تاريحي ويعا سالاتىن بولسا، بۇگىنگى كونستيتۋسيالىق رەفورمالار ءجۇز جىل بۇرىن ءۇزىلىپ قالعان الاش ارىستارىنىڭ كونستيتۋسيالىق جوبالارىنىڭ جالعاسى. كەشەگى تەلەكوپىردە ق ر باس پروكۋرورىنىڭ اسا ماڭىزدى ءىسى بويىنشا باس كومەكشىسى قابىلسايات ابىشيەۆ وتە قىزىق وي ايتتى: «قازاق قوعامىندا ءجۇز جىلدان بەرى كونستيتۋسيالىق يدەيا كەلە جاتىر. ءجۇز جىل بۇرىن قالىپتاسقان يدەيا ءۇزىلىپ، توقتاپ قالىپ، ءوسىپ دامىپ كەلەجاتقان يدەيا». پروكۋرور مىرزا بارلىبەك سىرتتانوۆتىڭ «قازاق ەلىنىڭ ۋستاۆىن» مەڭزەپ تۇر.

مىسالى، اتىشۋلى 26 باپقا ۇقساستىقتارى بار. ايتالىق، جيىرما التىنشى باپتا «اركىم» دەگەن ءسوز قولدانۋدى ۇسىنسا، سىرتتانوۆتىڭ كونستيتۋسيالىق جوباسىنىڭ 17 بابىندا «ادام بالاسىنىڭ مۇلىكتىڭ بارلىق تۇرىنە يە بولۋعا قۇقى بار» دەپ «ادام بالاسى» دەگەن مانگە ماڭىز بەرىلگەن. ءبىراق، ول كەزدە الاش ارىستارىنا «جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتايىن دەپ جاتىر» دەگەن ايىپ تاقپاعان، سەبەبى بيلىك پەن ۇلت بىرلىگى ساقتالعان ەدى. عاسىر بۇرىن جاسالعان كونستيتۋسيالىق جوبانىڭ 6-شى بابىندا «پرەزيدەنت قازاق ەلىن مينيسترلەر ارقىلى باسقارادى. مينيسترلەردى پرەزيدەنت ءوزى تاڭدايدى، ءبىراق ۇلت ءماجىلىسى داۋىسپەن شەشەدى.» دەلىنگەن. بۇل قازىرگى 44 باپتىڭ 3 تارماعىنا ۇقسايدى.

ال سىرتانوۆتىڭ 7 بابىندا كورسەتىلگەن «مينيسترلەر وزدەرى باسقارعان جۇمىستارىمەن پرەزيدەنتتىڭ ءھام ۇلت ءماجىلىسىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرىپ تۇرادى» دەگەن ويى بۇگىنگى وزگەرۋ ۇستىندەگى 64 باپتىڭ 2 تارماعىنا ۇقساس.
جالپى بۇگىنگى كونستيتۋسيالىق رەفورمالاردىڭ تۇپكى ءمان ماعىناسىن ءجۇز جىل بۇرىن تۇجىرىمداپ، بىلاي كورسەتكەن بولاتىن «9 باپ. قازاق جەرىندە بيلىك جۇرگىزۋ زاكون شىعاراتىن، ورىندايتىن ءھام سوت بولىپ تۇرادى. ءۇش بيلىك بىر-بىرىنە باعىنبايدى، باسسىزدىققا جول بەرمەۋدىڭ بەلگىسى بولىپ تۇرادى».
الاشتىڭ تاريحي قۇجاتتارىندا پارلامەنتتى جەرگىلىكتى زەمس­تۆولار سايلايتىنى تۋرالى كورسەتىلگەن. زەمستۆو قازىرگى تىلمەن ايتقاندا جەرگىلىكتى باسقارۋ. الاشورداشىلار زەمستۆونى حالىق سايلاۋى كەرەك دەدى. الاش وردا ۇكىمەتى حالىقتىڭ سەنىمىنە يە جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋ بيلىگىنە سۇيەندى. ءاليحان بوكەيحان بىلاي جازدى: «زەمستۆو كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ – كىرپىشى، وزەگى. ويتكەنى زەمستۆونىڭ شەشپەيتىن ماسەلەسى جوق، اۋرۋحانا، مەكتەپ، تەمىرجول ءتىپتى مالدى قالاي ۇستايدى، سونىڭ ءبارىن شەشەتىن زەمستۆو». ءجۇز جىل بۇرىن جازىلعان وسى كونستيتۋسيالىق تەزيستەر بۇگىنگى كونستيتۋسيالىق رەفورمانىڭ «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-وزى باسقارۋ» بولىمىمەن قابىسىپ جاتىر دەۋگە بولادى.

اقان بەكتاس