دءارى باعاسىن كىم قالىپتاستىرادى؟ جالپى، دءارى-دارمەك – بيزنەس كوزى مە، الدە ادامنىڭ ءومىرىءنىڭ ولشەمى مە؟ تارازى باسىندا تۇرعان بۇل سالىستىرۋدا سوڭعىسىنا باسىمدىق بەرىلۋى ءتيىس. قاراڭىز، اۋىرعان ادام ءدارىحاناعا بارعاندا ساياساتتى دا، ستاتيستيكانى دا ويلامايدى. وعان كەرەگى – قاجەتتى ءدارىنى تابۋ جانە ونى الۋعا قالتاسىنىڭ كوتەرە الۋى عانا. ءبىراق بۇگىندە مىڭداعان ادام ءدال وسى ەكى ماسەلەمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر: ءبىرىنشىدەن، ول ىزدەگەن پرەپارات مۇلدەمجوق، ەكىنشىسىنىڭ باعاسى قالتا كوتەرمەيدى.
ايتا كەتۋ كەرەك، قازاقستاندا دارى-دارمەك باعاسىن رەتتەۋ بويىنشا ءبىرقاتار تەتىكتەر جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەت بۇل سالاداعى قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە وزگەرىستەر ەنگىزىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان، قوعامدا ءدارىنىڭ باعاسى، قولجەتىمدىلىگى جانە ونى ساتىپ الۋ تەتىكتەرىنە قاتىستى سۇراقتار ءالى دە كوپ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ءوز جولداۋلارىندا جانە رەسمي مالىمدەمەلەرىندە باسەكەلەستىكتى دامىتۋ، مەديسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە دارىلىك زاتتاردىڭ باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن بىرنەشەرەت اتاپ ءوتتى. بۇگىندە مەملەكەت ءدارىنىڭ سوڭعى شەكتى باعاسىن بەلگىلەيدى. الايدا باعانىڭ نەگىزگى بولىگى وعان دەيىن – وندىرۋشىدەن كوتەرمە جەتكىزۋشىلەر ارقىلى ءدارىحاناعا جەتكەنگە دەيىن قالىپتاسادى. سوندىقتان ساراپشىلار مەن سالا وكىلدەرى باعا قالىپتاستىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭى بارىنشا اشىق بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى.
كەيبىر پرەپاراتتاردىڭ تاپشىلىعى بايقالىپ، ناۋقاستار قاجەتتى ءدارىسىن ىزدەپ، ءدارىحانالاردى ارالاۋعا ءماجبۇر. ال كەيدە ءبىر ءدارىنىڭ باعاسى ءارتۇرلى بولعاندىقتان تۇتىنۋشىلار اراسىندا سۇراق تۋىندايدى. بۇل رەتتە حالىقتىڭ بارلىق ساۋالى كوبىنە ءدارىحانالارعا باعىتتالادى. الايدا ءدارىحانا پرەپاراتتىڭ باستاپقى باعاسىن قالىپتاستىرمايدى عوي. سوندىقتان ماسەلەنى تۇپكى سەبەپتەرىمەن بىرگە قاراستىرۋ ماڭىزدى. ءدارى دارمەك باعاسىن رەتتەۋ تۋرالى ءجيى ماسەلە كوتەرىپ جۇرگەن جالپىۇلتتىق سوسيال دەموكراتيالىق پارتيانىڭ ۇسىنىستارى كوڭىلگە قونىمدى. سوسيال دەموكراتتار، دارىلىك زاتتاردى رەتتەۋدىڭ جاڭا مودەلىن ۇسىنا وتىرىپ، باستى نازاردى سوڭعى بولشەك باعاعا ەمەس، باعا قالىپتاساتىن باستاپقى كەزەڭدەرگە اۋدارۋدى ءجون ساناپ مىناداي ۇسىنىستارىن ايتادى.
دەلدارداردىڭ تابەتى ارتپاسا، تومەندەمەءسى انىق!
پرەپاراتتارعا شەكتى باعانى دايىن ونىمگە ەمەس، ءوندىرۋشىنىڭ باعاسىنان (ينۆويستان) ەسەپتەلەتىن كوتەرمە ۇستەمە باعا ارقىلى بەلگىلەۋ، پرەپاراتتاردىڭ قۇنى مەن الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىنا قاراي ۇستەمە باعانى سارالاپ، ينۆويستاردىڭ سيفرلىق مونيتورينگىن ەنگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
جالپى، ءدارى باعاسىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭتاعى ءبىرى - جەتكىزۋ تىزبەگىندەگى ارتىق كوممەرسيالىق دەلدالداردىڭ بولۋى. نەگىزگى سەبەبىن دە وسى دەسە دۇرىس اۋ.
دەلدالداردىڭ كوپتىگى – ولاردىڭ تابەتىن تومەندەتپەيدى، كەرىسىنشە قوسىلاتىن اقى كولەمى ۇلكەيەدى دەگەن ءسوز. سايكەسىنشە، سەبەبى تۇسىندىرىلمەگەن ءدارى دارمەك باعاسى اسپانداپ شىعا كەلەدى. جسدپ وسى جەردە دە جاقسى ۇسىنىستارىن ايتىپ وتىر. دارى-دارمەكتى قاراپايىم كوممەرسيالىق ءونىم رەتىندە ەمەس، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ستراتەگيالىق رەسۋرس رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان ءدارى جەتكىزۋ تىزبەگىن وڭتايلاندىرىپ، ارتىق دەلدالدىق بۋىنداردى قىسقارتىپ، دارىگە بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسىن تولىق سيفرلىق باقىلاۋعا الۋدى ۇسىنادى. بۇل ارينە، ازىرگە ءبىر پارتيانىڭ ۇسىنىسى عانا. ال ول ۇسىنىستىڭ جۇزەگە اسىپ كەتپەۋىنە ىقپال ەتۋشىلەر كءوپ، ارينە. كىم ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. جەپ وتىرعان نانىنان كىم ايىرىلعىسى كەلەدى. ءبىراق ماسەلە وسى ۇسىنىستاردىڭ قوعامدا وتكىر ماسەلە رەتىندە كوتەرىلىپ، ايتىلىپ جاتقانى. «ايتا ايتا التايدى، جامال اپا قارتايدى» دەسە دە، ءدال وسى ءدارى دارمەك باعاسىن رەتتەۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلۋى كەرەك. ويتكەنى دارى-دارمەك – قاراپايىم كوممەرسيالىق ءونىم ەمەس. ول ادامنىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان باعا قالىپتاستىرۋ جۇيەسى دە ەڭ الدىمەن ازاماتتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋى ءتيىس.
قوعام كوتەرىپ وتىرعان نەگىزگى سۇراق تا وسى: دارى-دارمەككە بولىنەتىن ميللياردتاعان قارجىنىڭ ناتيجەسىن قاراپايىم ادام قاشان سەزىنەدى؟ ەگەر جۇيە اشىق، جەتكىزۋ تىزبەگى ءتيىمدى ءارى باعا قالىپتاستىرۋ تۇسىنىكتى بولسا، بۇل ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ دارىگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.
