ءتورت دەگەنىمىز — ءتورت پەرىشتە:

1.  جەبىرەيىل پەرىشتە. اللانىڭ ءامىرىن پايعامبارلارعا جەتكىزۋشى. جاقسىلىق حابار اكەلۋشى.

2.  مەكايىل پەرىشتە. اللانىڭ ومىرىمەن تابيعات قۇبىلىستارىن باقىلاۋشى. جەل شىعارىپ، جاڭبىر جاۋدىرىپ، جسر ىرىسىن تاسۋشى.

3.  يسرافيل پەرىشتە. اللانىڭ امىرىمەن احيرەت كۇنى، قيامەت ءتۇنى ولگەن ادامداردى قايتا ءتىرىلتۋشى، جان سالۋشى.

4.  ازىرەيىل پەرىشتە. اللانىڭ امىرىمەن اجالى جەتكەن، كۇنى بىتكەن، ىرزىعى تاۋسىلعان جانداردىڭ جانىن الۋشى، باقيعا قايتارۋشى.

 

اللادان تۇسكەن تورت كىتاپ:

1. تاۋرات - ءمۇسا پايعامبارعا تۇسكەن.

2. 3ءابۇر - ءداۋىت پايعامبارعا تۇسكەن.

3. ءىنجىل - عايسا (يسا) پايعامبارعا تۇسكەن.

4. قۇران - مۇحاممەد پايعامبارعا تۇسكەن.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت قارا:

1. شاشى قارا.

2. قاسى قارا.

3. كىرپىگى قارا.

4. كوزىنىڭ قاراشىعى قارا.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت اق:

1. ءتىسى اق.

2. تىرناعى اق.

3. تەرىسى اق.

4. كوزىنىڭ اعى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت قىزىل:

1.ءتىلى قىزىل.

2. ەرنى قىزىل.

3.ءتىسىنىڭ ءتۇبى قىزىل.

4.كەڭسىرىگى قىزىل.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جۇمىر:

1. باسى ءجۇمىر.

2. موينى جۇمىر.

3. جۇدىرىعى جۇمىر.

4. وكشەسى جۇمىر.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ۇزىن:

1.  ارقاسى ۇزىن.

2.  ساۋساعى ۇزىن.

3.  بىلەگى ۇزىن.

4.  اياعى ۇزىن.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جىڭىشكە:

1. قاسى جىڭىشكە.

2. شاشى جىڭىشكس.

3. كىرپىگى جىڭىشكە.

4. تۇگى جىڭىشكە.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت دوڭگەلەك:

1.  ماڭدايى دوڭگەلەك.

2.  كوزى دوڭگەلەك.

3.   بەلى دوڭگەلەك.

4.  بوكسەسى دوڭگەلەك.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت كىشكەنە:

1.  قۇلاعى كىشكەنە.

2. تىرناعى كىشكەنە.

3. ساۋساعى كىشكەنە.

4. باقايى كىشكەنە.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ەتتى:

1. جاعى ەتتى.

2. مىقىنى ەتتى.

3.  بوكسەسى ەتتى.

4.  بالتىرى ەتتى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت سۋلى مۇشە:

1. كوزى سۋلى.

2. اۋزى سۋلى.

3. ميى سۋلى.

4. قۋىعى سۋلى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ايىر مۇشە:

1. ساۋساعى ايىر.

2. باقايى ايىر.

3.  قولتىعى ايىر.

4.  شاتى ايىر.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جالپاق مۇشە:

1. الاقانى جالپاق.

2.تابانى جالپاق.

3. كەۋدەسى جالپاق.

4. جاۋىرىنى جالپاق.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت شۇڭقىر:

1. شۇرقىلتايى شۇڭقىر.

2.  جەلكەسى شۇڭقىر.

3.  قولتىعى شۇڭقىر.

4.  كىندىگى شۇڭقىر.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت تومپاق:

1. بەتى تومپاق.

2.  ومىراۋى تومپاق.

3.  بوكسەسى تومپاق.

4.  قارنى تومپاق.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت تەسىك:

1. اۋزى تەسىك.

