مايقاپشاعاي كەدەن بەكەتىندە كونتراباندا دەگەن كۇدىكپەن اقشاسى الىنىپ قويعان گۇلجان ءماۋىتحاننىڭ ءىسى كەدەندىك زاڭنىڭ سولقىلداق ەكەنىن پاش ەتتى. اقشاسىنان ايىرىلىپ قالعان انانى قوعام جالعىز قالدىرعان جوق، قالىڭ ەل بولىپ دەمەپ، الەۋمەتتىك جەلىدە دە ۇلكەن قولداۋ كورسەتتى.
الايدا ول كىسىنىڭ باسىنداعى جاعداي تاعى دا قايتالانبايدى دەپ ايتۋ قيىن. شەتەلدەن كەلەتىن كەيبىر قانداستاردا ءتىپتى «اتاجۇرتقا بارساق اقشامدى تارتىپ الىپ قويادى دەگەن» ۇرەي تاراعان. وسىنداي جاعداي قايتالانىپ، ازاماتتار مەن زاڭ ورىندارى ابىگەرگە تۇسپەس ءۇشىن، ەل دۇرلىگىپ، ۇرەيلەنبەۋى ءۇشىن، شەتەلدەن ەلگە كەلەتىن ازاماتتارعا ءوز كاپيتالىن قازاقستانعا ترانسفەر جاساۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن، اقشانى ەلگە اكەلۋدىڭ ءقاۋىپسىز انالوگىن حالىققا جاريالاۋ ماقساتىندا قامشى ءتىلشىسى زاڭگەر، ساياساتكەر، ەكونوميستتەرگە حابارلاستى.
ەكونوميستەر ەلگە كوشۋگە نيەت ەتكەن شەتەلدەگى قانداستارعا اقشانى ەلگە ءقاۋىپسىز اكەلۋدىڭ بىرنەشە جولدارىن ۇسىنادى:
بىرىنشىدەن، قازاقستانداعى تۋىستارىنا بانك شوتتارى ارقىلى نەمەسە ەلەكتروندىق اۋدارىم جولدارى ارقىلى اقشا اۋدارۋ. ءتىپتى ءوز ءتولقۇجاتىنا اۋدارىم جاساۋ.
ەكىنشىدەن، ءبىرجولا قونىس اۋدارۋدان بۇرىن جەر جاعدايىمەن تانىسۋعا، ساتىپ الۋعا ءۇي قاراۋ ماقساتىندا ەلگە كەلگەندە قازاقستاندىق بانكتەردەن شوت اشتىرۋ، ءوزىنىڭ قازاقستاننان اشىلعان ەسەبىنە كوشىپ كەلەتىن ەلىنەن اقشا اۋدارۋ.
ال، ساياساتتانۋشى ەرلان سايروۆ قۇقىقتىق كومەك كورسەتەتىن ورتالىقتىڭ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
ەرلان سايروۆ، ساياساتتانۋشى:
بىزگە شەتتەن كەلىپ جاتقان قانداستارعا كومەكتەسۋدىڭ ينستيتۋتتارى جاسالۋى كەرەك. ويتكەنى ولار قازاقستانعا كەلگەندە ادەت-عۇرىپ، ءتىل جانە باسقا ماسەلەلەر بويىنشا وزدەرىن قوعامنان وقشاۋ سەزىنەدى. ءتىپتى ادىلەتسىزدىكتەرگە ۇشىرايدى. ولار شەكارالىق باقىلاۋدان وتكەن كەزدە قازاقستاننىڭ زاڭدارىن بىلمەگەندىكتەن كوپتەگەن قىسىمعا تاپ بولادى. ءقازىر ايتىپ جۇرگەنىمىز بىزگە جەتكەن، بىلەتىن جاعدايلار عانا. الايدا زاڭ بۇزۋشىلىقتار تەك وسىلار دەگەن ءسوز ەمەس. ەشكىمگە بەلگىسىز بولىپ قالعان قانشاما فاكتىلەر بار. ادىلەتسىزدىككە ۇشىراعان كەيبىر قانداستار ونداي ماسەلەنى ايتۋعا ۇيالادى، ءتىپتى قورقادى. قانداستارىمىز اتاجۇرتقا كوشكەن كەزدە ءوزىن-وزى جاقسى سەزىنۋى ءۇشىن قوعامدىق ۇيىمدار