جۋرناليستەردىڭ كوپشىلىگى سوت سەرگەلدەڭىنەن تايساقتاپ، تەرىس پيعىلدى ءدىني توپتاردىڭ، جالعان ءدىني اعىمدار مەن ميسسيونەرلەردىڭ جاعىمسىز ارەكەتتەرىن نىساناعا الىپ، اشكەرەلەۋدەن وزدەرىن اۋلاق ۇستايدى. سوڭعى كەزدە ب ا ق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قاتىسقانداردىڭ قاي دىنگە جاتاتىنىن سۇراستىرىپ، وقيعادان ءدىني استار ىزدەپ اۋرەگە تۇسەتىن بولدى». مىنە، بۇل ساراپشىلاردىڭ «بۇگىنگى ب ا ق ءدىن تاقىرىبىن قالاي جازىپ ءجۇر؟» دەگەن ساۋالعا بەرگەن باعاسى. ءسىز مۇنىمەن كەلىسەسىز بە؟

بۇل پىكىر ءدىن ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ مادە­نيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ور­تالىعى جانىنداعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءدىني تاقىرىپتى جاريالاۋ بويىنشا ادىستەمەلىك كەڭەس وتكىزگەن سەميناردا ايتىلدى. ءدىن تاقىرىبىندا قالام تەربەپ جۇرگەن جۋرناليستەرگە ارنالعان سەمينار «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىنداعى ءدىن سالاسىنا قاتىستى باسىمدىقتاردى باق-تا جاريالاۋ ادىستەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان ەدى. سەميناردى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىندا ءدىني تاقىرىپتى جاريالاۋ بويىن­شا ادىستەمەلىك كەڭەستىڭ ءتوراعاسى ايدار ءابۋوۆ جۇرگىزدى. باس-اياعى ەكى ساعاتتى قۇراعان باسقوسۋدا ءبىراز ماسەلە ايتىلدى. مىسالى، ءدىنتانۋشىلار كونگرەسىنىڭ ءتوراعاسى عاريفوللا ەسىم ءبىز زايىرلى مەملەكەت بولعاندىقتان، ءدىن مەملەكەتتەن بولىنگەنىن، سوندىقتان ءدىن مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىس زاڭ مەن ءداستۇر ارقىلى جۇرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. «يسلام ءدىنى قازاق قوعامىندا ءداستۇر ارقىلى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. بالا كەزىمىزدە ورازا، اۋىزاشار­دى ءداستۇر دەپ تۇسىنەتىنبىز. ونى ءدىن دەپ تۇسىنگەن جوقپىز» دەپ ادەمى اڭگىمە باستاعان عالىم ءارى دەپۋتات مەشىتتەردىڭ جانىنان مونشا سالۋ كەرەك دەگەن وي ايتىپ، ويىمىزدى ءارى-سارى ەتىپ تاستادى. ارينە، ول كىسى ءوز ۇسىنىسىنا ساي دايەك كەل­ءتىردى، دەسە دە ءوزى ايتقان داستۇرمەن ءتار­بيەلەنگەن ءبىزدىڭ اتا-اجەلەرىمىز مونشانى حارام ورىنعا جاتقىزاتىن. سوندىقتان مونشا اتاۋلىنى ۇيدەن الىستاۋ جەرگە سالۋدى ماقۇل كورەتىن. بۇل دا ءبىراز تال­قىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە سەكىلدى. ودان كەيىن ءسوز العان باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى كەنجەبولات جول­دىباي بۇگىنگى تاڭدا رەداكسيالاردىڭ ءبىر سالاعا ماماندانعان ءجۋرناليستى ۇستاپ تۇرۋعا جاعدايى جوق ەكەنىن ەسكە سالدى. «جۋرناليستەردى ءدىن تاقىرىبىن جازبايدى دەپ كىنالاۋدىڭ ءجونى جوق. جۋرناليست باس­شى قايدا جۇمسايدى، سوندا بارادى، سونى جازادى. ال ءدىن ماسەلەسى تۇراقتى جازىلۋى ءۇشىن ول ماسەلە ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ (باس رەداكتورلاردىڭ) دەڭگەيىندە شەشىلۋى ءتيىس» دەپ ۇكىمەت جانىنان باس رەداكتورلار كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىندى. «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ نايب يمامى باقىتجان وتكەلبايەۆ باق-تاعى «اتىپ كەتتى، شاۋىپ كەتتى» دەگەن مازمۇنداعى نەگاتيۆتى اقپاراتتاردىڭ كوپتىگىن سىنعا الدى. «اتا-اناسىن ءولتىرىپتى، قارىنداسىن زورلاپتى دەگەن اقپاراتتاردى جاريالاۋ كەرەك پە؟ كەڭەس زامانىندا وسىنداي اقپاراتتاردى تاراتپايتىن. جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالاتىن دا، جاستار ونداي قىلمىس تۋرالى ويلامايتىن ەدى. ال بۇگىن سونداي اقپاراتتاردى كوپ وقىپ، كوپ ەستىگەن سوڭ، ادامدار قىلمىستىق وقي­عالارعا سەلت ەتپەيتىن بولدى» دەيدى نايب يمام. ونىڭ ايتۋىنشا، «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەمەكشى، باق-تا ادامدى رۋحاني بايىتاتىن ماتەريالداردىڭ باسىم بولعانى ءجون. ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى حا­لىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى امانبەك مۇقاش ۇلى 2009 جىلعى حالىق ساناعىنا سۇيەنىپ، قازاقستان حالقىنىڭ 70،1 پايىزى يسلام ءدىنىن، 26،3 پايىزى حريستيان ءدىنىن، 0،1 پايىزى بۋد­ءديزمدى، 581 ادام ءيندۋيزمدى ۇستاناتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. حالىقتىڭ 2،8 پايىزى ەش­ءبىر دىنگە سەنبەيدى. قازاقتىڭ 98،3 پايىزى يسلام ءدىنىن ۇستانادى. 43 462 قازاق باسقا دىندە، 98 مىڭنان استام قازاق ەشبىر دىنگە سەنبەيدى. «سوۆەتتىك داۋىرمەن سالىس­تىر­عاندا، ەلىمىزدە دىنگە بەت بۇرعاندار سانى وتە كوپ. سوندىقتان ءدىن تاقىرىبى باق-تا كەڭىنەن جازىلۋى كەرەك. الايدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءىرى ءدىني شارالاردى قىسقا قايىرىپ، اقپارات رەتىندە عانا بەرە سالادى. ءسويتىپ، ول شارانىڭ رۋحاني تاربيەلىك ءمان-ماڭىزى اشىلماعان كۇيى قالا بەرەدى» دەيدى. ايتقانداي، ءبىز ءسوز باسىندا كەلتىرگەن ساراپشى پىكىرى امانبەك مۇقاشۇلىنا تيەسىلى. الايدا «AYNALINE.KZ » سايتىنىڭ ءجۋرناليسى عابدۋل-عازيز ەسەمبايەۆ امانبەك مۇقاش ۇلىنىڭ «جۋرناليستەر مولدا مەن يمامداردىڭ سوڭىنا شام الىپ ءتۇستى» دەگەن پىكىرىمەن كەلىسپەيدى. «جۋرناليس­تيكاداعى 30 جىلدىق قىزمەتىمدە ونداي ماقالانى كورمەپپىن. ءسىز ول دەرەكتى قان­داي گازەتتەن العانىڭىزدى بىلمەدىم. مە­ءنىڭ پىكىرىمشە، سىزدەر جۋرناليستەرمەن جۇمىس ىستەۋدەن بۇرىن، جۋرناليستيكادا نە بولىپ جاتىر دەگەنگە نازار اۋدارۋلارىڭىز كەرەك ەدى. قازاقستاندا سوڭعى ۋاقىتتا 4-5 گازەت جابىلدى. ءبىرازىنىڭ ورنىن ينتەر­نەت-گازەت پەن سايتتار باستى. سايتقا كەل­سەك، ونىڭ گازەتتەن ايىرماسى بار. سايت­تارعا ءدىني ساراپتامادان گورى، «اناندي كەلە جاتىر»، «ءمادينا كۇيەۋگە شىققالى جاتىر» دەگەن ماتەريالدار قىزىق. سا­ليقالى ماقالانى وقۋ ءۇشىن سايتقا 100 ادام كىرسە، «اناندي كەلە جاتىر» دەگەن ماتەريالدى وقۋعا 1000 ادام كىرەدى. ءقازىر جۋرناليستيكانى سونىمەن باعالايدى. سوندىقتان سىزدەرگە ايتار ۇسىنىسىم، سايتتارمەن جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ءوز باسىم پاۆلودار مەن ماڭعىستاۋداعى ەكسترەميس­تەرگە اقشا اۋدارعان وقيعاعا بايلانىستى ماقالا جازباق بولىپ، سىزدەرگە حابارلاس­قانىمدا، بىر-بىرلەرىڭىزگە سىلتەدىڭىزدەر، سىزدەر دە ەشكىمنەن قو­رىقپاي جۇمىس ءىس­تەسەڭىزدەر ەكەن» دەدى ع.ەسەم­بايەۆ.

حاليما بۇقار قىزى

"ايقىن"