2. مۇرنى تەسىك.

3. قۇلاعى تەسىك.

4. ءناجىس، ءزار شىعارۋ تەسىگى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت وتكىر:

1. ءتىل وتكىر

2.   ميى وتكىر.

3.   ءتىسى وتكىر.

4.   تىرناعى وتكىر.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت يىلەتىن مۇشە:

1. باسى يىلەدى.

2.  قولى يىلەدى.

3.  دىزەسى يىلەدى.

4.   بەلى يىلەدى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ۇشكىر:

1. كىرپىگى ۇشكىر.

2. شاشى ۇشكىر.

3. تىرناعى ۇشكىر.

4.  ءتىسى ۇشكىر.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ۇلكەن بۋىن:

1.  مويىن بۋىن.

2.  بەل بۋىن.

3.   يىق بۋىن.

4.    سانى بۋىن.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت سۇيەكسىز مۇشە:

1. تىلدە سۇيەك جوق.

2.   كوزدە سۇيەك جوق.

3.    كۇلاقتا سۇيەك جوق.

4.   جىنىس مۇشەدە سۇيەك جوق.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت كىسۋ مۇشەسى:

1.  قولىمەن قىسادى.

2. اياتىمەن قىسادى.

3.  اۋزىمەن تىستەپ قىسادى.

4.  يەگىمەن قىسادى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جەتۋ مۇشەسى:

1.   كوزى جەتەدى.

2.   ءسوزى جەتەدى.

3.   اياعى جەتەدى.

4.   قولى جەتەدى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت قالىن تۇكتى مۇشە:

1. باسى تۇكتى.

2.  قولى تۇكتى.

3.  جىنىس مۇشەسى تۇكتى.

4.  قاباعى تۇكتى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت قىرلى مۇشە:

1. مۇرنى قىرلى.

2. قولى قىرلى.

3.  جىلىنشىگى قىرلى.

4.  قاباعى قىرلى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جۇمساق مۇشە:

1. بەلى جۇمساق.

2.  ەتى جۇمساق.

3.  قارنى جۇمساق.

4.  تاماعى جۇمساق.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت حارام:

1. ءناجىسى حارام.

2. ءزارى حارام.

3. قارا تىرناعى حارام.

4.  ماڭقا جانە سىلەكەيى حارام.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت ورتالىق:

1.   ميى.

2.    كوزى.

3.    اۋزى.

4.  جۇرەگى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت تياناق:

1. توبەسى.

2.  قۇيرىعى.

3. الاقانى.

4.  تابانى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جارتى:

1.   قاسى جارتى.

2.   قاباعى جارتى.

3.   قۇلاعى جارتى.

4.  تىرناعى جارتى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جۇمىلاتىن مۇشە:

1.      كوزى جۇمىلادى

2.      قولى جۇمىلادى.

3.      اۋزى جۇمىلادى.

4.      جىنىس مۇشەسى جۇمىلادى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جىرا:

1.      ۇستىڭگى ەرنى جىرا.

2.      جاۋىرىن ورتاسى جىرا.

3.      ەكى ومىراۋدىڭ ورتاسى جىرا.

4.      قۇيرىقتىڭ ورتاسى جىرا.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت جۇقا:

1.     بەتى جۇقا.

2.      ەرنى جۇقا.

3.      تاماعى جۇقا.

4.      قۇلاعى جۇقا.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت كوتەرۋ مۇشەسى:

1.     اياعىمەن ءوز دەنەسىن كوتەرەدى.

2.      قولىمەن كەرەك-جاراعىن كوتەرەدى.

3.      موينىمەن پارىز ەتىلگەندى كوتەرەدى.

4.      توسىمەن كۇش الىپ كوتەرەدى.

 

ادام دەنەسىندەگى ءتورت بۇكىر مۇشە:

1.     بەلى بۇكىر.

2.      جاۋىرىنى بۇكىر.

3.      شىنتاعى بۇكىر.

4.      تىزەسى بۇكىر.

