adebiportal.kz سايتىندا ەركەعالي بەيسەنوۆتىڭ ««91» توبى توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى» دەگەن ماقالاسى جاريا كورگەن بولاتىن. قامشى پورتالى «Ninety one» جايلى جازا بەرىپ وقىرماندى جالىقتىرعىسى كەلمەيدى. الايدا كوپتىڭ اۋزىندا جۇرگەن ونەرپازدارعا قاتىستى ايتىلعان سىني جانە ماقتاۋ پىكىرلەردى، اسىرەسە ماسەلە ءتىل تازالىعىنا قاتىستى بولسا، قوعامدىق تالقىعا سالماسىنا بولمايدى.
جالپى، «زامان – جاستاردىكى» دەپ جالپاقشەشەيلەنىپ، بۇگىنگى بۋىن نە ىستەپ، نە قويسا دا ءمان بەرمەگەنسىپ وتىرا بەرۋدى قويۋ كەرەك. ماسەلەن، كەيىنگى كەزدە جەلوكپە جاسوسپىرىمدەر تۇگىل، اجەپتاۋىر بىلىم-بىلىگى، تانىم-تالعامى بار-اۋ دەگەن 30-40 جاس شاماسىنداعى زامانداستارىمىزدىڭ ءوزى اق تەر، كوك تەر بولىپ، مس سايلاۋبەك پەن Ninety one توبىن جاقتاپ الەك. «كورە المايسىڭدار» دەپ كۇيىپ-پىسەدى. «ىشتەرىڭ كۇيسىن» دەپ ىسىپ-كەبەدى. «اندەرى ادەمى» دەپ اسىرەلەيدى...
ەندەشە، سايلاۋبەكتى ساناتقا الماي-اق، Ninety one توبى ورىنداپ جۇرگەن «قازاقشا ءان» ماتىندەرىن تالداپ بەرەيىك. وقىپ، «ءان» ماتىندەرى ىشىنەن الگى «ادەمىلىكتى» تاۋىپ كورىڭىزدەر!
الدىمەن «قالاي قارايسىڭ؟» دەگەن قويىرتپاقتان باستاساق...
«تاپتالىپ جۇرەگىم، كەۋدەم ورتەنۋدە،
مەن اتتانىپ جۇرەمىن سەنىڭ الەمىڭە.
قاراشى بەرى، بەرى، سەزىمگە ەنىپ، ەنىپ، وراشى مەنى، مەنى» دەيدى بوياۋبەت ۇلدارىمىز. ءماتىن اۆتورىنىڭ جۇرەگى تاپتالىپ، ءوزى عاشىعىنىڭ «الەمىنە» «اتتانىپ جۇرەدى» ەكەن. جارايدى، سۇيگەنى «سەزىمىنە ەنسىن» دەلىك، ءبىراق، بۇل بەيباقتى ول نەسىمەن وراۋى كەرەك؟ ءاننىڭ جانكۇيەرلەرى «وراشى مەنى» دەگەن وراشولاقتىقتى قالاي اقتار ەكەن؟
«كەل مۇندا دەيم، حەي بەيبي، بەرى-بەرى!
تەڭ كەلمەيتىن نەتكەن سەن كەرىم ەدىڭ؟
مەن بۇگىننەن باستاپ ەندى دامەلەنەم ەرتەگىنى باستاۋعا،
قارا، جۇرەگىڭدى تەز ارادا الام جاۋلاپ،
ءيا، مەن سونداي جامان بالا بولام،
ءقاۋىپتى الىپ الاتىنىن الىپ كەتپەسە بولمايت،
بۇعان قالاي قارايسىڭ؟ ا؟!» دەپ ساندىراقتايدى ودان ءارى. ەسى دۇرىس پەندەنىڭ سوزىنە ۇقساي ما؟ استى سىزىلعان سوزدەرگە ءمان بەرسەڭىز، اۆتوردىڭ كەرىمىنە «تەڭ كەلمەيتىن» كىم؟ «بۇگىننەن باستايتىن ەرتەگىسى» نە؟ «ەر توستىك» پە؟ ونى باستاۋعا «دامەلەنگەنى» نەسى تاعى؟ ونىسىمەن قويماي، جۇرەكتى جاماندىقپەن جاۋلاي الاتىن دا ءماجنۇن بولادى ەكەن. سوڭعى جولى مەن ارا-تۇرا اعىلشىن رەپەرلەرىنشە «يوۋ»، «ەە»، «حەي بەيبي» دەپ قوياتىندارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە!
«مەنىڭ كۇمانىم بار، مەنى بۇل ءتۇنى سەن قالامايتىنىڭا كۇمانىم بار،
كىنالاما، سەنىڭ قىزىڭدى مەن جاۋلاپ الام،
مەنى كىنالاما، قالاي قارايسىڭ، ا؟
ولاردىڭ كوزدەرى جانىپ تۇرادى نەگە؟
جاۋابى انىق سۇراق!».