قاجەت. «قازاقستاننىڭ قاي ايماعىنا كوشىپ بارعان دۇرىس؟» دەگەن سياقتى اقپاراتتىق كەڭەس بەرىلۋى، قازاقتىڭ قوعامى ولاردى جاقسى قارسى الىپ جاتقانى تۋرالى قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋىمىز ءتيىس. قانداستارىمىزدىڭ بۇكىل تۇرمىستىق تىرشىلىگىنە كومەكتەسەتىن، ەلگە ءسىڭىسىپ كەتۋىنە كومەك بەرەتىن الماتىدان نەمەسە استانادان ءبىر ورتالىق قاجەت. ول ورتالىق ايماقتىق اكىمدەرمەن بىرلەسىپ، «مىناداي اۋدانعا بارساڭىز مۇنشا گەكتار جەر بەرەدى» دەگەن سياقتى اقپاراتتىق بازا جاساۋى قاجەت. ءبىز ونى قۇرۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز. ازاماتتىق قوعام تۇرعىسىنان قازاقتىڭ الەۋمەتتىك ءوپتيميزمىن كوتەرەتىن، بارلىعىمىز ءبىر ۇلت، ءبىر حالىق ەكەنىمىزدى دالەلدەپ وتىراتىن بىرلىك قاجەت. سولاي بولسا بۇل ماسەلەلەر وزىنەن-وزى شەشىلەدى.
ابزال قۇسپان، زاڭگەر:
بۇدان كەيىن دە كوپتەگەن قانداستار گۇلجان ءماۋىتحان جولىققانداي جاعدايعا تاپ كەلۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى دە ءبىز وسى ماسەلەنى جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە كوتەرىپ، بارىنشا قوعامدىق رەزونانس تۋعىزدىق. ەكى نارسەنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك:
1. ەلگە كەلۋشىلەردىڭ كاپيتالىنا شەكتەۋ قويۋ سوۆەت ۇكىمەتىنەن قالعان سارقىنشاق. ەشقانداي قاجەتتىلىگى جوق اقىلعا سىيمايتىن زاڭ. زاڭنىڭ وسىعان قاتىستى بابىنا دەكريميناليزاسيا جاساۋ كەرەك. ەلگە كەلۋشىلەردىڭ كاپيتالىنا شەكتەۋ قويۋ بولىگىن الىپ تاستاۋ كەرەك. سوۆەت ۇكىمەتى عانا جابىق ەسىك جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ، ەلگە كەلۋشىلەردىڭ دوللارىنا، اقشاسىنا شەكتەۋ قويدى. الەمدەگى بارلىق ەلدە ەلدەن شىعارىلعان اقشاعا شەكتەۋ بار دا، ەلگە كەلگەن اقشاعا شەكتەۋ قويىلمايدى. كەرىسىنشە ەلگە كوپ اقشا كەلسە قۋانادى. ول دەگەنىڭىز ەلگە تەگىن كەلىپ جاتقان ينۆەستيسيا.
2. جالپى ەلگە كەلۋشىلەردىڭ وزىمەن الىپ كەلگەن اقشاسىنا شەكتەۋ قويۋ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرمەۋدى كوزدەيدى عوي. الايدا، ءدال وسى گۇلجان ءماۋىتحان سياقتى ەلگە كوشىپ كەلە جاتقان قانداستاردىڭ جيعان-تەرگەن قاراجاتىن ەلگە اكەلۋى كەرىسىنشە ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا پايدالى. از سوما بولسىن، كوپ سوما بولسىن قىتايدىڭ اقشاسىن اكەلىپ قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا سالعالى جاتىر.