 

ادام بالاسىنداعى ءتورت جارىق:

1.      جاقسى وي ويلاسا، ميى جارىق.

2.      جاقسى نارسە كورسە، كوزى جارىق.

3.      جاقسى تىلەك ايتسا، ءسوزى جارىق.

4.      جاقسى جولدا جۇرسە، جولى جارىق.

 

ادام بالاسىنداعى ءتورت ءعارىپ:

1.   اۋرۋ ءعارىپ.

2.   كارىلىك ءعارىپ.

3.   جالعىزدىق ءعارىپ.

4.  جوقشىلىق ءعارىپ.

 

ادامدى ازدىراتىن ءتورت نارسە:

1.  باسى قايعىرسا، كوڭىلى ازادى

2.  عايبات ەستىسە، قۇلاعى ازادى.

3.  قارعىس ايتسا، ءسوزى ازادى.

4.  حارام كورسە، كوزى ازادى.

 

ادام بالاسىنداعى ءتورت اسىل:

1.  باسىنا قونعان اقىلى اسىل.

2.  وزىنە ۇيالاگان ار-ۇيات اسىل.

3.  جۇرەككە قونعان مەيىر-شاپاعات اسىل.

4. قارنىنا قونعان قاناعات اسىل.

 

ادام بالاسىنداگى ءتورت السىزدىك:

1. ءولىمدى جەڭە المايدى.

2.  ءناپسىنى جەڭە المايدى.

3.  اشۋىن جەڭە المايدى.

4.  قاناعات ەتە المايدى.

 

ادام بالاسىنا قورلىق اكەلەتىن ءتورت نارسە:

1.  شاقىرماعان جەرگە بارۋ.

2.  بىرەۋگە جالا جابۋ.

3.  دۇشپانىن ايىرا بىلمەۋ.

4. ءارۋاقتان ءدام ەتۋ.

 

ادامدى ءتورت نارسە ازدىرادى:

1.  يمانىنان شايتان ازدىرادى.

2.  نامازىنان كۇپىرلىك ازدىرادى.

3.  بىلىمىنەن تاكاپپارلىق ازدىرادى.

4. مەيىرىنەن ءناپسى ازدىرادى.

 

قازاقتىڭ “التاۋى الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋى تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى” دەگەن ءتامسىل ءسوزىنىڭ تابيعاتىندا — اكە-شەشە، ناعاشى اكە ناعاشى شەشە، قايىن اتا-قايىن ەنە سىندى التى اتا-انانىڭ اۋىز بىرشىلىگىن ايتادى. تورتەۋى دەگەنىمىزگە جوعارىدا سانامالاپ ايتقان تورتتىكتەر جاتادى.

 

دارەت الۋدىڭ پارىزى تورتەۋ:

1. بەتىن جۋۋ.

2. قولىن شىنتاعىنا دەيىن جۋۋ.

3.  باسىنىڭ تورتتەن ءبىرىن سۋلى قولمەن سيپاۋ، ماسيح تارتۋ.

4. ەكى اياعىن توبىعىنا دەيىن جۋۋ، اياعى تازا بولسا، ءماسى سىرتىنان ماسيح تارتۋ

 

دارەت ماكرۋھتارى تورتەۋ:

1.  وڭ قولمەن ءسىڭبىرۋ.

2.  دارەتكە قاتىستى تاندەردى ءۇش مارتەدەن ارتىق نە ءۇش مارتەدەن كەم جۋۋ.

3. بەتتى شالپىلداتىپ شايقاۋ، قولدىڭ سۋىن ءسىلقۋ، سۋدى بەتالدى ىسىراپ ەتۋ.

4. ءتاندى كۇن كوزىنە قاراتىپ جارقىراتىپ اشۋ نە ىستىق سۋمەن دارەت الۋ.

 

تايامۋمنىڭ پارىزى تورتەۋ:

1. ءبيسسميللا دەپ نيەت ەتۋ.

2. تازا جەردەن توپىراق الۋ.

1. ەكى قولدى توپىراققا سۇعۋ، ماسيح تارتۋ.

2. ەكى شىنتاققا دەيىن ماسيح تارتۋ.

