قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى informburo.kz سايتىندا جاريالانعان «جازدا ەكسپو. ال استانالىقتار مەن قالا قوناقتارى ءالى شىرشا ءتۇبىن "سۋارىپ" ءجۇر» ماتەريالدى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون سانادى. كوشە تازالىعىن ساقتاپ جۇرگەن ازاماتتارعا مۇرنىن ءشۇيىرىپ قارايتىن، ءوزىنىڭ قوقىسىن ارتىنان جينامايتىندار بىرنەشە كەيىپكەردىڭ وقيعاسىن وقي وتىرىپ، تاۋبەلەرىنە كەلەدى دەپ ويلايمىز.

29 ساۋىردە استانادا جالپىقالالىق سەنبىلىك وتەدى. ەلوردا كوشەلەرىن تازالىپ جۇرگەن كىمدەر؟ كوشە سىپىرۋشىلاردىڭ ەڭبەگىن قادىرلەپ ءجۇرمىز بە؟

سىپىرۋشىنىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس. تازالىق دەگەن قوقىس پەن شاڭدى بۇرقىراتىپ ءبىر جەردەن ەكىنشى ورىنعا كوشىرۋ ەمەس، ۇقىپتى ءارى ادەمى سىپىرۋدىڭ ءوزى – ونەر.

ساتانوۆ بورانبەكتىڭ جاسى 53-تە، ءۇشىنشى توپ مۇگەدەگى. اياعىن سىلتي باسىپ، كوشە بويىندا جاشىگىن سۇيرەتىپ، قوقىس جيناپ جۇرگەنىنە 17 جىل بولدى. ءبىر ۇل، ءبىر قىزى بار.

العىس كوپ ەستيمىن...

مۇگەدەكتىگىنە الاتىن 24 مىڭ تەڭگە تولەماقىسى نەگە جەتسىن. سوندىقتان كوشە سىپىرىپ، ءناپاقاسىن ايىرادى. ونىڭ ۇستىنە ايەلى دە اۋىر جۇمىسقا جارامايدى.

"قىزىم كوللەدجدە اقىلى وقيدى. ايەلىمنىڭ ءبىر بۇيرەگى جوق، ۇيدە وتىرادى. ال مەنىڭ زەينەتاقىم بارىنە جەتە بەرمەيدى. جۇمىسىم وزىمە ۇنايدى، كوندىگىپ الدىم. وتكەن-كەتكەن ادامداردان العىس كوپ ەستيمىز. اسىرەسە ۇلكەن كىسىلەر ايتىپ جاتادى"، – دەيدى ول.

– كۇندە تاڭعى جەتىدەن كەشكى جەتىگە دەيىن دالادامىز. دامىل جوق. جەكسەنبى كۇندەرى دەمالماعاندىقتان، ازداپ شارشايتىنىم راس. جۇمىستان ءۇي بەرەمىز دەگەن، سونى كۇتىپ، شىداپ ءجۇرمىن. ءۇي الىپ، بالا-شاعامدى جەتكىزسەم دەگەن ارمان جەتەگىندە جۇرمەسەم، شىداي الماس تا ەدىم دەپ قويامىن. ويتكەنى ۇيگە، ەشقانداي جەرگە كەزەككە تۇرعان جوقپىن، – دەيدى بورانبەك.

كوپ ويلانۋدى قاجەت ەتەتىن قىزمەتتەگى ادامدار كەيدە سىپىرۋشىلارعا قىزىعا قارايدى. جۇمىس دەپ وسىنى ايت، ەش ويلانباي سىپىرا بەرەسىڭ دەگەندەي. كەز كەلگەن الاڭدى رەتتەپ، تازالىقتا ۇستاۋ – قاجىرلى ەڭبەك ەكەنىن بىلمەگەندىكتەن سولاي ويلايدى. قانداي قىزمەت بولماسىن، اتقارۋشىدان جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتى تالاپ ەتەدى.

