استانا شاھارىنىڭ ىرگەسىندەگى اقمول (مالينوۆكا) مەكەنىندە 30-شى جىلدارعى زۇلمات وقيعالاردىڭ، قۋعىن-سۇرگىندەردىڭ بەلگىسىندەي ەسكەرتكىش ورناتىلىپ، سول ناۋبەت كەزەڭنىڭ شەجىرەسىندەي بولىپ مۇراجاي ورىن تەپكەن. جىل سايىن وسىناۋ قايعى-مۇڭنىڭ ورتاسى بولعان جەرگە جان-جاقتان، بۇرىنعى كسرو، قازىرگى تمد ەلدەرىنەن جۇرت اعىلىپ كەلىپ، وسىندا قورلىق، زورلىق كورىپ ولگەن، اۋرۋ اتانعان اكەلەرى مەن شەشەلەرىنىڭ، اتالارى مەن اجەلەرىنىڭ رۇحتارىنا باس ءيىپ، تاعزىم ەتەدى، گۇل شوقتارىن قويادى، قۇران باعىشتايدى.
جالپى 1938ء-شى جىلعا دەيىن ستالين لەنينشىل بولشيەۆتيكتەردىڭ تۇگەل دەرلىك كوزىن جويعان. ەندى جۇبايلارىنا، تۋعان-تۋىستارىنا، ەت جاقىندارىنا قول سالادى. ول ءۇشىن ءوزىنىڭ سەرىگى، جەندەتى ل. بەريادان «ەڭ سۇمدىق ازاپ شەگەتىن ايماقتى تاۋىپ بەر» دەپ قولقا سالادى عوي. جەندەت ساقاداي ساي ءاماندا. قازاق جەرىنىڭ يت بايلاسا تۇرمايتىن جەرى اقمولا مەن قاراعاندىنىڭ اراسىنداعى جەردى دىتتەيدى. ءسويتىپ، قازاقتىڭ سارىارقا ساۋىرىندا ستەپلاگ، كارلاگ، الجير اتانعان لاگەلەر سالىنىپ، اكەلەرىمىز بەن انالارىمىزعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتەدى.
مۇندا كىمدەر قورلىق كورمەدى دەيسىز! وسىندا ريەۆوليۋسيونەر ن.ءبۋحاريننىڭ ايەلى، قولباسشى م. تۋحاچيەۆسكييدىڭ ەكى قارىنداسى، اسكەرباسى يا. گامارنيكتىڭ قوس اپكەسى، اقىن ب. وكۋدجاۆنىڭ اناسى، قازاق ەلىنىڭ اسا كورنەكتى قايراتكەرلەرى ءى. قابىلوۆتىڭ، ا. قالمەنوۆتىڭ، ن. سىرعابەكوۆتىڭ، ا. قاسپاقبايەۆتىڭ، ۇ. قۇلىمبەتوۆتىڭ، س. سەيفۋلليننىڭ، ب. ءمايليننىڭ، ج. ءشانيننىڭ، ت. رىسقۇلوۆتىڭ، ت. جۇرگەنوۆتىڭ، س. اسفەندياروۆتىڭ، س. مەندەشيەۆتىڭ، س. قوجانوۆتىڭ، ق. تاشتيتوۆتىڭ، ن. ماناۆتىڭ اسىل جارلارى ازاپ شەككەن. سولاردىڭ ىشىندە مەنىڭ اپام شاكىتاي – العاشىق ناركومداردىڭ ءبىرى مۇحامەتكالي ءتاتىموۆتىڭ (س. سەيفۋلليننىڭ «تار جول، تايعاق كەشۋ» رومانىنىڭ ءبىر كەيىپكەرى) جۇبايى دا 10 جىل «ءالجيردىڭ» توزاق وتىنا كۇيىپ وتىرىپ كەلگەن جان. شىعارما سول كىسىگە، جالپى ازاپ كورگەن انالارىمىزعا ارنالادى.
قازاعىم-اي، كوردى-اۋ نەبىر ناۋبەتتى،
ازابىن-اي، قىرعان مىڭداپ اۋلەتتى.
سۇيەكتەرى ارقىلى عازيزدەردىڭ
سالعانداي ما سوۆەت-ومىر «ساۋلەتتى».
