قازاق حالقىنىڭ باعزى زاماندارداعى ىشىمدىگى سۇتتەن باستاۋ الىپ، قىمىزبەن اياقتالدى. ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ۇلت كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىنا ەنىپ بويىنا سىڭگەن بار اسىل قاسيەتتەن ايىرىلۋعا شاق قالدى. ءسالت-داستۇرى، مادەنيەتى، ءتىلى – وسىنداي ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جويۋ ءۇشىن كەڭەس وكىمەتى قولدان كەلگەنىن ىستەپ باقتى. وزدەرىنىڭ حارام دۇنيەلەرىن قازاق حالقىنىڭ ساناسىنا سىڭىرمەك بولدى. سولاردىڭ ءبىرى ىشكىلىك، ياعني الكوگولدى سۋسىندار. كەڭەس ۇكىمەتى سانامىزعا ءسىڭىرىپ كەتكەن بۇل سۋسىن تۇرىنەن قازاق ءالى دە ارىلا الماي كەلەدى. الايدا، بۇنىڭ قانشالىقتى حارام دۇنيە ەكەنىن ويلاپ جاتقان جوق. وسى ماسەلە بويىنشا «قامشى» اقپاراتتىق اگەنتتىگى اقتوعاي اۋداندىق ورتالىق مەشىتىنىڭ باس يمامى ارداق ءاجىلحان ۇلىنىڭ ايتقانىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.  

ىشكىلىكتى حارام قىلعان اياتتار بىرتە-بىرتە ءتۇسىپ، ھيجرەتتىڭ ءۇشiنشi جىلىندا ىشىمدىككە تىيىم سالىنادى.

«ولار سەنەن iشكiلiك پەن قۇمار ويناۋدىڭ ۇكiمiن سۇرايدى. سەن: «ولاردا ۇلكەن كۇنا جانە ادامدارعا پايدا دا بار، الايدا ونىڭ كۇناسi پايداسىنان تىم زور»، – دەپ ايت» («باقارا» سۇرەسى، 219-ايات). وسى ايات تۇسكەننەن كەيiن، مۇسىلمانداردىڭ كوپشىلىگى iشكiلiكتi تاستايدى.

ابدۋرراحمان يبن اۋف بiر كۇنi كەشكi اسىندا شاراپ iشiپ، كەيiن اقشام نامازىندا يمامدىققا وتەدى. نامازدا «كافيرۋن» سۇرەسiندەگi «سەندەر (كاپiرلەر) قۇلشىلىق ەتكەن نارسەلەرگە قۇلشىلىق ەتپەيمiن» –دەگەن جەردە iشiمدiكتiڭ اسەرiمەن «سەندەر (كاپiرلەر) قۇلشىلىق ەتكەن نارسەلەرگە قۇلشىلىق ەتەمiن» – دەپ، قاتە وقيدى. «كافيرۋن» سۇرەسىندە ءتورت جەردە «ەتپەيمiن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن «ءلا» شىلاۋىن وقىماي تاستاپ كەتەدى. وسىلايشا اياتتىڭ ماعىناسى وزگەرىپ شىعا كەلەدى. مىنە، وسى وقيعادان كەيىن، «ەي، مۇميندەر! نە ايتىپ جاتقاندارىڭدى بiلمەيiنشە ماس كۇيدە نامازعا جاقىنداماڭدار!» («نيسا»سۇرەسى، 43-ايات) دەگەن ىشكىلىككە قاتىستى كەلەسى ايات تۇسەدى. بۇل اياتتىڭ دا ىشكىلىكتى مۇلدەم حارام قىلماعانىن اڭعارعان ءبىرقاتار مۇسىلماندار وسىناۋ جامان ادەتتەن ارىلا الماي، ىشىمدىك ءىشۋدى جالعاستىرا بەرەدى. بىردە مۇھاجيرلەر (مەككەدەن ءماديناعا كوشىپ كەلگەن مۇسىلماندار) مەن انسارلاردىڭ (ءمادينالىق مۇسىلماندار) اراسىندا ىشكىلىكتىڭ قىزۋىمەن كيكىلجىڭ تۋىندايدى. كيكىلجىڭنىڭ ارتى ۇرىس-توبەلەسكە ۇلاسادى. ەرتەسiنە ماستىعى تاراپ، ەسiن جيناعان مۇسىلماندار iستەگەن iسiنە وپىق جەپ، وكiنەدى. وسى وقيعادان كەيiن قۇراننىڭ ىشكىلىكتى تولىقتاي حارام قىلعان «ەي، مۇميندەر! اراق، قۇمار ويناۋ، پۇتتارعا تابىنۋ، ولارعا مال شالۋ جانە بال اشاتىن شىبىقتار – شايتاننىڭ لاس iستەرi. ولاردان ساقتانىڭدار. سوندا عانا اللاھتىڭ ازابىنان قۇتىلاسىڭدار. نەگiزiنەن، شايتان اراق جانە قۇمار ويىن ارقىلى ارالارىڭا الاۋىزدىق، ءارi كەك سالىپ، اللاھتى ەسكە الۋدان جانە نامازدان قول ءۇزدىرۋدى قالايدى» («مايدا» سۇرەسى، 90-91-ايات) دەگەن ايات تۇسەدى.

