11 تامىزدا الماتىدا يۋنيسەف-تىڭ قازاقستانداعى وكىلى دوكتور راشەد مۇستافا سارۆاردىڭ ب ا ق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى ءوتتى. قاتىسۋشىلار جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋى بالالىق شاق پەن ءبىلىم بەرۋدى قالاي وزگەرتەتىنىن، سونداي-اق ساپالى جانە ينكليۋزيۆتى بىلىمگە قول جەتكىزۋ ءار بالانىڭ قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ قالا بەرەتىنىن تالقىلادى.

"ءبىر قاراعاندا، جاساندى ينتەللەكت پەن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم ەكى ءتۇرلى تاقىرىپ. ءبىراق ولاردى ءبىر سۇراق بىرىكتىرەدى: تەز وزگەرەتىن الەمدە ءار بالانىڭ قۇقىعىن قالاي قامتاماسىز ەتۋ كەرەك"، دەيدى مۇستافا سارۆار.

جي تىيىم سالۋ ەمەس، ءقاۋىپسىز پايدالانۋعا ۇيرەتۋ

بالالار ءقازىردىڭ وزىندە AI-نى وقۋ، اقپارات ىزدەۋ، قارىم-قاتىناس جاساۋ جانە شىعارماشىلىق ءۇشىن پايدالانادى. 10 ەلدە جينالعان يۋنيسەف مالىمەتتەرى بويىنشا، جاساندى ينتەللەكتىنى ءقازىردىڭ وزىندە كەم دەگەندە 20 ميلليون بالا پايدالانادى.

قازاقستاندا ءاربىر ەكىنشى بالا ينتەرنەتكە العاش رەت 5-8 جاسىندا ينتەرنەتپەن تانىسادى. بالالاردىڭ 92% - ى جەلىگە سمارتفوننان كۇندەلىكتى نەمەسە كۇنىنە بىرنەشە رەت كىرەدى، ال 60% - ى ينتەرنەتتى وقۋ ءۇشىن پايدالانادى. سوندىقتان سيفرلىق ساۋاتتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جاسوسپىرىمدىك شاقتى كۇتپەي، باستاۋىش مەكتەپتە تالقىلاۋ ماڭىزدى.

بۇل رەتتە سيفرلىق ورتا كيبەربۋللينگتەن، ونلاين — كۇتىمنەن جانە الاياقتىقتان باستاپ تەرەڭ فەيكتەرگە جانە بالالاردى جىنىستىق قاناۋعا دەيىنگى تاۋەكەلدەردى تۋدىرادى. بالالاردىڭ 9% - دان 21% - نا دەيىن كيبەربۋللينگتىڭ ءارتۇرلى فورمالارى بولدى نەمەسە كۋا بولدى، ال 7% - ى ۇنەمى جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەدى. بۇل جاعدايدا گەنەراتيۆتى AI بالالارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ شىنايى بەينەلەرىن جانە ولاردىڭ كەلىسىمىنسىز كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ينتيمدىك بەينەلەرىن جاساۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى مۇمكىن. مىسالى، Internet Watch Foundation ستاتيستيكاسى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ءبىر ينتەرنەت-فورۋمدا جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالعان بالالارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ 14000 سۋرەتى انىقتالعانىن كورسەتەدى.

"جاساندى ينتەللەكت بولاشاق ماسەلەسى ەمەس. بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ ماسەلەسى. ءبىز يننوۆاسيا مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن تاڭداماۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز-ەكەۋىن دە قامتاماسىز ەتۋ"، - دەپ اتاپ ءوتتى يۋنيسەف باسشىسى.

يۋنيسەف-تىڭ پىكىرىنشە، بالالارعا شەكتەۋلەر عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن سيفرلىق ساۋاتتىلىق، سىني ويلاۋ جانە تەحنولوگيانى ءقاۋىپسىز پايدالانۋ داعدىلارى قاجەت. جاۋاپتى پايدالانۋ كەزىندە AI بىلىمگە قول جەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋگە جانە جەكەلەندىرىلگەن وقىتۋدى قولداۋعا قابىلەتتى، سونىڭ ىشىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ءۇشىن.

بالالاردىڭ سيفرلىق قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك مەملەكەتكە، مەكتەپتەرگە، تەحنولوگيالىق كومپانيالارعا، اتا-انالارعا جانە قوعامعا جۇكتەلەدى.

