قازىرگى ۋاقىتتا تەرىس ءدىني اعىمداردىڭ ۋاعىز-ناسيحاتى كوبىنە-كوپ ينتەرنەت كەڭىستىگى ارقىلى ورىس ءتىلدى رەسۋرستار نەگىزىندە تارالاتىنى جاسىرىن ەمەس. وسىعان بايلانىستى تاياۋدا عانا رەسپۋبليكا مەشىتتەرىندەگى جۇما ۋاعىزدارى مەملەكەتتىك تىلدە ايتىلعان سوڭ ەلىمىزدىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندەگى كوپەتنوستى جاماعاتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە وراي قاجەت بولعان جاعدايدا ورىس تىلىندە قىسقاشا تۇسىنىكتەمە بەرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلگەن بولاتىن. بۇل باستاما الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەڭىنەن تالقىلانعانى بەلگىلى.

شىن مانىندە، بۇل باستاما قانشالىقتى وزەكتى؟ بۇل تۋراسىندا Qamshy.kz پورتالى ناق وسى سالانىڭ ماماندارىنان، يسلامتانۋشىلار مەن تەولوگتاردان سۇراپ ءبىلدى.

ەرشات وڭعاروۆ، قمدب عۇلامالار كەڭەسىنىڭ xاتشىسى، تەولوگ، PhD دوكتورى:

ب ا ق بەتتەرىندە ەلىمىزدەگى مەشىتتەردە ۋاعىزداردىڭ ورىس تىلىندە ايتىلۋى قاجەت دەگەن ماسەلە توڭىرەگىندە تۋىنداعان تالقىلاۋلارعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرۋدى ءجون كوردىم.

يسلام – قازاق حالقىنىڭ عانا ءدىنى ەمەس. يسلام – الەمدىك ءدىن. ەلىمىزدە ءومىر سۇرەتىن وزگە دە ۇلتتار مەن ورىس ءتىلدى وتانداستارىمىز مەشىتتە ايتىلاتىن ۋاعىزدى وزدەرىنە تۇسىنىكتى ورىس تىلىندە تىڭداعىسى كەلەتىنى انىق. الايدا، ۋاعىزداردىڭ قاي تىلدە ايتىلاتىنىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى بەلگىلەيدى.

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى مەشىتتەردەگى ۋاعىزداردى، ونىڭ ىشىندە جۇما ۋاعىزىن مەملەكەتتىك تىلدە ايتىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق مەشىتتەرىندە جۇما نامازىنىڭ ۋاعىزى بىرىزدىلىكپەن وتكىزىلەدى. ۋاعىز ءماتىنى قازاق تىلىندە جازىلىپ، «www.muftiyat.kz» رەسمي سايتىنا ءار سەيسەنبى كۇنى جاريالانادى. بۇنىڭ سەبەبى، ۋاعىز جۇرگىزەتىن يمام-مولدالار جۇما كۇنگى ۋاعىزعا سەيسەنبىدەن باستاپ دايىندالۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ.

وزگە ەتنوستار وكىلدەرى شوعىرلانعان ساناۋلى عانا مەشىتتەردە جۇما ۋاعىزى قازاق تىلىندە ايتىلىپ بولعان سوڭ، ونىڭ مازمۇندىق قورىتىندىسى ورىس تىلىندە ءتۇسىندىرىلىپ كەلەدى. وعان باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى جاماعات ءوتىنىشىنىڭ نەگىزىندە ارنايى رۇقسات بەرگەن. ماسەلەن، استانا قالاسىندا ورنالاسقان «شەيح كۋنتا قاجى»، الماتىداعى «ۆايناح» مەشىتتەرىندە ورىس تىلىندە ناسيحات جۇمىسى جولعا قويىلعان.

