مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسۋى مەن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋى تەك قانا رەسەيگە ءتونىپ تۇرعان قاتەر ەمەس، ودان دا باسقا پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەر ءۇشىن دە قايعىلى جاعداي. ونىڭ ىشىندە ەكونوميكاسى شيكىزات ەكسپورتىنا بايلانعان  قازاقستان دا بار.  2017 جىلى قازاقستاننىڭ جاعدايى ۋشىعا ءتۇستى. بۇل تۋرالى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى شەتەلدىك باق-قا سىلتەمە جاساپ حابارلايدى.

وتكەن جىلعى ساتسىزدىك

قازاقستانداعى ەكونوميكالىق قيىندىقتار 2015 جىلى باستالدى. مەملەكەتتىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 16،7 %-عا تومەندەگەن كەزدە باستالدى. ال 2016 جىلى ءجىو تاعى قۇلدىرادى. ناقتى ايتساق، 184،4 ملرد دوللاردان 135 ملدر دوللارعا دەيىن تومەندەدى.

مۇنداي ارزانداۋ الەمدىك شيكىزات باعاسىنىڭ ونىڭ ىشىندە  كومىر مەن مەتالل، كومىرتەگى سەكىلدى ەڭ كوپ ەكسپورتالاتىن ونىمدەرمەن بايلانىستى. اسىرەسە الىس شەتەلدەرمەن ساۋدا بايلانىسى ءبىرشاما زارداپ شەكتى. مينەرالدى شيكىزاتتار مەن ەنەگەتيكالىق-جانارماي تاۋارلارىنىڭ اتالعان مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالۋى 70% جەتكىزىلىمدى الادى.

2016 جىلعى ىشكى ساۋدانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اينالىمنىڭ كولەمى 61،95 ملرد دوللاردى قۇرادى، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 19%-عا ازايعان. سونىمەن قاتار ەكسپورت 20%-عا ءتۇسىپ، 36،8 ملرد دوللارعا جەتسە، يمپورت 17،6%-عا ءتۇسىپ، 25،18 ملرد دوللارعا جەتتى.

قارا التىننىڭ باعاسى الەمدىك ارەنادا تۇسۋىنە بايلانىستى مۇنايدىڭ ەكسپورتتالۋى 26،5%-عا ءتۇستى. حيميالىق سالا دا 19،2% جوعالتىپ، 1،91 ملرد دوللارعا جەتتى، ال مەتالۋرگيا 0،4%-دان 5،148 ملرد دوللارعا دەيىن ەكسپورتتاۋدى قىسقارتتى.

اۋىلشارۋاشلىق سالاسى مەملەكەتتىك قولداۋعا قاراماستان ەكسپورتتا ءبىرشاما قارجى جوعالتتى: جەتكىزىلىم قۇنى 5%-عا تومەندەپ، 1،106 ملرد دوللاردى قۇرادى.

جاڭا جىلعا جاڭا تالپىنىسپەن                                                 

مۇناي باعاسىنىڭ ورنىعۋى جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قالپىنا كەلۋى ىشكى ساۋدانىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەردى. قازاق ونەركاسىبى جاڭا تالپىنىسپەن ىسكە كىرىستى: مەتال قازبالارىنى ، مۇنايد ، تابيعي گاز 7،8%-عا ءوستى. ال ءوندىرۋشى ءوندىرىس سالاسى 6،5%-عا ءوستى.

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتى بويىنشا، مەملەكەتتىڭ ىشكى ساۋداسى قاڭتار مەن ناۋرىز ايلارى اراسىندا 24،2%-عا ارتىپ، 17 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال ەكسپورت 30%-عا ارتىپ، 10،8 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال يمپورت 15،1%-عا ارتىپ، 6 ملرد دوللاردى قۇرادى.

مۇناي مەن مەتالل

كومىرتەك باعاسىنىڭ قىمباتتۋى ەكسپورتتىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى. مينەرالدى ونىمدەردەن تۇسەتىن پايدا 37،8%-عا ءوستى، ال مۇنايدى ەكسپورتاۋ بارىسىندا پايدا كولەمى 35%-عا ءوستى.

ءپوزيتيۆتى ديناميكاعا قاراماستان ساراپشىلار بولاشاققا كۇدىكپەن قاراۋدا. مۇناي باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنىڭ ارقاسىندا مۇايدان تۇسەتىن قارجى كولەمى ارتتى، ءبىراق قازاقستان بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا مۇناي وندىرۋدەن ءبىرشاما ارتتا قالىپ تۇر. شەتەلگە 15،9 ملن توننا شيكى مۇناي ساتىلدى، ال بۇل سوڭعى 6 جىل ىشىندەگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش.

بۇل دەگەنىمىز مۇنايعا دەگەن سۇرانىستىڭ ازايىپ بارا جاتقانىنان حاباردار ەتەدى. ونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى مۇنايعا دەگەن سۇرانىستىڭ. اسىرەسە جۇڭگو، جاپونيا، يسپانيا سەكىلدى الپاۋىت ەلدەر سۇرانىستى ازايتىپ جاتىر.

ايتا كەتسەك، جىل وتكەن سايىن ەۋروپادان ازياعا تاۋار ەكسپورتتاۋ قارقىندى دامىپ كەلەدى. باستى ساتىپ الۋشى رەتىندە جۇڭگو مەن جاپونيا كوشتى باستاپ تۇر. قازاقستان ءۇندىستان، تۇركيا، وزبەكستان اراسىندا نارىققا قارقىندى شىعىپ جۇرەن ەلدەردىڭ كوشىن باستاپ تۇر.

قازاقستان كىممەن كوبىرەك ساۋدا بايلانىسىن جۇرگىزۋدە؟

سوڭعى ءۇش ايدا قازاقستان ساۋدا بايلانىسىن ءبىرشاما دامىتتى. سونىمەن قاتار وزگە ەلدەردىڭ ساۋدا اينالىمىندا ساۋدا كولەمىن كەڭەيتتى. قازاقستاننىڭ ونىمدەرىن ساتىپ الۋدان العاشقى قاتاردا تۇرعان – يتاليا. ەكسپورت كولەمى 2185،3 ملن دوللاردى قۇراپ وتىر. يتاليالىقتار قازاقستاننان شيكى مۇناي، مۇناي ونىمدەرىن جانە قانت الادى. باسقا دا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتىر. ەكسپورت كولەمى ۆەنگريادان  2،3ەسە، فرانسيادان 2،4 ەسەگە، سلوۆاكيادان 2،7 ەسەگە وسكەن.

ال جۇڭگو قازاقستاننىڭ ونىمدەرىن ساتىپ الۋدان ەكىنشى ورىندا تۇر. جالپى كولەمى 1230،2 ملن دوللاردى قۇراپ وتىر.

ايتا كەتسەك، قازاقستان مەن ۆەتنام اراسىندا ساۋدا بايلانىسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. ساۋدا كولەمى 72،8 ملن دوللارعا جەتىپ وتىر.

ال شەتەلدەردەن يمپورتتالاتىن وندىرىسكە كەلەر بولساق، قازاقستاندىقتار شەتەلدەردەن اۆتوكولىك پەن ءتۇرلى جابدىقتار ساتىپ الادى.

اۋدارعان: ايگەرىم تاۋباي