ينكليۋزيا: مەكتەپكە بارۋ عانا ەمەس، ونىڭ ءبىر بولىگى بولۋ دا ماڭىزدى

قازاقستان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز قۇرىپ ۇلگەردى، الايدا كەلەسى قادام — قامتۋ كورسەتكىشتەرىنەن بالالاردىڭ ساپاسىنا جانە ناقتى قاتىسۋىنا كوشۋ.

بۇگىندە قازاقستاندا مۇگەدەكتىگى بار 137 434 بالا تىركەلگەن، ولاردىڭ 38% - ى ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وقيدى. بۇل كورسەتكىشتەر بالالارعا ءبىلىم الۋعا جانە قوعام ومىرىنە تولىق قاتىسۋعا كومەكتەسەتىن قولداۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى.

"ينكليۋزيا — بۇل بالانىڭ مەكتەپتە بولۋى عانا ەمەس. بۇل ونىڭ قاتىسۋى، وقۋى، تيەسىلىلىك سەزىمى جانە ءوز الەۋەتىنە جەتۋ مۇمكىندىگى"

يۋنيسەف ءۇشىن ينكليۋزيانى بالانىڭ مەكتەپكە قول جەتىمدىلىگى ءۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە الىنعان قولداۋ، مەكتەپ ومىرىنە قاتىسۋ جانە ءوزىن قوعامنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە سەزىنۋ ءۇشىن باعالاۋ ماڭىزدى.

اتا-انالارعا قاتىستى دا ايىرماشىلىق بار: 70% دامۋ ەرەكشەلىكتەرى بار بالالاردىڭ بالاباقشاعا بارۋىن قولدايدى، ءبىراق باسقا بالالارمەن بىرگە وقۋدى تەك 33% قولدايدى.

يۋنيسەف سونىمەن قاتار بالالاردى قولداۋدى مۇمكىندىگىنشە ەرتەرەك باستاۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋدارادى. MICS Kazakhstan 2024 دەرەكتەرى بويىنشا ەرتە وقىتۋ باعدارلامالارىنا 36-59 ايلىق بالالاردىڭ 68،7% تارتىلعان. بۇل رەتتە اۋىلدىق جەرلەردە كورسەتكىش قالالارعا قاراعاندا تومەن: 64،1% قارسى 71،7%.

ينكليۋزيانى قولداۋدىڭ پراكتيكالىق قادامى

"يۋنيسەف-تىڭ باستى مىندەتى — كەز-كەلگەن وزگەرىستەردى-تەحنولوگيالىق، ءبىلىم بەرۋ نەمەسە الەۋمەتتىك-ار بالانىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس جاساۋ"

بۇل باعىتتاعى پراكتيكالىق قادامداردىڭ ءبىرى 2 قازاندا اقتاۋدا وتەتىن UNICEF Caspian ball قايىرىمدىلىق شاراسى بولماق. جينالعان قاراجات باتىس قازاقستاندا مەكتەپكە دەيىنگى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى جانە مۇگەدەك بالالاردى الەۋمەتتىك ينكليۋزيالاۋدى دامىتۋعا باعىتتالادى.

سەرىكتەستەردىڭ قولداۋىمەن يۋنيسەف مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار ءۇشىن بەيىمدەلگىش فيزيكالىق بەلسەندىلىك مودەلىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر، ونى بولاشاقتا بۇكىل ەل بويىنشا كەڭەيتۋگە بولادى. 164 000-عا جۋىق بالانى قامتي وتىرىپ، 2 000 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارعا بەيىمدەلگەن دەنە بەلسەندىلىگى پراكتيكاسىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. تاعى 10 پيلوتتىق بالاباقشا ءاسسيستيۆتى تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالادى، ال 10 000-عا جۋىق تاربيەشى ينكليۋزيۆتى پەداگوگيكاعا ۇيرەتىلەدى.

"يۋنيسەف ءۇشىن كاسپيي بالى جاي عانا قايىرىمدىلىق كەشى ەمەس. بۇل مۇگەدەكتىگى بار مىڭداعان بالالارعا قاجەتتى قولداۋدى ەرتەرەك الۋعا، قوعام ومىرىنە بەلسەندى قاتىسۋعا جانە دامۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى مۇمكىندىكتەرگە يە بولۋعا كومەكتەسەتىن تۇراقتى مودەل قۇرۋعا سالىنعان ينۆەستيسيا، ال تابىستى تاجىريبەلەر قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە تاراتىلۋى مۇمكىن".