14 ماۋسىم كۇنى العاشقى وتىرىسىن وتكىزگەن جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا باستاپقىدا كوپشىلىكتىڭ جەر ماسەلەسىنە دەگەن كۇدىگىن قويىلتقانىمەن ۋاقىت وتە كەلە ءبىرشاما قالىپتى جۇمىس رەجيمىنە كوشكەندەي. وسىعان دەيىن ءۇش وتىرىس وتكىزگەن كوميسسيا مۇشەلەرى ەرتەڭ كوكشەتاۋ قالاسىندا باس قوسپاق، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz.

ءا دەگەندە قۇرامىنا 75 ازامات وتكەن كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىنان سوڭ-اق، ەكس-سەناتور، ساياساتكەر زاۋرەش باتتالوۆا باستاعان ءبىراز ازاماتتار ونىڭ جۇمىسىنا ەندى قاتىسپايتىندارىن ايتىپ كەتىپ قالدى. دەگەنمەن دە كوميسسيادا ءالى دە جەردى شەتەلگە جالعا بەرۋگە، ەل ازاماتتارىنا جەكە مەنشىككە ساتۋعا اشىق قارسىلىق ءبىلدىرىپ، ول ويلارىن بارىنشا دايەكتەرمەن نەگىزدەپ جۇرگەن ازاماتتار بارشىلىق. بۇرىن بىلايعى جۇرت «جاعىمپاز، جارامساق» دەپ ات قويىپ، ايدار تاققان ءبىراز ازاماتتار دا كوميسسيا وتىرىستارىندا ساياسي «اقيدالارىنان» اۋىتقىپ، جەرگە جاناشىر بولىپ سويلەگەن بولۋدا. قالىڭ ەل ازاتتىق تاراتاتىن كوميسسيا وتىرىسىنىڭ ونلاين-كورسەتىلىمىنەن باسقانى ەمەس، ەڭ الدىمەن ايدوس سارىم، جانۇزاق اكىم، مۇحتار تايجان، مۇحتار شاحانوۆ نە ايتار ەكەن دەپ ەلەڭدەپ وتىراتىن بولدى. سوڭعى وتىرىستاعى بۇرىنعى اۋىلشارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشبايەۆتىڭ سوزدەرى دە كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققانداي.

ءار وتىرىس سايىن ۋاقىت وتكىزىپ، جەردىڭ قادىر-قاسيەتى تۋرالى لەكسيا وقۋدى ادەتكە اينالدىرعان انەبىر اكادەميكتەرگە توقتالماي-اق، مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارتقاندى ءجون كورىپ وتىرمىز. كوميسسيا قۇرامىنداعى بىلىم-بىلىكتىلىگى مويىندالعان، ساياسي قايراتكەرلىگىن ەل بىلەتىن، وپپوزيسياداعى «ستاجى» دا ءبىرازعا باراتىن قارجىگەر وراز جاندوسوۆتىڭ ءۇنى نەگە ەستىلمەيدى؟

وسى كۇنى ورازدىڭ قازاقشاعا شورقاقتىعىنا، قازاقى ورتاعا ەتەنە ەمەستىگىنە كوپ ادام ءمان بەرمەيدى. ءمان بەرگىزبەيتىن دە سەبەپتەر كوپ. 2001 جىلى ءبىر توپ ساياساتكەر «قۇزىرلى كۇيەۋ بالا» راحات الييەۆتىڭ بىلىعىن اشكەرەلەپ، ۇكىمەتتەگى قىزمەتتەرىنەن ءوز ەرىكتەرىمەن وتسكاۆكاعا كەتكەندە ولاردىڭ ىشىندە وسى وراز دا بولعان. «قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق تاڭداۋى» قوزعالىسىن قۇرعان ول جىگىتتەردىڭ ءبىرشاماسى 2002 جىلى «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى دەگەن جاڭا ساياسي قۇرىلىمنىڭ تۋىن كوتەرىپ شىقتى. پارتيانىڭ بەس بىردەي تەڭ ءتوراعاسى جۇمىلسا جۇدىرىق بولىپ، ەل مۇڭىن، بيلىك بىلىعىن اشكەرەلەيتىن، قۇر سىناپ قانا قويماي، ەكونوميكانى تىكتەپ، ەل الەۋەتىن ارتتىراتىن بالاما جوبالار ۇسىنۋىمەن ەرەكشەلەندى. ءاليحان بايمەنوۆتىڭ قازاقيلىعى، ۇلت رۋحانياتىنا جاناشىرلىعى، زيالى قاۋىممەن سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن بايلانىستا بولۋى، بولات ءابىلوۆتىڭ باتىل مالىمدەمەلەرى، بيزنەستەگى تاجىريبەسى، ليۋدميلا جۋلانوۆانىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جولى، الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى بىلىكتىلىگى پارتيا بەدەلدىلىگىنىڭ ءسوزسىز كەپىلى بولدى. كەيىن قوسىلعان التىنبەك سارسەنباي ۇلىنىڭ دا تۇلعالىق قاسيەتتەرى بۇل ۇيىمعا مول مۇمكىندىكتەر بەردى. بۇلاردان باسقا قارجى، ەكونوميكا تاقىرىبىندا اڭگىمە بولسا، داۋ تۋسا جۇرت قارت قارجىگەر داۋلەت سەمبايەۆ پەن وراز جاندوسوۆتى ىزدەپ تۇراتىن. «اقجولدىڭ» قارجى-ەكونوميكا سالاسىنداعى بارلىق ۇسىنىس، جوبالارىن جۇرتشىلىق وسى جاندوسوۆپەن بايلانىستىراتىن.