استانانىڭ تۇبىندەگى اقمولدا
ەسكىرتكىشتى ورناتىپتى تاس جولدا.
سەگىز مىڭداي كۇناسىز جان مۇباراك
ۇشىراعان زۇلماتقا زور، قاس قولعا.
سارىارقانىڭ جەرى قىرلى، ويپاڭدى،
كوردى جۇرتىم الاپاتتى، سويقاندى.
ويرانى كوپ وتىزىنشى جىلداردىڭ،
قۇتىرتتىرعان جادىگوي قىرت، قويتاندى.
وسى كەشەن تۋىندىسى عاجاپ قوي،
شىعارعانداي شىعارمادان ازاتتى وي.
ازاپتانعان وسى جەردە ايەلدەر
سان ءجۇز ۇلتتىڭ، ىشىندەگى قازاق قوي.
جۇرەكتەرى ءبىرازىنىڭ جارىلىپ
ولگەن دەيدى، ولاردىڭ سەن زارىن ۇق.
اپالاردى ماڭگى ەسكە قالدىرار
كەشەن سالعان ساكەن اتتى نارىنوۆ.
كوپشىلىك ءجۇر ىزدەپ تۋىس، جاقىنىن،
قابىرعادا ءتىزىم ۇزىن، اتى مىڭ.
رۋسلانوۆا، سەرەبرياكوۆا سۋرەتىن،
كوردىك سوندا تۋحاچيەۆسكيي قاتىنىن.
جەندەتتەر-اي تۇرعىزعان عوي مىڭ قامال،
قاشىپ شىعار تاپپايتىنداي ءبىر امال.
زورلىق پەنەن قورلىق تارتقان وسىندا
بەيىمبەتتىڭ اياۋلىسى گۇلجامال.
قۇدايدىڭ ايتساڭشى بۇل قۇدىرەتىن،
تاپتىم مەن دە شاكىتايدىڭ سۋرەتىن.
ءتاتىموۆتىڭ جارى بولعان اياۋلى،
تاعدىر-تالاي كورسەتكەندەي ءبىر رەتىن.
ناركوم ەدى اۋزى ونىڭ دۋالى،
كوڭىلدە كىر ايتىلعاندا جۋادى.
«تار جول، تايعاق كەشۋ» رومانىنىڭ گەرويى،
وسىندايدان قالىڭ تاريح تۋادى.
تاتىموۆتەر تۇقىمىنىڭ تۇياعى
ماقاش اعا ءبىر اۋلەت قوي ۇيالى.
شاشىراعان تارىداي قازاعىمدى
كوبەيتسەم دەپ شارىقتادى قيالى.
شاكىتاي قىز اۋلەتىنەن قۇرماننىڭ،
ءسىڭىلىسى قۇمايراداي ءۇر جاننىڭ.
باۋىرلارى كامىل، ءشامىل، قاراتاي،
بەسەۋى دە بەدەلىندەي ءبىر قاننىڭ.
كامىل ۇلكەن عالىم ەدى تۇرپاتتى،
ايالايتىن، باياندايتىن سىر-حاتتى.
كەمەل ىستە دەس بەرمەگەن ول ساباز،
سۇرلەۋ جولىن ۇستازدىقپەن ءبىر تاپتى.
ءشامىل ەدى الاشوردا مۇشەسى،
شەشەندىكپەن تاندىرارداي كىسى ەسى.
قۋعىن-سۇرگىن كورگەن، تالاي ايداۋدى،
سوۆەت-جۇيە باتىرعاندا تىزەسى.
شاكە دەگەن ابىرويلى اتى ەكەن،
اسىپ سويلەۋ وعان مۇلدەم جات ەكەن.
اسقاقتاتقان نۇر كەلبەتىن شاندوزدىڭ
ەڭبەگىندە بەگالين بەك ساپەكەڭ.
ال، قاراتاي دوسى بولعان قاسىمنىڭ،
جارقىلداعان كوكداۋىلداي جاسىننىڭ.
مەر كەزىندە پاتەر بەرگەن اقىنعا،
مەرەيىنە بولەنىپ ءبىر اسىلدىڭ.
-----------------------------------------------------------------
جاقسى ادام جارىق جول، ىزدەن باستى،
قۇمايرا اپاي ابىزداي جۇزدەن استى.