بۇرىنعى ەسەپشى، بۇگىن سىپىرۋشى

ليديا وسپانوۆانىڭ جاسى 64-تە. ول استاناعا 2000 جىلداردىڭ باسىندا قوستاناي وبلىسىنان كەلگەن. سودان بەرى كوشە سىپىرادى.

ليديا اپايدىڭ ماماندىعى – ەسەپشى. 90 جىلداردىڭ ورتاسىندا كومپيۋتەر مەڭگەرگەن ماماندارعا سۇرانىس ارتا باستادى. قايتا وقۋعا قاراجات تاپپادى. ءوسىپ قالعان بالالارىن وقىتۋ كەرەك. ءبارى قاباتتاسا باستادى. ورىنىن بوساتىپ، وزگە جۇمىس قاراستىرىپ كورەدى.

"ول جىلدارى ورتاشا جالاقى 14-15 مىڭ تەڭگە ەدى. مەن بولسام 4-5 مىڭ تەڭگەگە جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. جولداسىم استانادا جۇمىستا جۇرگەن، وسىندا مولىراق اقشا تابا الاسىڭ دەپ شاقىرىپ الدى"، – دەيدى ليديا اپاي.

گۇلدەردى تاپتاپ، سۋرەتكە تۇسكەندى ۇناتادى

– ءبىزدى سىرتىمىزدان سىنايتىندار كوپ. ءبىراق كەيبىرەۋلەرىنىڭ وزدەرى دە مادەنيەتتىلىكتەن جۇرداي. گۇلدى تاپتاپ، سۋرەتكە تۇسكەندى ۇناتادى. بولمايدى دەسەڭ، وزىڭە جەكيدى.

ادامدار ءارتۇرلى عوي. كوبىنە استانانى كورۋگە كەلگەندەر العىستارىن جاۋدىرادى – ەلوردانى وسىلاي تازا ۇستاپ وتىرسىڭدار دەپ. شەتەلدىكتەر دە، تىلدەرىن تۇسىنبەسەك تە، باستارىن يزەپ، ءىلتيپات ءبىلدىرىپ جاتادى.

ال بازبىرەۋلەر كوشە سىپىرىپ جۇرگەن ادامدى وزىنەن كەم سانايدى. باسقا شارۋاسى جوقتاي، ءبىزدى اڭديدى. قوڭىراۋ شالىپ، سويلەسىپ جاتساڭ، "نە تۇرسىڭ، جۇمىسىڭدى ىستە!" – دەپ ارالارىندا بىزگە بۇيىراتىندار دا بار.

تىرنەكتەپ جيىپ، قاراجات سالعان قۇرىلىس كومپانياسى الداپ كەتتى

مەن وسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، 6-7 جىل ىشىندە تىرنەكتەپ، بىرنەشە ميلليون تەڭگە جينادىم. ءۇي الايىن دەگەن ويمەن قۇرىلىس كومپانياسىنا ۇلەسكەر بولىپ كىردىم. ءبىراق قۇرىلىس يەسى الداپ كەتتى. ءالى دە باسپاناعا قول جەتكىزە الماي ءجۇرمىن، – دەپ قىنجىلادى ليديا وسپانوۆا.

سىپىرۋشىلار – فيلوسوفتار

نەگە دەسەڭىز، ولاردىڭ كۇن سايىن ءبىر جۇمىستى ەرتەڭ تاعى دا باستان اياق ىستەۋ كەرەك ەكەنىن بىلە تۇرا جاساي بەرەتىنىن باسقاشا ءتۇسىندىرۋ مۇمكىن ەمەس.

ولار تاڭمەن تالاسا ويانادى...

نۇرماعانبەتوۆا تىلەۋكەن – بەس بالانىڭ اناسى، 112 شاقىرىم جەردەن كەلىپ، استانانىڭ سول جاعالاۋىنىڭ كوشەلەرىن سىپىرادى.