بۇل «شۋماقتىڭ» ءبىرىنشى جولىندا «بۇگىن ءتۇندى مەنىمەن بىرگە وتكىزەسىڭ» دەپ القىنسا، ەكىنشى جولىندا وسى ءسوزىن ەستىپ تۇرعان قىزدىڭ قاسىنداعى جىگىتكە: «مەنى كىنالاما! سەنىڭ قىزىڭدى ءقازىر الىپ كەتە الامىن. بۇعان قالاي قارايسىڭ؟» دەپ دوق كورسەتەدى. سوسىن ودان «ولاردىڭ (سۇلۋلاردىڭ بولسا كەرەك) كوزدەرى نەگە جانىپ تۇرادى؟» دەپ سۇرايدى دا، جىگىت جاۋاپ بەرمەگەن سوڭ، ءوزى «جاۋابى انىق سۇراق!» دەپ بىلگىشسىنەدى. كەلەسى «شۋماقتا»:
«Hءوy، تاڭ قالما ارۋلارىڭ جاتقاندا مەنى سۇراپ،
مەنىڭ سۋرەتىمدى تۇندە ارمانداپ جاتادى ولار قۇشاعىنا وراپ.
قالاي قارايسىڭ؟ بىلەم، كورە المايسىڭ مەنىڭ دارەجەمدى!
تەرەڭ دەمال، تەرەڭ دەمال!
ءتىپتى تىعىلىپ تىڭدايدى مەنى سەنىڭ اجەڭ دە!» دەپ اناۋ بەيباققا جانە تيىسەدى. Ninety one توبىنىڭ ىڭىرسىعان «ىرعاعىنا» مىناداي انا ءسۇتى اۋزىنان كەتپەگەن قىزدارىڭ تۇرماق، تورىنەن كورى جاقىن اجەڭ دە ىنتىق دەگەن كەۋدەمسوقتىق!
تىزە بەرسەك، بۇل دەگەنىڭىز – جىلاننىڭ شۇرىق-تەسىك ولەكسەسى سىندى ۇزىننان-ۇزاق سوزىلىپ جاتقان بىردەڭە. «Cەنىڭ دەنەڭ ەلەڭدەگەن بۇل اۋەنگە لاپ-لاۋلاۋدا»، «مويىندا، سەنىڭ ويىڭدى وپ-وڭاي وقىعانىم باۋراۋدا» دەپ كەتە بەرەدى، قۇرىسىن!
ەندى «ۇمىتپا» دەگەن «ولەڭگە» كەلەيىك...
«ءيا، ۋاقىت وتپەلى زات بىلەم،
جينالادى اراداعى وكپە، ىزا،
مەن كەلەم ءبارىن ەلەمەي، تەك دەرەۋ ساعان جولدى تاۋىپ،
الداعى تاۋلاردى توڭكەرىپ ساپ، قارا!
اتتەڭ، سۋىدىڭ، جوق سەزىم مۇلدە سەندە، ەندى تۇنەككە لاقتىر تەك!
مەن-اق كۇتەم سەنىڭ جىلۋىڭدى، بىلەم ەندى بولا المايدى دىم بۇرىنعىداي،
ءيا، ءبىراق تا مەن...».
سوڭعى «شۋماعى» بۇل! بۇعان دەيىنگىلەرىمەن باستارىڭىزدى قاتىرعىمىز كەلمەدى. ۋاقىت دەگەن «وتپەلى زاتتى» كەرى ىسىرىپ، ەشتەڭەنى ەلەمەي كەلە جاتقان جىگىتتىڭ جولىنا تولاعاي ارۋدىڭ تاۋلاردى توڭكەرىپ تاستاپ قاراعانىنان ارتىق نە كەرەك؟! ودان دا «قايىرلى ءتۇن» دەگەنىنە توقتالايىق...
«جوق، قيىن ەمەس دەپ، الدايم ءوزىمدى، ءبىراق بەينەڭ ەلەستەيت،
ءبارىن بۇزادى، مەن ءارى قوزامىن، تەك جۇرەگىم دايىن مەنىمەن ەرەگىسكە،
بىلەم، سەزىمىڭ بار، ءبىراق دايمىن كۇنىم،
سەنسىز ۇيىقتامايم ءاردايىم ۇكىمىن،
ويىم سەنىمەن
تەك ءتاتتى ءوتسىن دەپ ءدال وسى ءتۇنىڭ،
ءتاتتى ءوتسىن دەپ ءدال وسى ءتۇنىڭ،
ءتاتتى ءوتسىن دەپ ءدال وسى ءتۇنىڭ».
