap, túsin tústep jatqandar da bar. Bul oraıda májilis oǵan ótken partıalardyń sanymen emes, depýtattyq mandatqa ıe bolǵan naqty azamattardyń saıası salmaǵy turǵysynda jańarýy tıis sıaqty.
Májilis pen Senat týraly sońǵy pikirlerge qulaq túrsek, olardyń kóbi «Qazaq parlamenti qarttar úıine aınaldy» degenge saıady. Shynymen de, búgingi depýtattyq korpýstyń jartysyna jýyǵy zeınet jasyndaǵylar jáne zeınetkerliktiń tabaldyryǵynda turǵandar eken. Osy oraıda, májilistiń «jasarǵany» da kerek sıaqty. Olaı deıtinimiz, saıasat sahnasynda «jastar ókili» sanalatyn Táńirbergen Berdiońǵarovtyń ózi naýryz aıynda qyryq jasqa tolady. Qoldanystaǵy zańnamaǵa saı otyzdan asqandar «jastar» degen kategorıadan avtomatty túrde shyǵyp ketedi. Iaǵnı, májiliste jastar atynan sóıleıtin, jańa býynnyń únin jetkizetin azamattardyń ornyn qarıalar men jigit aǵalary ıelenip otyr.
Tek sandyq kórsetkishterge arqa súıeý saldarynan bolsa kerek, parlamentti saıası báseke alańyna aınaldyrý isi oǵan 3 partıadan depýtattar saılaýmen shekteldi. Esesine burynǵydaı batyl bastama kóterip, el kókeıindegi máselelerden úndeý jasaıtyn depýtattardan kóz jazyp qaldyq. Bılik partıasynyń quramynda bolsa da kezindegi Úkimetke qarata syn aıta alatyn Serik Ábdirahmanov, Nurtaı Sabılánov, Murat Ábenov, Bekbolat Tileýhannyń deıgeıindegi depýtat joq búgingi parlamentte. Demek, «Aýyldan» ba, «Aqjoldan» ba, másele depýtattardyń qaı partıanyń ókili bolýynda emes, elshil, memleket bolashaǵyna, ult taǵdyryna jany aýyratyn tulǵa bolýy mańyzdy. Búgingi jemqorlyq jaılaǵan bılik organdarynyń jumysy, memlekettik satyp alýlardaǵy korrýpsıalyq sqemalar, sot tóreligindegi ádiletsizdikter men quqyq qorǵaý mekemelerinen zábir kórgen qazaqtyń qamy, qyl aıaǵy shırek ǵasyr boıy keńse tili bola almaı kele jatqan qazaq tiliniń jaıy, bári-bári búgingi parlament tórinde kóterilmeı keledi. Olaı bolsa, zań shyǵarýshy organda atqarýshy bılikten aqyryp teńdik suraıtyn alashshyl azamattarǵa oryn buıyrýy kerek.
Ult máselesine kelgendeı aınalyp ótýge bolmaıtyn taǵy bir jaǵdaı bar. Ol osy táýelsizdik jyldary elge kelgen qandastarymyz. Olar da búginde bir qaýym el boldy. Qoǵamda ózindik úni bar, memleketimizdiń damýyna qosar áleýeti bar úlken topqa aınaldy. 24 jylda Qazaqstanǵa bir mıllıonnan astam qandasymyz oralypty. Olardyń aldy aǵartý, shaǵyn jáne orta bıznes, ónerkásip, memlekettik qyzmet syndy birneshe salada jemisti eńbek etýde. Olardyń ishinde elimizge erterekte kelgen, konstıtýsıa boıynsha májiliske saılanýǵa quqyq beretin Qazaqstan aýmaǵynda on jyldyq turaqty tirkeýi barlar da jetip artylady.
Aldaǵy saılaýda úmitkerler osyndaı talaptar turǵysynan talqyǵa tússe jón bolar edi. Áıtpese, saıası baǵdarlamasyn saılap, úgit materıaldaryn daıyndap otyrǵan úmittiler jeterlik. Olardyń artynda qarjylyq, aqparattyq qoldaý kórsetetin, qoldarynda túrli bılik tetikteri bar, saıası dodanyń bastalǵandyǵy resmı jarıalanatyn sátti kútip otyrǵan qarjylyq-ónerkásiptik, saıası, tipti, etnıkalyq toptar tur. Saıasat sahnasynda san sarynǵa salyp, neshe alýan án shyrqalady. Ýádeniń de túr-túri beriledi. Joq jerden bılikke syn aıtqan, «kózsiz batyrlar» da paıda bola ketýi ǵajap emes. Sol kezde saılaýshy tek bir kúndik saılaýdy oılaıtyn saıasatkerden el taǵdyryna alańdaýly shyn qaıratkerdi aıyra bilýi kerek.
Jomart Abdollauly