2004 جىلدارى پارتيا ىشىندە ىرىڭ-جىرىڭ باستالىپ، ونداعى ساياساتكەرلەردىڭ «ناعىز»، «ناعىز ەمەس» دەپ بولىنگەن تايتالاستارى ساعىزشا سوزىلىپ كەتسە دە، وسى ورازدىڭ ابىرويى بولىنگەندەردىڭ ءبىرازعا دەيىن بەدەلدەرىن ساقتاۋىنا سەپ بولعانى ءسوزسىز. كەيىن جاريا ساياساتتان شەتتەپ، زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ويىسسا دا وراز مەملەكەت ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعالارعا قاتىستى ۇدايى پىكىرىن ءبىلدىرىپ ءجۇردى.

جەر داۋى شىققاندا ءبىر اۋىز ءسوز ايتۋعا جاراماي، بۇعىپ قالعان، ءسوز ايتسا دا بيلىكتى جاقتاپ، جاعىمپازدىعىمەن عانا ەرەكشەلەنگەندەردىڭ كوميسسيا مۇشەسى اتانعانىن ەستىگەندە ءبىراز ادامنىڭ جابىرقاپ قالعانى دا جاسىرىن ەمەس. ءبىراق، ۇلتشىلدىعىمەن، دەموكراتياشىلدىعىمەن تانىمال ازاماتتارعا دا كەڭەستەن ورىن بەرىلگەنى كوڭىلگە مەدەۋ بولدى. ەل ءۇمىت ارتقان ول از ازاماتتاردىڭ ىشىندە وراز دا بار. ال، ول – ءۇنسىز...

كوميسسيانىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ناقتى جۇمىستارمەن اينالىساتىن جۇمىس توپتارى قۇرىلىپ، وعان جەتەكشىلەر سايلانعاندا ورازدىڭ اتى اتالدى. ءوزىن كوميسسيا مۇشەلەرى ەكونوميكالىق باعىتتاعى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىلىگىنە ۇسىنعاندا ول ات-تونىن الا قاشىپ، توپ جەتەكشىلىگىنەن باس تارتتى.

«مەنى نە ءۇشىن بۇل توپقا ۇسىنعانىن بىلمەيمىن. مەن ءوز كانديداتۋرامدى الدىرتقىم كەلەدى. مەنىڭ ماماندانۋىم ەكونوميكا ىشىندە باسقاشا باعىتتا. كوميسسيا قۇرامىندا جەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىنە جاقىن ادامدار كوپ»، - دەدى وراز جاندوسوۆ.

ودان بەرى دە كوميسسيانىڭ ءبىر رەت جالپى وتىرىسى ءوتتى، جۇمىس توپتارى دا ءبىر-بىر مارتە باس قوستى. وراز كوميسسيا قۇرامىنان شىعىپ كەتپەسە دە، ناقتى ۇسىنىس، كاسىبي پىكىر بىلدىرەر ءتۇرى جوق. ورازدىڭ ەكونوميكاداعى «ماماندانۋى باسقاشا» بولسا، بەكبولات تىلەۋحان مەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ول كوميسسيادان التى شاقىرىم اۋلاق ءجۇرۋى كەرەك ەدى عوي. جۇرتقا ك. ساعادييەۆتىڭ «قازاق جەر باپتاي المايدى» دەگەن «اقىلىن»، باقىتبەك سماعۇلدىڭ «تۇسىنىكسىز سوزدەر جيىنتىعىن» تىڭداعاننان ورازدىڭ ءبىر اۋىز پىكىرى قىمبات ەمەس پە ەدى؟ جەر زاڭناماسىنا ءتۇرلى مەحانيزمدەردى ۇسىنىپ جاتقان م. شيبۇتوۆ پەن و. قۇدايبەرگەنوۆتەن جاندوسوۆتىڭ نەسى كەم؟

كوميسسيا قۇرامىنداعى كەي ادامدار «ورتەنىپ جاتقان ۇيدەن باس ءۇيتىپ الايىن» دەگەن سياقتى شۋلى ماسەلەدە پىكىر ءبىلدىرىپ بەدەل جيناي الماي جۇرسە، ورەكەڭ وسىلاي وڭاشا قالعىسى كەلەدى. جوق الدە وزگە ارىپتەستەرىنەن ساياسي تاجىريبەسى مول، ءوي-ورىسى وزگەشە ەكونوميست ءسوزىن بوسقا شىعىنداۋدان تارتىنىپ، ناقتى ناتيجە بەرەتىن ۇرىمتال ءساتتى كۇتىپ وتىر ما ەكەن؟

دارحان مۇقانتەگى