الماتىنىڭ تۇزدىباستاۋ كەنتىندە
ءبولۋشى ەدى جارىقتىق بىزبەن استى.
اڭگىمەمەن وتكەنگە اتتاناتىن،
ءاربىر ءسوزى كوكەيدە جاتتالاتىن.
مۇحامەدقالي ءتاتىموۆ ساكەنمەن دوس،
ايتۋشى ەدى اقىننىڭ سالتاناتىن.
جىلدار-اي، سول كەزدەگى اراي مولدان،
سان-ساكەننىڭ ۇيىندە تالاي قونعان.
اۋلاداعى جوزىدا قىمىز قۇيعان،
تۇسىنبەيدى ناۋبەتتى قالاي بولعان.
سۇم زامان-اي، ءتوندى عوي وتە لاڭدى،
قوس قىرانىم جازىقسىز كەتە باردى.
سال ساكەننىڭ ارتىنان ايان ۇلى،
مۇقاڭنان دا ءتورت بالا تەتە قالدى.
ۇلى كوشتە، دۇرمەكتە نار قۇلادى،
گۇلباھرام مەن شاكىتاي زار جىلادى.
ويلارىنا كەلدى عوي ەكەۋىنىڭ
قوس ارىستىڭ سوڭىنان بارعىلارى.
ءبىراق بۇعان تاجالدار دەندەتپەدى،
سوۆەتتىڭ جەبىرەيگەن جەندەتتەرى.
اتتى، استى اياۋسىز ارلانداردى،
ءمۇلت كەتپەدى قانىشەر سەلت ەتپەدى.
سول جىلى سالدى ولار ابىگەرگە،
ايەلدەرىن تاراتتى لاگەرلەرگە.
نەگە سولاي قاتىگەز بولدى ۋاقىت،
نەگە دەيمىز ءالى دە، ءتاڭىر، نەگە؟
گۇلباھرام جايىنان باياندالىق،
كوكشەتاۋعا تارتتى ول اياندى الىپ.
ەكى جاسار نارەستە نە بىلەدى،
ونىڭ-داعى تاعدىرى تاياۋلانىپ.
اعايىن جۇرت ايتتى قال استانادا،
جىلى جاق قوي قاتەرسىز جاس بالاعا.
اتا-اناسىن يەكتەپ كوكشە جەرىن،
كونبەگەن بارقادارلى باستاماعا.
ول كەزگى زامان قانداي - جامان قانداي،
قول قىسقا، اتتەڭ دەگەن امال بارما-اي.
«حالىق جاۋى» وتباسىن كىرگىزبەگەن،
پالەسىنەن اۋلاق دەپ قامالدارداي.
قىس-بوراندا كولىك جوق، جاياۋلادى،
قىرشىنىنان قيىلدى اياندارى.
وسىنى ايتقان ەدى قۇمايرا اجەي،
ءدال وسىلاي رىمجان* دا باياندادى.
ال، شاكىتاي مۇحاڭمەن نەكەدە ەكەن،
ونىڭ دا سورى قالىڭ، ەكى ەلى ەكەن.
ولاردى ايداپ لاگەرگە ايداۋىلدار،
سورماڭدايدىڭ ازابى جەتەدى ەكەن.
ايداپ كەلگەن «الجيرگە»، قاراوتكەلگە،
استانادان كورىنەر ارى وتكەندە.
گۋىلدەيدى جەل مۇندا الاسۇرىپ،
انالاردىڭ ارمانداي زارى وتكەن بە.
قۇلاعىمدا اجەيدىڭ شاكىتايلاپ،
ايتقان ءسوزى ەسكە العان اتىن ايلاپ.
سۇيەگى قالعان دەگەن «الجيردە»،
ال مۇنداعى ءۇن-تۇنسىز جاتىر ايماق.
وسىلايشا اپاممەن تابىستىم مەن،
اڭىراعان جەلمەنەن الىستىم مەن.
...ورتادا وقشاۋ دارا تۇر مەڭىرەيىپ
ماڭگىلىككە ەسكەرتكىش قالىس كۇننەن.
باقىتجان توباياقوۆ
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى،
ق ر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى،
ءا. بوكەيحان اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى،
الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
«الجير» (پوەمادان ءۇزىندى)
رىمجان* - ساكەننىڭ ءىنىسى ءماجيتتىڭ قىزى