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى – بارلىق ءىس-قاعازدارى مەن جۇمىستارىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزەتىن مەكەمە. دەسەك تە، جان دۇنيەسى قينالىپ، ءدىني ماسەلە كوكەيىن كەسىپ، مەشىتتەن رۋحاني تىرەۋ ىزدەپ كەلگەن، قازاق ءتىلىن مۇلدەم تۇسىنبەيتىن ادامدارعا ورىس تىلىندە ءتۇسىندىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى دەپ ەسەپتەيمىن. اسىرەسە، اقيدا (سەنىم) ماسەلەلەرىن جەتىك ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ويتكەنى، ەلدى اداستىرىپ جۇرگەن جات اعىمدار ناسيحاتىن ورىس تىلىندە تارقاتادى. يسلامنىڭ قۇندىلىقتارىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن مەشىتكە كەلگەن ورىس ءتىلدى وتانداسىمىزعا «مەشىت قازاق تىلىندە عانا تۇسىندىرەدى» دەپ كوكىرەگىنەن يتەرەتىن بولسا، ول ادامگەرشىلىككە جاتپاس ەدى. سول ۋاقىتتا ونىڭ جات اعىمنىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتپەۋىنە كىم كەپىل بولماق؟

بالعابەك مىرزايەۆ، تەولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، ءدىنتانۋشى:

مەشىتتەردەگى ۋاعىز ماسەلەسى توڭىرەگىندەگى پىكىرتالاس تولاستاماي تۇر. بازبىرەۋلەر ۋاعىزدار تەك قازاق تىلىندە ءوتۋ كەرەك دەگەن قاعيدانى العا تارتىپ جاتىر.

ەندى ءبىر توپ، نەگىزىنەن ورىس ءتىلدى اۋديتوريا ۋاعىز ەكى تىلدە دە جۇرگىزىلگەنىن قالايدى.

وسىنداي ماڭىزدى ماسەلەلەردە ىلگەرگى يسلام عۇلامالارىنىڭ ايتقاندارىنا قۇلاق اسۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.

ءبىرقاتار عالىمدار ۋاعىزدىڭ ءبىرىنشى بولىگىن اراب تىلىندە وتكىزۋ ءۋاجىپ بولسا، ەكىنشى بولىگىن كەز-كەلگەن تىلدە جۇرگىزۋگە بولادى دەسە، كەيبىرى ۋاعىزدىڭ وتكىزىلىپ جاتقان حالىقتىڭ تىلىندە وتكىزىلۋىنە تىيىم سالىنبادى دەيدى. ويتكەنى، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.) داۋىرىندە، پايعامبارىمىز بەن جاماعاتى اراب تىلىنەن باسقا تىلدەردى بىلمەگەن. كوپشىلىكتىڭ پىكىرى وسىنداي. 

بەدەلدى مۇسىلمان عالىمدارى بىلاي دەيدى: حۇتبا سول ەل تۇرعىندارىنىڭ تىلىندە جۇرگىزىلۋى ءتيىس ەكەندىگىنىڭ دالەلى بارلىق پايعامبارلار جىبەرىلگەن قاۋىم تىلىندە عانا سويلەگەندەرى. حۇتبادان شىققان ادام سونى تۇسىنبەسە دۇرىس ەمەس. قۇران اياتتارىن عانا اراب تىلىندە ايتىپ، كەيىن سونىڭ اۋدارماسىن بەرۋگە بولادى.

ەگەر مۇسىلماندار اراسىندا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى وتىرسا، حۇتبانى سول تىلدەردە، ياعني ەكى نەمەسە ودان دا كوپ تىلدە جۇرگىزۋگە ابدەن بولادى.

بۇل باستاما ارقىلى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ساياساتى تۇبەگەيلى وزگەرەدى دەگەن ءسوز ەمەس. ورىس تىلىندە تۇسىنىكتەمە بەرۋدى قاجەت ەتەتىن ەلدى مەكەندەر ونسىز دا اسا كوپ ەمەس.

 رەسپۋبليكا حالقىنىڭ باسىم بولىگى وزدەرىن مۇسىلمان سانايدى ءارى جۇما نامازىنا كەلۋشىلەر لەگى دە ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان مەشىت يمامدارى وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك. جاستارعا ۇعىنىقتى ۋاعىز ايتۋعا تىرىسۋ كەرەك. ورىس ءتىلدى ازاماتتارىمىزعا جول تابا ءبىلۋىمىز قاجەت...