حاليفا وسمان يبن اففاننان عيبراتتى وقيعا

«سەندەر، اراقتان اۋلاق بولىڭدار! اراق – بارلىق جامانشىلىقتىڭ اتاسى. ەرتەدە ءبىر تاقۋا ادام ءومىر ءسۇرىپتى. كۇندەردىڭ بىرىندە نيەتى بۇزىق ءبىر ايەل الگى ادامعا كوڭىلى اۋادى. قولاستىنداعى كۇڭىن جۇمساپ الگى ادامدى ۇيىندەگى ءبىر ىسىنە كومەككە شاقىرادى. ول كىسى كومەك بەرۋگە كەلىسىپ، ايەلدىڭ ۇيىنە كەلەدى. كەلگەن زامات ايەل تاقۋا كىسىنى ۇيگە كىرگىزەدى دە، كۇڭىنە ايتىپ، ءۇيدى سىرتىنان بەكىتىپ تاستايدى. باستاپقىدا نە بولعانىن تۇسىنبەي داعدارعان تاقۋا كىسى سالدەن كەيىن ءمان-جايدى تۇسىنە باستايدى. سول كەزدە بارىپ، ءۇيدىڭ ىشىندە ءبىر سۇلۋ ايەلدىڭ وتىرعانىن، جانىندا كىشكەنە بالا مەن ءبىر قۇمىرا اراق تۇرعانىن بايقايدى. الگى ايەل وعان: «ساعان ءۇششارت قويامىن. مەنىمەن كوڭىلدەس بولاسىڭ، بۇعان كەلىسپەسەڭ مىنا بالانى ولتىرەسىڭ، ال بۇعان دا كەلىسپەسەڭ، مىنا تۇرعان اراقتى ىشەسىڭ» – دەيدى. ءارى بەرى ويلانىپ، ەشبىر امال تاپپاعان الگى كىسى اقىرى ءبىر كەسە اراق ءىشىپ قۇتىلۋدى ءجون كورەدى. اراقتى ىشكەننەن كەيىن قىزا باستايدى دا، ايەلدىڭ قۇيىپ بەرگەن تاعى ءبىر كەسەسىن ءىشىپ جىبەرەدى. بىرنەشە كەسە ءىشىپ ماس بولعان سوڭ، ناپسىسىنە يە بولماي، ايەلمەن زينا جاسايدى. سونان وسىنىڭ بارىنە كۋا بولعان جاس ءسابيدى دە ءولتىرىپ تىنعان ەكەن». وسىلايشا حيكايانى ايتىپ بىتىرگەن حاليفا: «يمان بولعان جەردە اراق، اراق بولعان جەردە يمان بولمايدى»، – دەگەن ەكەن.

الكوگولدىڭ مەديسيناداعى كورىنىسى

وكپەسى قابىنىپ اۋىرعان 6 ايلىق بالانىڭ كەۋدەسىنە شەشەسى كۇنىنە 3 رەت اراقپەن كومپرەسس جاساپ، ەم قولدانعان. كومپرەستى ءۇشىنشى كۇنى جاساعاندا، نارەستەنىڭ ۋلانعانى بايقالادى. ءسابي 17 ساعاتتاي اۋىر حالدە جاتىپ، 4 تاۋلىكتەن كەيىن عانا ەسىن جيعان. وكىنىشكە وراي، اتا-انالار كوپ جاعدايدا سپيرتتىك ونىمدەردى ەمدىك ماقساتپەن جاس بالالارعا قولدانا بەرەدى. ونىڭ سالدارى وسىنداي بولاتىنىن ۇمىتپاعان ابزال.