شىندىعىن ايتار بولساق، بىزدە رەسەيدەگىدەي ەمەس زاڭگەرلەردىڭ قوعامى دامىماي قالعان. زاڭگەرلەردى وسىنداي ماسەلەگە ءۇن قاتۋعا شاقىرساڭ ات سالىسپايدى، پىكىر جازبايدى. بىزدە كوبىنە ماسەلە كوتەرىپ جۇرەتىن جۋرناليستەر. ونىڭ وزىندە ۇلتتىق ماسەلەلەر توڭىرەگىندە عانا ۇيىسا الامىز. مەن وسى ورايدا تيەسىلى زاڭعا وزگەرىس قاجەت ەكەنىن دەپۋتاتتارعا ءتۇسىندىردىم. ولار ماسەلەنى پارلامەنت مىنبەرىندە كوتەرەمىز دەپ وتىر. دەگەنمەن ول زاڭ قابىلدانعانعا دەيىن ەشكىم كەلمەي وتىرمايدى عوي. كوش جالعاسادى.
سوندىقتان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى اتاجۇرتقا كەلەم دەپ كوشكە نيەت وتىرعان شەتەلدەگى بارشا قانداستارعا مىناداي زاڭگەرلىك سالەم جولدايمىن:
بىرىنشىدەن، شەتەلدەن كەلەتىن قانداستارىمىز قانداي كولەمدە قاراجاتپەن كەلسە دە، 50 مىڭ دوللار، 100 مىڭ دوللار الىپ كەلسە دە كەدەن بەكەتىندە ەشقانداي دا سالىق تولەمەيدى.
ەكىنشىدەن، قانداستارىمىز ءوز قاراجاتىنىڭ شىعۋ توركىنىن، كەلۋ قاينارىن ەشقانداي جاعدايدا تۇسىندىرۋگە، دالەلدەۋگە مىندەتتى ەمەس.
ۇشىنشىدەن، قازىرگى قولدانىستاعى زاڭ 10 مىڭ دوللاردان كوپ قاراجاتىڭىز بولسا دەكلاراسيا تولتىرۋدى مىندەتتەيدى. بىرەۋلەر سالىق تولەيدى دەپ قورقىتادى ەكەن. سالىق تولەمەيدى. ونى تولتىرىپ بەرۋ قاجەت. گۇلجان اپانىڭ باسىنداعى ەرەكشە جاعداي: وتباسىنداعى 6 جان 10 مىڭ دوللاردان اسىرماي، ءار قايسىسى قالتاسىنا سالىپ ءبولىپ الىپ كەلە جاتقان. دەمەك ولار زاڭدى بىلەدى. ءبىراق، كەدەن بەكەتىندەگىلەر ولاردى قورقىتقان. اقشانىڭ ءبارى ءبىر ادامدىكى دەپ ايتۋعا ماجبۇرلەگەن. ءتىپتى ودان كەيىن دە ولار اقشانى تاركىلەي الماس ەدى، گۇلجان اپا ءماۋىتحاننان كەتكەن جالعىز قاتەلىك ءبىر پاراق دەكلاراسيانى تولتىرا سالماعاندىعى. كەدەننەن ءوتىپ كەلە جاتقان ءار ازامات قالتاسىنداعى اقشانىڭ وزىنىكى ەكەنىن ايىپ، پوزيسياسىندا نىق تۇرا السا كەدەندەگىلەردىڭ ونى تارتىپ الۋىنا، قانداي دا ءبىر كۇش قولدانۋىنا ەشقانداي قۇقى جوق.
وسى قاراپايىم عانا نارسەلەردى قاپەرىنە ۇستاسا دەيمىز. بۇعان ەشقانداي زاڭگەرلىك تۇسىنىكتىڭ دە قاجەتى جوق!
***
قادىرمەندى وقىرمان!
زاڭگەر ابزال قۇسپان شەكارادا وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلارعا تاپ بولعان جاعدايدا بارشا قانداستارعا زاڭگەرلىك كومەك كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
ەگەر، ءسىز ەلگە كەلە جاتىپ، كەدەن بەكەتىندە جوعارىداعىداي كەلەڭسىزدىككە تاپ بولساڭىز رەداكسيامەن بايلانىسىڭىز! زاڭگەرلىك، اقپاراتتىق كەڭەس كورسەتۋگە مىندەتتى تۇردە مۇرىندىق بولامىز!
8(727) 3547695 // + 7701 5509279
«Qamshy.kz» اقپاراتتىق اگەنتتىگى