 

مۇحاممەد پايعامباردىڭ ءتورت قىزى:

1.     زەينەپ.

2.     رۋحيا.

3.     ۇممۋگۇلسىم.

4.     فاتيما.

 

قادىر ءتۇننىن ءتورت پارىزى:

قادىر تۇنىندە ءتورت راكاعات ناماز وقىلىدى.

1. راكاعات: ءبىر فاتيحا سۇرەسى، ءۇش قادىر سۇرەسى،

2. راكاعات: ءبىر فاتيحا سۇرەسى، ءۇش ىحلاس سۇرەسى،

3.  راكاعات: ءبىر فاتيحا سۇرەسى، ءۇش بادىر سۇرەسى،

1. راكاعات: ءبىر فاتيحا سۇرەسى، ءۇش ىحلاس سۇرەسى.

 

جانازا نامازدىڭ ءتورت پارىزى:

1. ولگەن ادام مۇسىلمان بولماسا، نە مۇسىلمان ەكەنى بەلگىسىز بولسا، نە مۇسىلمان ەكەنىنە كوزى جەتپەسە، جانازا نامازى وقىلمايدى. ەگەر ولگەن ادامنىڭ مۇسىلمان ەكەنىنە كوزى جەتسە، كۋاگەرى بولسا، وندا جانازاسى شىعارىلادى.

2. ولگەن ادامنىڭ ءمايىتى تازا بولماسا، سۋعا جۋىندىرىلماسا، نە كەبىندەلمەسە جانازا نامازى وقىلمايدى.

3.  جانازا شىعاراتىن يمام بولماسا، جاماعات جينالماسا، جانازا نامازى وقىلمايدى.

4.  ءوزىن-وزى ولتىرگەنگە، اتا-اناسىن ولتىرگەنگە، وتانىن ساتقان وپاسىزعا، اراق ءىشىپ جىندانىپ ولگەنگە جانازا نامازى وقىلمايدى. ونداي ادامنىڭ ماڭىنا يمام بارمايدى. ءبىر ماتاعا وراپ جەرلەي سالادى.

 

جانازا نامازى ءتورت تاكبىردەن تۇرادى. تۇرەگەلىپ تۇرىپ وقىلادى. بۇل نامازدا ساجدە ەتىلمەيدى، بەل بۇگىلمەيدى. ول رۇحكۇم بولادى.

 

ءتورت باعىت:

1. شىعىس.

2. باتىس جاق.

3. وڭتۇستىك.

4،  سولتۇستىك.

 

ءتورت مەزگىل:

1.كوكتەم.

2. جاز.

3. كۇز.

4. قىس.

 

ءتورت توقسان:

1. كوك توقسان.

2. شىلدە توقسان.

3. جەل توقسان،

1. اق توقسان.

 

ءتورت جۇلدىز:

1. توپىراق جۇلدىز.

2. وت جۇلدىز.

3.جەل جۇلدىز.

4.سۋ جۇلدىز.

 

دۇنيە تورتتەن جارالعان:

1.     توپىراق.

2.     وت.

3.جەل (اۋا).

4.سۋ.

 

ءتورت حاليفا:

1.ابۋباكىر.

2.ومار.

3.وسپان.

4.ءالي.

 

ءتورت تۇلىك:

1. تۇيە.

2.  جىلقى.

3. سيىر.

4،  قوي-ەشكى.

 

ءتورت ءتىرى پايعامبار:

1. عايسا (يسا).

2،  قىدىر.

3،  ءىلياس.

4. ىدىرىس.

 

ءتورت ۇلكەن مۇشە:

1. باس.

2. دەنە.

3. ەكى قول.

4. ەكى اياق.

 

ءتورت مازھاب:

1. ءابۋ حانافيا مازھابى.

2. مالىك مازھابى.

3. شافي مازھابى.

4. حانبال مازھابى.

 

ءتورت ەرەجە:

1.  ءقۇران كارىم (اللادان تۇسكەن كىتاپ)

2.  سۋننات (پايعامبارىمىزدىڭ مۇباراك ءسوزى)

3. ءيجما ي ءۋممات (شاريعات زاڭىن ۇگىتتەۋشىلەر)

4.  قياس ي فۋكاھا (ساناعا سالىپ اقىلمەن شەشۋ).