شۆەيساريالىق دارىگەر اناسىنىڭ اق ءسۇتىن ەمەتىن ءسابيدىڭ دۇيسەنبى جانە بەيسەنبى كۇندەرى اياق-قولى دىرىلدەپ تالىپ قالا بەرەتىنىن بايقاعان. سول دەرتتى ەمدەۋ بارىسىندا نارەستەنىڭ اناسىن تەكسەرىپ، ونىڭ اپتاسىنا ەكى رەت، سارسەنبى جانە جەكسەنبى كۇندەرى جۇمىسقا بارماي دەمالاتىن بەلگىلى بولادى. مىنە، ءدال وسى دەمالىس كۇندەرىندە الگى ايەل ازداپ شاراپ ۇرتتايتىن كورىنەدى. ءسويتىپ كەلەسى كۇنى انا قانىنداعى الكوگول ءسۇت ارقىلى نارەستەنىڭ ورگانيزمىنە ءوتىپ، ونى تالما اۋرۋعا ۇشىراتقانى انىقتالادى.

 ىشىمدىكتەن اۋلاق بولۋدىڭ قاراپايىم قاعيدالارى

1. دوس تاڭداي ءبىلىڭىز جانە ىشىمدىككە جاقىن جانداردان اۋلاق ءجۇرۋ؛

2. ءسىزدى ىشىمدىك ىشۋگە ۇگىتتەگەن ادامعا قارسى ءۋاج ايتا ءبىلۋ؛

3. ىشىمدىك ىشۋمەن عانا وتەتىن مەرەكەلىك كەشتەردەن اۋلاق ءجۇرۋ؛

4. ءاردايىم پايدالى ىستەرمەن شۇعىلدانۋدى ادەتكە اينالدىرىڭىز؛

5. دەنساۋلىعىڭىزدى كۇتىپ ۇستاڭىز. ىشكىلىكتىڭ دەنساۋلىققا بىردەن-بىر دۇشپان ەكەنىن ءاردايىم قاپەردە ۇستاڭىز؛

6. سپورتپەن شۇعىلدانىپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىنا ءجىتى ءمان بەرىڭىز    

 قازاققا «اراق» ءسوزى قايدان كەلگەن بولۋى مۇمكىن؟

«ارابشا ادام دەنەسىنەن شىعاتىن تەرگە «اراق» - دەيدى. ال قازاقتا ىشىمدىككە «اراق» - دەلىنەدى. ەكەۋىنىڭ اراسىندا تىعىز بايلانىس بولۋعا ءتيىس. وسى ساتتە اللا ەلشىسىنىڭ (س.ا.ۋ.) مىنا ءبىر ءحاديسى ەسىمە ءتۇستى: «مىنا دۇنيەدە ىشىمدىك ىشكەن ادامعا انا دۇنيەدە توزاقتىقتاردىڭ دەنەسىنەن شىعاتىن ءىرىڭ مەن تەرىن ىشكىزەمىن دەگەن اللا تاعالانىڭ ۋادەسى بار». وسى حاديستە دە تەرگە «اراق» دەلىنگەن. دەمەك، قازەكەم ۇرپاعىنا اراق ءىشۋدىڭ اقىرەتتەگى جازاسىن ۇنەمى ەسكەرتىپ وتىرعان. ءتىپتى ىشىمدىكتەن جيرەنتۋ ءۇشىن وعان «اراق» دەگەن. ياعني توزاقتىقتاردىڭ ءىرىڭى مەن تەرى (قايرات جولدىباي ۇلى).

اللاھ ەلشىسى (س.ا.س.) «اللاھ تاعالا اراقتى iشكەندى، ساتقاندى، ساتىپ العاندى، دايىنداعاندى، دايىنداۋعا تاپسىرىس بەرگەندى، تاسىمالداۋشىنى لاعىنەتتەدi!» – دەپ، ىشىمدىكتىڭ ءتۇرلى كۇنانىڭ باستاۋى ەكەندىگىن باياندايدى. مىنە، وسى ساتتەن باستاپ ساحابالاردىڭ ەشبiرi دە iشiمدiك iشپەگەن جانە ىشىمدىك ساۋداسىمەن اينالىسپاعان.

دەرەككوز: ihsan.kz