رەسەي تاراپىنان ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنا كۇمان كەلتىرەتىن تاعى ءبىر مالىمدەمە جاسالدى. كەشە «رۋس پراۆوسلاۆنايا» تالداۋ اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى كونستانتين دۋشەنوۆتىڭ مالىمدەمەسى رەسەيلىك باق-تا تارالۋدا.
كونستانتين دۋشەنوۆ ءوزىنىڭ جەكە سايتىندا اقتوبە قالاسىندا 5 ماۋسىمدا بولعان قاندى وقيعاعا «رەسەيدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەدى» دەپ باعا بەرە كەلە، «قازاقستان تەك قازاقتاردىڭ ەلى ەمەس. قازاقستاندى مەملەكەت دەپ ايتۋعا مۇلدەم بولمايدى. ول رەسەيدىڭ كومەگىمەن حات تانىعان تايپالاردىڭ بىرلەستىگى» ەكەندىگىن ايتىپ وتىر.
اقتوبەدەگى وقيعا ءدىني فاناتيزمگە بوي الدىرعانداردىڭ ءىسى دەي كەلە، ول وقيعانىڭ «رەسەيگە، قازاقستانداعى ورىس دياسپوراسىنا ءقاۋىپ توندىرەتىنىن، جەرگىلىكتى ۇلتشىلداردىڭ ۋكراينا، بالتىق ەلدەرىندەگىدەي انتيورىستىق شۋ شىعارۋعا پايدالاناتىنىن» بولجاپ وتىر.
«ماسەلە، ءبىزدىڭ قازاقستاندا دا ۋكرايناداعىداي بومبا كورىپ وتىرعانىمىزدا. نازاربايەۆ اقىلدى، قۋ. ول قازاقستاندى رەسەيدەن ءبولىپ السا، بارلىعى قۇريتىنىن بىلەدى. (...) ول ءقازىر قارتايدى. 1986 جىلدان بەرى بيلىكتە وتىر. ءوزى دە ۇلتشىلداردىڭ كوتەرىلۋى ناتيجەسىندە باسشىلىققا كەلگەن. سودان بەرى 30 جىل قازاقستاندى باسقارىپ وتىر. ءقازىر قارتايدى. تەلەديداردان ونىڭ ارەڭ ءجۇرىپ جۇرگەنىن كورۋگە بولادى. ول كەتكەن سوڭ نە بولادى؟ ورنىنا كەلگەن ازياتتار قازاقستاندى قاي باعىتقا قاراي باعىتتايدى. بۇل بەيقام قارايتىن ماسەلە ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ دە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ ماسەلەسى. ويتكەنى، ونىڭ ورنىنا كەلگەن ازياتتار بانەراشىلاردان دا اسىپ ءتۇسىپ، قىرعىن جاساۋى مۇمكىن. (...) سول ءۇشىن ءبىز رەسمي تۇردە، مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ورىس حالقى ءبىر مەملەكەت قۇرامىندا ءومىر سۇرۋگە قۇقى بارىن بەكىتۋىمىز كەرەك. وسىنداي باعىتتا قازاقستانداعى ورىستارعا قولداۋ جاساۋ كەرەكپىز. ول ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستانداعى ورىستاردىڭ رەسەيمەن بايلانىسىن ۇزبەۋىنە كومەك كورسەتۋ كەرەك. (...) سوندا عانا نازاربايەۆتىڭ ورنىنا بولاشاقتا كىم كەلسە دە، 1991 جىلى زاڭسىز الىنعان، ورىستار قونىستانعان رەسەي تەرريتورياسى قازاقستاننان قايتارىلىپ، رەسەي قۇرامىنا ءوتۋى كەرەك!»، - دەيدى ك. دۋشەنوۆ.
كورىپ وتىرعانىمىزداي، رەسەيلىك ساياساتكەرلەر مەن نەبىر قايراتكەرلەر وسى ۋاقىتقا دەيىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى وزدەرىنىڭ يمپەريالىق پيعىلدارىن ەش بۇكپەسىز اشىپ ايتىپ كەلەدى. ءقازىر قازاق قوعامى ۆ. جيرينوۆسكيي باستاعان رەسەيلىك ساياساتكەرلەردىڭ شوۆينستىك ۇستانىمداعى مالىمدەمەلەرىنە ەش تاڭ قالمايتىن دەڭگەيگە جەتتى. وسىنىڭ الدىندا، ءساۋىر ايىندا «درۋگايا روسسيا» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى، ورىس جازۋشىسى ە. ليمونوۆ «قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىنداعى، باتىسىنداعى ورىس قالالارى نازاربايەۆ بيلىكتەن كەتكەن سوڭ تولىقتاي رەسەي قۇرامىنا ءوتۋى كەرەك» دەگەن بولاتىن. ە. ليمونوۆتىڭ ول سوزدەرىنە دە قازاقستاننىڭ رەسمي ورگاندارى تاراپىنان ەشقانداي رەاكسيا بايقالمادى. نارازىلىق نوتاسىن جىبەرۋ بىلاي تۇرسىن، اقپاراتتىق الاڭدا مەملەكەتتىك يدەولوگياعا جاۋاپتى تۇلعالار پىكىر بىلدىرۋگە جارامادى.
ءبىر وكىنىشتىسى، ليمونوۆتىڭ دا، دۋشەنوۆتىڭ دا ايتىپ وتىرعانى ول «قايراتكەرلەردىڭ» جەكە پىكىرى ەمەس. رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ۇستانىمى. سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ «وتانداستار» باعدارلاماسى بۇرىنعى كسرو قۇرامىندا بولعان ەلدەردىڭ عانا ەمەس، الەمنىڭ كەز كەلگەن مەملەكەتىندەگى ورىستار مەن رەسەيدە ءومىر ءسۇرۋدى قالايتىن ازاماتتاردى تۇگەلدەي «وتانداستار» دەپ سانايدى. ولارعا رەسەي ازاماتتىعىن بەرۋ، ماتەريالدىق جاردەم كورسەتۋ ماسەلەلەرى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قاراستىرىلىپ، ناقتى تەتىكتەرى بەلگىلەنگەن. ۋكراينانىڭ قىرىم اۆتونومياسىن اننەكسيالاعان رەسەي ونىمەن شەكتەلىپ قالماي، دونەسك پەن لۋگانسك وبلىستارىندا «جاڭا رەسەي» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ، قارۋلى قاقتىعىستار جاسادى. ءبىر ەلدىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنا ءقاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي، مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ويىنشىق ەتتى. الەمدىك قاۋىمداستىق رەسەيدىڭ بۇل ۇستانىمىن اشىق سىناپ، ءتۇرلى سانكسيالار جاريالاسا دا كورشىمىز باستاپقى پيعىلىنان قايتار ەمەس. دۋشەنوۆتىڭ سوزىنە قاراساق، ەلىمىزدەگى ساياسي-الەۋمەتتىك احۋالدى ءجىتى باقىلاپ وتىرعان رەسەي ۋكرايناداعى جاعدايدى قازاقستاندا جاساۋعا شىنداپ كىرىسكەن سىڭايلى...
دارحان مۇقانتەگى
