سوناۋ «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» زامانىنان باستاپ، رەپرەسسيا جىلدارىنا دەيىنگى ارالىقتا حالقىمىزدىڭ وسىناۋ كەڭ جاھان دالادا جويىلىپ كەتۋ ءقاۋپى تۇرعان ەدى.

قازاقتىڭ باسىنان نە وتپەدى: جويقىن سوعىستار، اشارشىلىق، قۋعىن سۇرگىن، اتۋ جازاسى: بالاسىنان ايىرىلعان انانىڭ زارى، اتا-اناسىنان ايىرىلعان بالانىڭ اۋىر تاعدىرى، جارىنان ايىرىلعان قىزدىڭ مۇڭى. ءبىز بۇگىن باسىپ جۇرگەن توپىراققا عاسىرلار بويى اتا-بابامىزدىڭ قانى تامىپ كەلگەن. ءيا، جۇرەكتەردەن وشپەيتىن، ەستە ماڭگى قالاتىن سول زۇلمات تاعدىرلاردىڭ ءىزى قالعان جەردىڭ توسىندە ءبىز باقىتتى كۇن كەشۋدەمىز. تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ جەلبىرەگەن تۋىنىڭ استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبىزدىڭ اتا-بابامىز كەشكەن تاعدىردى ۇمىتۋعا قاقىمىز جوق.

قازاق ءۇشىن ەڭ اۋىر سوققىنىڭ باسى 1928 جىلعى رەپرەسسيادان باستالدى. 1925 جىلعى قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ 1-حاتشىسى بولىپ كەلگەن گولوششەكين قازاق جەرىنە ءوز ساياساتىن جۇرگىزدى.بىرنەشە ادام قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، بىرنەشەۋى اتۋ جازاسىنا كەسىلدى. 40 ميلليوننان استام كەڭەس ازاماتتارى رەپرەسسياعا ۇشىرادى. ەلدە جاپپاي اشارشىلىق ورنادى، بەيبىت جۇرت تاعى قىرىلدى. قانشاما ادام ءولتىرىلدى؟ سونداعى زاڭسىز جازالاۋدىڭ سالدارىنان قازا تاپقان قازاقتاردىڭ سانى قانشا؟ ەگەر سول رەپرەسسيا بولماسا، اشارشىلىق ورناماسا، سوعىس بولماسا، بۇگىنگى قازاقتىڭ سانى الدەقايدا كوپ بولار ما ەدى، كىم ءبىلسىن...

 اشارشىلىق سالدارىنان قىرىلعان قازاقتاردىڭ سانىنا بايلانىستى بۇگىندە ءارتۇرلى جاۋاپ ەستيمىز. جازۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تۇرسىن جۇرتباي وسى سۇراققا جاۋاپ قاتتى، دەپ حابارلايدى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

«اشارشىلىق قازاقتىڭ باسىنا 10 جىلدىڭ ىشىندە 2 رەت تۇسكەن. ەڭ ءبىرىنشى اشارشىلىق 1921-1922 جىلى بولعان. ول مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قازاق رەسپۋبليكاسى قازاقسىز قالادى» دەگەن ماقالاسىندا كورسەتىلگەن. وسى ماتىندە ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ  كپس ورتالىق كوميەتىتىنە جىبەرگەن 145 بەتتىك ەسەبى بار، سونداعى پروتوكولدان الىنىپ وتىر. سول پروتوكولداعى ەسەپ بويىنشا 1921-1922 جىلدارداعى سانداردى كورسەتكەندە 1 ميلليون 200 مىڭ ادام دەپ ايتادى. ال ءاليحان بوكەيحانوۆ ورتا ەسەپپەن شىعارا وتىرىپ مۇنى 932 مىڭ مولشەردە دەپ كورسەتەدى. ەكىنشى تاعى دا سول قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندەگى جالپى قازاق اۆتونوميا رەسپۋبليكاسىنداعى اشارشىلىق جانە ونىڭ سەبەپتەرى جايىندا مالىمەتتە قازاقستاننان كەتكەن، اۋعان، قايتىس بولعان ادامداردىڭ سانى 4 جارىم ميلليونعا جەتكەن، سونىڭ ىشىندە 3 ملن 200 مىڭ ادام 1939 جىلعى ساناقتا كەم، ال 1949 جىلعى ساناقتان كەيىن قازاقتىڭ قازاقستانداعى سانى 1 ملنعا دا جەتپەگەن، 900 مىڭنان ءسال عانا كوپ. وسىدان-اق 1914 جىلى 6 ملن 800 مىڭ بولسا، قانشاسى اشارشىلىقتان قايتىس بولعانىن شىعارۋعا بولادى: سونىڭ ىشىندە 380 مىڭداي ادام ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسى كەزىندە قازا بولدى، 64 مىڭ ادام، ينتەلليگەنت جەر اۋدارىلدى، اتىلدى. قالعانى اشارشىلىقتان قايتىس بولعان ادامدار».

دايىنداعان: گۇلىم جاقان