ءاي، مىنا شاتپاقتى «91-لىك» بەسەۋدىڭ سايلاۋبەك ارىپتەستەرى دە جاتتاپ اۋرە بولمايدى-اۋ؟!. سويتە تۇرا، كەيبىر بلوگەر، جۋرناليست اتانىپ جۇرگەندەرگە بۇلاردىڭ «قايتادان» دەگەن «ءانى» ۇنايتىن كورىنەدى. «ءماتىنى ءماندى» دەسەدى. ال، كورەيىك!..
«قالدىرما مەنى!
سونگەن سەزىمدى قايتا وزگەرت، مەنىمەن قايتا،
ايتپا كىم دەپ.
سايتان العىر ماحاببات اراداعى،
ءبىر جارالىقتى ۇلعايتات!
اراقاشىقتىق.
سەندە بولعان سەزىمدەردى قاشىقتىق.
ءبىراق كىمدە كىنا بۇنى،
جۇرەك كۇمان تۋدى.
جۇرەك اۋىرات،
ءسىرا عاشىقپىن.
مم، بىلەسىڭ بە؟..».
وسى جەردەن توقتاي سالماساق بولمايدى. ءسىرا، جۇرتقا ۇناعان «ءماندى ءماتىن» وسىنىڭ:
«ساعان قالاي ايتا الام؟
ايتپاي قالاي جاي تابام؟
سول العاشقى جالىندى،
جاعايىقشى قايتادان!» دەگەن قايىرماسى بولسا كەرەك. ودان باسقا كەرەمەتىن كورمەدىك. دەسەك تە، ەربولات بەدەلحاننىڭ شاكىرتتەرى ءوستىپ ءجۇرىپ، قىزعا «ايىپتاما!» دەپ ايقايلايدى. تىڭدادىڭىزدار عوي؟.. ەندى وقىپ كورىڭىزدەر!
«باسىما بالە بولدى بۇنىڭ ءبارى،
دىمعا تۇسىنبەي قۇرتاسىڭ ميدىڭ ءالىن.
ااا!
بۇيتپە -سويتپە دەپ بۇيىرما!
ساعان نە جەتپەي، نە بۇيىرمادى؟
ايتشى، نە قالايتىنىڭدى!
قالماي تىنىم دا،
تالاي قىلدىم، ءبىراق تاپپادىم كوڭىلىڭدى.
الايدا قىمبات زاتتارعا كومىلدىڭ دە،
قاناعاتتانباعاندىقتان
تويماي، ويناي، قويماي،
شارشاتتىڭ مەنى!
ااا!».
وسىلايشا البا-جۇلبا كيىمدەرىن دالاقتاتىپ، سىرعالارىن يىققا وڭدى-سولدى ۇيكەلەي باس شۇلعىپ، ءتۇرلى-تۇستى شاشتارىن جۇلىپ، وزدەرىنشە «وبراز» جاساۋمەن بولادى. نەنى «تالاي قىلعانىن» بىلگىسى كەلەتىن توپ تىڭدارماندارى دا جوق. سەبەبى، ءماتىن ماڭىزدى ەمەس. كوز الدارىندا سايقىمازاق بەينەلى بەس ۇل، قۇلاق تۇبىندە سولاردىڭ بالعىن داۋىسى تۇرسا بولدى. ايتپەسە، ايقىن تولەپبەرگەننىڭ دە «پاح-پاح» دەگەن «انىندە»: «قارسى ەمەس شىعارسىڭ مەندەي جىگىتتىڭ ەتۋىنە؟» دەگەن ءسوز بار ەكەنىن ەشكىم ەلەمەگەن-دى. ال، مىنالار نەگە ءار «شۋماق» سايىن «ااا!» دەي بەرەدى دەسەك، بۇنىڭ ءمانىسىن «اقىن» تومەنگى ءبىر «شۋماقتا» بىلايشا «تۇسىندىرگەن» ەكەن:
«مەنىڭ باسىم اۋرادى!
كۇنىگە نەگە مەنىڭ باسىم اۋرادى؟
تاڭ قالا سەن سۇراما!».
بۇل رەتتە «باسى اۋىرسا، ەمدەلسىن!» دەرسىز، ءقادىرلى وقىرمان؟ جوووق، ەمدەلۋىن «تاڭ قالا سەن سۇراما»! سەبەبى، بۇل اتىشۋلى توپتىڭ كەلەسى ءبىر ءانىنىڭ تاقىرىبى – «ەمدەلگىم كەلمەيدى». «مازمۇنى» مىناۋ:
«ماعان ءبارى ەستىلدى،
ساعاتتىڭ تىلدەرىنەن
ءبارى انىقتالدى.
ءبىراق قابىلداعىڭ كەلمەيدى.
