اعىلشىن تىلىندە كوپشىلىككە تانىمال «6 فۋت تەرەڭدىكتە» دەگەن تىركەس بار. بۇل تىركەستى اۋىزعا العان كەزدە ادامدار ءولىم مەن جەرلەۋدى ەسكە الادى ەكەن. الايدا ادامداردى نەگە 2 مەتر تەرەڭدىككە جەرلەيتىنىن ەكىنىڭ ءبىرى ويلاي بەرمەيتىنى انىق. راسىمەن دە، ءمايىتتى نەگە جەردەن 2 مەتر تەرەڭدىكتە جەرلەيدى؟

بۇل ءداستۇر انگليادا 1655 جىلدان باستاپ ورىن الىپ كەلە جاتىر. سول جىلدارى انگليادا جۇقپالى وبا اۋرۋ تاراعان. قاسىرەتكە تولى جىلداردا وزگە ادامدارعا اۋرۋ جۇقپاس ءۇشىن لوندون قالاسىنىڭ اكىمى مايىتتەردى 2 مەتر تەرەڭدىكتە جەرلەۋ بويىنشا ۇكىم شىعارعان، دەپ حابارلايدى قامشى اقپارات اگەنتتىگى.

باستاپقىدا بۇل شەشىمنىڭ دۇرىس، بۇرىستىعىنا كۇمانمەن قاراعاندار دا از بولماعان. سەبەبى، اۋرۋ ەڭ الدىمەن ادامدارعا ەمەس جاندىكتەرگە تاراۋ ارقىلى جايىلعان.

ءبىر قىزىعى، قازىرگى كۇندە دە جەرلەۋ كەزىندە ءمايىتتى 2 مەتر تەرەڭدىككە كومۋ ۇلگىسى ساقتالعان.

اقش-تىڭ كەيبىر  قالالارىندا ءبىر جارىم مەتردى دە جەتكىلىكتى دەپ سانايتىندار بار. ال ءبىر جاعدايلاردا 4 مەتر قازۋ ارقىلى ءمايىتتى جەرلەگەن. بۇل باسقالارعا دا جەرلەيتىن ورىن قالسىن دەگەن ويدان تۋعان. بۇل شەشىمنىڭ ءوزى مارقۇمنىڭ جاقىن تۋىستارىمەن اقىلداسا وتىرىپ قابىلدانادى.

بۇگىندە 2 مەتر ەڭ كوپ تارالعان تەرەڭدىك بولىپ تابىلادى. بۇل تەرەڭدىكتەن اسىرىپ جەرلەۋ ءبىرشاما قيىندىقتار تۋدىرادى. سۋ تاسقىنى كوپ ورىن الاتىن مەكەندەردە ءمايىت توپىراقتىڭ بەتىنە شىعىپ كەتىپ جاتادى.

ۇلىبريتانيادا ادامدار وسى قالىپتى عاسىرلار بوي ساقتاپ كەلەدى. ال مۇنىڭ سەبەبى باسقا. ارنايى قىزمەتكەرلەر ءمايىتتى قالىپتاسقان تەرەڭدىكتە جەرلەۋدى سۇرايدى. تابىتتى اڭدار قازىپ المايتىن تەرەڭدىكتە جەرلەۋدى ۇسىنادى.

وسىدان شىعاتىن قورىتىندى: ەگەر ءمايىتتى ءبىرشاما تەرەڭدىكتە جەرلەمەسە دەنەسى اڭ مەن قۇسقا جەمتىك بولادى، ال 2 مەتردەن اسىرىپ جەرلەۋ اۋىر، ءارى كوپ جۇمىستى تالاپ ەتەدى. قازىرگى اعىلشىن تىلىندە «6 فۋت تەرەڭدىكتە» تىركەسى ناقتى ورنىققان زاڭ ەمەس. جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايى مەن سول جەردىڭ ءداستۇرى ەسكەرىلىپ جەرلەنەدى.

ادەبي شىعارمالاردا وز-وزدەرىنە قول جۇمساۋشىلاردى كۇناھارعا بالاپ، ولاردىڭ دەنەسىن 3 مەتردەن تومەن نەمەسە مولادان تىس جاقتارعا جەرلەگەندەرىن بايقايمىز.

دۇنيەدەن وتكەن ادامنىڭ دەنەسى تىرشىلىگىن توقتاتقاننان كەيىن بولشەكتەنە باستايدى. بۇل كەزەڭ ءتىرى ادامدار ءۇشىن وتە ءقاۋىپتى بولىپ سانالادى. ادامنىڭ ءتىرى كەزىندە قولدانعان زاتتارى دا ءبىرشاما ءقاۋىپ تۋدىرادى.

اسىرەسە ءمايىت ءتىرى كەزدە جۇقپالى اۋرۋمەن اۋىرعان بولسا ودان دا قورقىنىشتى. قانشاما مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ تاراۋى ەسكى مايىتتەردى قازۋ بارىسىندا ورىن العان.

ءمايىتتى جەرلەۋدەگى تەرەڭدىكتى بىرنەشە دەرەككە سۇيەنىپ انىقتاۋعا بولادى. مولا ادامنىڭ دەنەسىن جەر استى سۋلارىنان جانە جانۋارلاردىڭ قازۋعا قاۋقارى كەلمەيتىن جەرلەردەن قورعايدى.

ورىس امىرشىلەرىنىڭ ىشىندە مەديسينالىق جاقتان دا، ءداستۇر جاعىنان دا ءبىر قالىپقا ءتۇسىرۋدى ويلاعان پەتر پاتشا بولاتىن. 1723 جىلى پەتردىڭ جارلىعىمەن مولانى 2 مەتر تەرەڭدىكتە قازۋ قولعا الىندى.  بۇل شەشىمنىڭ دۇرىس ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتكەن بولاتىن.

زيراتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر قالىپتى ساقتاماۋى سالدارىنان 1771 جىلى ءى الەكساندر تۇسىندا حالىق اراسىندا وبا اۋرۋ تاراعان. ونىمەن قوسا مارقۇمداردى جەرلەيتىن جەردىڭ تاپشىلىعى دا ءورشىپ تۇرعان كەزەڭ بولاتىن.

ءقابىردىڭ تەرەڭدىگى سانيتارلىق قالىپقا ساي بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن جەرگىلىكتى جەردىڭ ەكولوگياسى مەن ورنالاسۋىنا قاراي زاڭداستىرىلىپ، ارنايى قالىپ ەنگىزىلەدى.

ال ادام ءۇشىن ءقابىردىڭ تەرەڭدىگى نەگە ماڭىزدى؟

ادام جەر قوينىنا تاپسىرىلعان كەزدە ءقابىردىڭ تەرەڭدىگى ۇلكەن ءرول اتقارادى جانە ءمايىت جەر  استى سۋدان قورعالىپ تۇرۋى كەرەك. سۋدىڭ قاي ارناعا بارىپ  قۇياتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. ادام اعزاسىنداعى زياندى قالدىقتاردى وزگە ءبىر ورگانيزمگە تاسىمالدانباۋى دا ماڭىزدى.

دايىنداعان: ايگەرىم تاۋباي