جالعاس سادۋاحاس ۇلى، فيلوس.ع.ك.، يسلامتانۋشى، «E-islam.kz» ينتەرنەت-پورتالىنىڭ باس رەداكتورى:

ەلىمىزدە وزگە ۇلت وكىلدەرى شوعىرلانعان مەشىتتەردە نەمەسە جاماعاتتىڭ بەلگىلى بولىگىن ورىس ءتىلدى ازاماتتار قۇرايتىن ورتالىق مەشىتتەردە يمام ايتىلعان رەسمي ۋاعىزدان سوڭ تۇيىندەمەنى قىسقا دا بولسا ورىس تىلىندە ءتۇسىندىرىپ وتسە پايدالى بولماق. سوندا جاماعات اراسىندا يمامنىڭ ايتقان يسلام نەگىزدەرى، ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار تۋرالى ۋاعىز-ناسيحاتتارىن «يا نە پونيال» دەگەن پەندە قالماس ەدى. بۇل ماسەلەنى ەل ازاماتتارى دۇرىس تۇسىنۋلەرى كەرەك. مۇنىڭ سەبەبى كوپ، ماسەلەن سولاردىڭ كەيبىرىن اتاپ وتەر بولساق:

بىرىنشىدەن، ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار ايماقتارىندا جاستارىمىز قازاق تىلىنە قاراعاندا ورىس تىلىنە جۇيرىك. ال يمامدارىمىز كەرىسىنشە، ورىس تىلىنە ءالسىز. ناتيجەسىندە، مەشىتكە يسلام تۋرالى ناسيحات تىڭداۋعا كەلگەن جاماعاتتىڭ ءبىرقاتار ورىس ءتىلدى بولىگى بەس ۋاقىت نامازدا، ايت جانە جۇما نامازدارىندا مەشىتتەن يمامنىڭ ايتقان ۋاعىزىن تۇسىنبەي شىعادى. ويتكەنى ۋاعىز قازاق تىلىندە عانا. كوكىرەكتە سۇراق كوپ سياقتى، ءبىراق جاۋاپتار جوق...

ەكىنشىدەن، ءتۇرلى تەرىس اعىمداردىڭ، راديكالدى ۇيىمداردىڭ ارتىنان ەرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ باسىم بولىگى ورىس ءتىلدى جاستار ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. دەمەك، ەلدەگى ورىس ءتىلدى اۋديتوريا – تەرىس اعىم وكىلدەرى مەن ميسسيونەرلەرى ءۇشىن تاپتىرماس الاڭ. قمدب وسى الاڭدى بوتەن بىرەۋلەرگە ەمەس، وزدەرى يگەرىپ، دىنگە قىزىعۋشىلىق تانىتقان جاستارىمىزبەن جۇمىس جاساۋى كەرەك. ال ول ءۇشىن ولارعا يسلام تۋرالى دۇرىس اقپاراتتى، ۋاعىز-ناسيحاتتى سولاردىڭ تىلىمەن جەتكىزۋ – زامان تالابى.

ۇشىنشىدەن، ادام بويىنداعى رۋحاني سۇرانىسى مەن ىزدەنىسىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ورىس تىلىندە اقپارات ىزدەگەن ازامات ينتەرنەتكە كىرەدى. ول جەردەگى شىنايى يسلام تۋرالى اقپاراتتار سۇزگىدەن وتپەگەن. مالىمەت كوپ، ءبىراق ونىڭ دۇرىسى مەن بۇرىسى قايسىسى ەكەنى بەلگىسىز. يسلامنان حابارى جوق ادام ورىس تىلىندەگى راديكالدى اعىمداردىڭ سايتتارى مەن پورتالدارىنا وپ-وڭاي كىرىپ كەتۋ ءقاۋىپى بار. ەگەر وتاندىق يمامدارىمىز رەسمي ۋاعىزدارىنىڭ ءتۇيىندى قورىتىندىلارىن نەمەسە تۇسىندىرمەلەرىن قىسقا تۇردە بولسا دا ورىس تىلىندە ايتىپ وتىرسا، ورىس ءتىلدى ازاماتتارىمىزعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزەر ەدى.

تورتىنشىدەن، تاريحي جانە مادەني قالىپتاسقان ءدىنىمىز يسلام جانە ونىڭ ىشىندەگى ءابۋ حانيفا ءمازھابى، ماتۋريدي اقيداسى تۋرالى ورىس ءتىلدى شىعارمالار جوقتىڭ قاسى. ال يمامدارىمىزدىڭ مەشىتتە ايتاتىن ۋاعىزدارى وسى ماسەلەلەردى قامتيدى. ورىس تىلىندەگى تۇيىندەمەلەر وسىنداي ولقىلىقتىڭ ءبىرشاما ورنىن تولتىرادى.

ساۋالناما ازىرلەگەن: جايىق ناعىماش