 

ءتورت بۋىن ءومىر:

1.     بالالىق ءومىر.

2.     جاستىق ءومىر.

3.     ورتا جاس ءومىر.

4.     قارتتىق ءومىر.

 

ەرلەردىڭ ءتورت كەزەڭى:

1.  سابيلىك كەزە

2.  بوزبالالىق كەزەڭ.

3.   ازاماتتىق كەزەڭ.

4.    شالدىق كەزەڭ.

 

ايەلدەردىڭ ءتورت شاعى:

1. بالعىن بالالىق شاعى.

2. ءبۇلدىرشىن شاعى.

3. كەلىنشەكتىك شاعى.

4. كەمپىرلىك شاعى.

 

ءتورت قات سانا:

1.   بولجاۋ (الداعى كۇندى، ءومىردى قيالداۋ، بولجاۋ)

2.   شىندىق (شىندىق بۇگىنگى ءومىر، تىرشىلىك، تۇرمىس).

3.  اڭىز (وتكەن ءومىر، وقيعا، تاجىريبە، تىرشىلىك).

4.  رۋح (رۋحي بايان، جاراتىلىس، جاراتقان جانە جارالعان).

 

ءتورت كۇننەن قورقۋ:

1.بىرەۋدىڭ بىرەۋگە ءتىپتى دە قايىرى تيمەيتىن قايىرسىز كۇننەن قورقۋ.

2.بىرەۋدىڭ بىرەۋگە ەشقانداي شاپاعاتى قابىل بولمايتىن قايىرسىز كۇننەن قورقۋ.

3.كۇنالىلەردىڭ ەش جاردەمگە قولى جەتپەيتىن كۇناسى ءۇشىن قاتال جازالاناتىن جازا كۇننەن قورقۋ.

4. بىرەۋدىڭ بىرەۋگە سايلاعان قاستىعىن ءوز باسىنا قايتادان قايتارىپ الاتىن بوداۋلى كۇننەن قورقۋ.

 

ءتورت جاعدايدا ايەلدى تالاق ەتۋگە بولمايدى:

1.     اياعى اۋىر جۇكتى كەزىندە.

2.     ومىراۋدا بالاسى بار كەزىندە.

3.     حايىز قان كورگەن اۋرۋ كەزىندە.

4.     تۋىسى قايتىس بولعان قارالى كەزىندە.

 

تالاق ەتىلگەن ايەل ءتورت شارتتى ورىنداۋى كەرەك:

1.  ءۇش اي وتكەن سوڭ باسقا كۇيەۋگە شىعۋىنا بولادى،

2.  كۇيەۋى قايتىس بولعان ايەل ءتورت اي ون كۇن وتكەن سوڭ باسقا كۇيەۋگە نەكەلەنۋىنە بولادى.

3.  ومىراۋداعى بالاسى ومىراۋدان شىققان سوڭ باسقا ەركەككە نەكەگە شىعۋىنا بولادى. بالانى تولىق ەكى جىل ەمىزۋ كەرەك.

4.  جۇكتى ايەل كۇيەۋىنەن جەسىر قالسا، بالاسىن بوسانىپ، ودان سوڭ ول بالانى ەمىزىپ، ومىراۋدان شىققان سوڭ باسقا كۇيەۋگە نەكەلەنۋىنە بولادى.

 

جەسىر قالعان ايەلدىڭ ءتورت نارسەسىنە كەپىلدىك ەتۋ:

1. جەسىر ايەلدىڭ باس اماندىعىنا كەپىلدىك ەتۋ.

2.  جەتىم قالعاڭ بالاسىنا كەپىلدىك ەتۋ.

3. ۇي-مۇلكىنە كەپىلدىك ەتۋ.

4. ولارعا جان-جاقتى قامقورلىق ەتۋ، اقىسىن جەمەۋ.

 

بولات بوپاي ۇلى جوتا قاجى