قايتار سۋىرىلعان جۇرەگىمدى!
قايدا بايلادىڭ مەنى؟»، بىتىقى-شىتىقى. جالعاستىرا بەرەيىك پە؟ جارايدى.
«بالكىم باقىتتى قوسىلعاندار؟
بىرىگىپ تاعدىرعا پارا بەرگەن.
سەن مەنىڭ قىلمىسىمنىڭ كۋاگەرى،
سەزىمدەرىمدى ءولتىردىڭ ءارتۇرلى ۋلار بەرىپ.
جوق، سەن قىلمىسىمنىڭ سىبايلاسى،
بىرگە بولدىڭ، كوپ ىستە سىبايلاستىق.
سەنىڭ ماحابباتىڭ ماعان وتتەكتەي جەتىسپەيدى،
اسىقپاي ولتىرەدى بىلدىرتپەي...».
«ولگەن جەرى وسى ەكەن» دەيمىز بە، قالاي؟ استى سىزىلعاندار نە ءسوز؟ نە ۇقتىڭىز؟ قاي جەرى اۋىرىپتى؟ نەگە ەمدەلگىسى كەلمەيدى ەكەن؟ تۇك ۇقپاساڭىز، جاۋابى مىنە:
«تارالۋدا ۋ،
تۇسىنەم.
ءبىراق مەنىڭ سەنەن ەمدەلگىم كەلمەيدى!».
كۇلەمىز-اۋ... ەرىگىپ وتىرىپ، ەكىنىڭ ءبىرى، ەگىزدىڭ سىڭارى سۇيكەي سالاتىن ساندىراق! قۇددى ءبىر، وسى ءدۇبارا توپ مۇشەلەرى قازىرگى «تۇسىنىكسىز ولەڭ» جازاتىن جاس اقىندار لەگىنە پاروديا جاساپ جۇرگەن سىندى. «بۇگىنگى كۇن» دەگەن «ءان ءماتىنى» ءتىپتى سوراقى! ودان دا ءۇزىپ-جۇلىپ ءۇزىندى كەلتىرە كەتەيىك: «كوزدەرىڭ مەنى شاقىرىپ تۇرعانداي قۇلاتتىڭ، ەندى كومەكسىز تۇرا المايم»، «بۇلاي عوي، توسقاۋىلعا دايىن بول! كەيىن ءبىراق دەيىك تە، شانسسىز اباي بول!»، «جىپ-جىلى جەردەن جىلدام ۇشىپ، مەنى ايا! تىپ-تىن تىپ-تىنىش قىپ. جاپ ەسىگىڭدى، ەستىلمەسىن قۇلىپ!»، «العا ەكى قادام بەرىپ جىلجى! كوزدەرىڭدى جۇم-جۇم! وh، yeah! كوزدەرىڭدى جۇم-جۇم! Yeah، كوزدەرىڭدى جۇم-جۇم! Oh، yeah، كوزدەرىڭدى جۇم-جۇم! بۇگىنگى كۇننەن، بۇگىنگى كۇننەن»، «مەن ەندى كوركىنە ساعان بايلاندىم»...
قىسقاسى، «ەڭ باستىسى، قازاقشا اندەردى ورىندايدى عوي» دەپ جاقاۋراتۋدىڭ قاجەتى جوق. ءيتتىڭ ق ۇلى يتاقايى ورىنداي الادى بۇنداي «اندەردى»! ءقازىر قازاق جاستارى ەكى تاراپ بولىپ، بۇلاردىڭ تەك كيىم كيىستەرى مەن بويانىپ-سىلانعاندارىنىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا قىزىلكەڭىردەك بولۋدا. ال ىشكى رۋحاني مۇگەدەكتىكتىڭ سول سىرت كورىنىسكە ابدەن لايىق ەكەندىگىن نەگە باعامداماسقا؟ سەبەبى، جاستار مەن جاسوسپىرىمدەرىمىزدىڭ دەنى ءسوز ءقادىرىن بىلمەيدى. الديدەن جوقتاۋعا دەيىنگى ولەڭدەردى ساۋاتىن سارقىپ سارالاي المايدى. وزدەرىنە تۇسىنىكتى تىلدە ايتساق، قاقپايدى! دەمەك، ولارعا جىندى ادامشا ەكى يىعىن جۇلىپ جەگەن جۇلقىنىس، ءۋىل مەن ىڭىرسۋ بولسا، جەتىپ جاتىر. «بالىقتىڭ ءتىلىن باقا تۇسىنەدى» دەگەندەي.
تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ كوركەمى – قايران، ءبىزدىڭ انا ءتىلىمىز! كيەڭنەن قورقىپ وتىرىپ جازعانىمىز وسى بولدى ەندى...