تىلەۋكەننىڭ جۇمىسى تاڭعى تورتتەن باستالادى. جۇمىس كولىگىمەن قالاعا تارتادى. قالعىپ-مۇلگىپ استاناعا ەكى ساعاتتا جەتەدى. سودان كەشكى وندا عانا ۇيىنە ورالادى. وسى كەستەمەن جۇمىس ىستەگەلى ءتورت جىل.

– كوكتەم، قار ەندى ەرىپ، كوكتايعاق كەزى بولاتىن، بالالار جۇرەتىن جولاقتىڭ مۇزىن ويىپ، جۇرەتىن جولىن اشتىم. سول كەز ءبىر ءۇش-تورت جاسار بالاقان جۇگىرىپ كەلىپ: "راحمەت، تاتە!" دەگەندە، جۇرەگىم جارىلارداي ەزىلىپ، قاتتى قۋاندىم، ەسىمە تۇسكەن سايىن كوزىمە جاس الامىن، قيىن جۇمىسىمنىڭ ءمانى كىرەدى، – دەيدى تىلەۋكەن.

ول كوشە سىپىرۋشىلىققا امالسىزدىڭ كۇنىمەن كەلگەن. كۇيەۋى سۋسامىرمەن (قانت ديابەتى) اۋىرادى. جۇمىسقا دەنساۋلىعى كەلمەيدى. قالاي بولعاندا دا، بەس بالانى اسىراۋى كەرەك بولدى. اۋىلدا جۇمىس جوق، بولعان كۇننىڭ وزىندە جالاقىسى ماردىمسىز.

استانا كوشەلەرىندە دارەتحانا جوق، جۇرت شىرشا "سۋارىپ" ءجۇر

قالا كوشەلەرىندەگى دارەتحانا ماسەلەسى استانالىقتاردى قىنجىلتادى.

قىدىرعاندار سەرۋەندەپ ءجۇرىپ، قىسىلسا دا، قىمتىرىلسا دا "قاجەتتىلىكتەرىن" شىرشا تۇبىندە وتەۋگە ءماجبۇر.

دارەتحانا تاپپاي قۋىستاردى ساعالايتىنداردىڭ سوڭىن سىپىرۋشىلار جيناپ قينالادى. كەيدە، تاڭنان كەشكە دەيىن دالادا جۇرگەندىكتەن، وزدەرىنىڭ دە قىسىلىپ-قينالاتىن كەزدەرى بولادى، سوندىقتان وندايدا بارىنشا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا تىرىسادى.

پەشەنەڭە جازىلسا سىپىرۋشى دا بولاسىڭ

ناسىلشىلدىككە قارسى كۇرەسكەر مارتين ليۋتەر كينگ: "ادامنىڭ پەشەنەسىنە كوشە سىپىرۋشى دەپ جازىلسا، ول – ميكەلاندجەلو سۋرەت سالعانداي، بەتحوۆەن مۋزىكا شىعارعانداي، شەكسپير سونەتتى جازعانداي جان-تانىمەن بەرىلىپ، بارىن سالىپ، كوشەنى سىپىرار بولسا، بۇكىل اسپان جانە جەر الەمى "مىنەكەي، قاراشى، قانداي كەرەمەت كوشەسىپىرۋشى، ءوز جۇمىسىن كەرەمەت ىستەيدى" دەپ ايتار ەدى"، – دەگەن.

قىتايلىق يۋ يۋجەن ەسىمدى ميلليونەر ايەل تاۋبەسىنەن جاڭىلماۋى ءۇشىن وسى قىزمەت ءتۇرىن تاڭداعان. ال بريتانيالىق دجازەف ۋايتينگ ەسىمدى كوشە سىپىرۋشى لوتورەيادان 7 ميلليون دوللار كولەمىندەگى قارجىنى ۇتىپ السا دا، جۇمىسىن تاستاماپتى.

اۆتور: لەنا مۇراتبەك