قوعامداعى ورىس ءتىلىنىڭ باسىمدىلىعىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا ومىرگە كەلگەن ءتۇرلى ۇعىمدار مەن ۇستانىمدار، قاتە تۇسىنىكتەر ءالى كۇنگە دەيىن تالاسسىز اقيقات ەسەبىندە قابىلدانىپ، قولدانىلىپ ءجۇر. وكىنىشكە وراي، ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن وسى ۇعىمدار مەن ۇستانىمدارعا بىزدەر دە قۇران سوزىندەي سەنەمىز، كەيدە ءوزىمىز (اسىرەسە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر) دە قايتالايمىز. مەنىڭشە، بۇل «ءتۇسىندىرۋ باعىتىن» ءورىستىلدى ازاماتتارمەن قازاق ءتىلى تۋرالى پىكىر تالاستىرعاندا ءتيىمدى ءتاسىل رەتىندە قولدانۋعا بولادى.
«ورىس ءتىلى — ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى» ۇعىمى
دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەردە بىزدەر «ورىس ءتىلى — ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى» دەگەن ادام قۇقىعىنا قارسى كەلەتىن، 1989-جىلعى ق ر «تىلدەر تۋرالى» زاڭدا ورىن العان باپتى جاڭاشا تۇسىندىرەمىز. ەكى ۇلتتىڭ وكىلى، ەكى ادام ءبىر–بىرىمەن قاي تىلدە قاتىناس جاساعىسى كەلەدى، ونى وزدەرى بىلەدى. بۇل ماسەلە ەشقاشان زاڭمەن رەتتەلمەۋى كەرەك. سوندىقتان دا 1997-جىلعى ق ر «تىلدەر تۋرالى» زاڭىندا بۇل باپ الىنىپ تاستالدى. الايدا، ءورىستىلدى ورتا وسى كۇنگە دەيىن «ورىس ءتىلى - ۇلتارالىق ءتىل» دەگەن ۇستانىمدارىنان تانبايدى. وكىنىشكە وراي، بۇل قاتە تۇجىرىمدى كەيدە مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى باسشىلاردان دا ەستيمىز.
بۇل جاساندى «ميفتىك» ۇعىم قازاقستانداعى ورىس ءتىلىنىڭ زاڭدىق تۇرعىدان ەرەكشە ءرولى بار سياقتى وي تۋدىرادى. سوندىقتان بولۋى كەرەك، «ورىس ءتىلى – ۇلتارالىق ءتىل عوي» دەگەن اقىماق تۇجىرىمدى ءجيى ەستيمىز. بارلىق ادامنىڭ قاتىناس ءتىلىن، ءوزارا سويلەسۋ ءتىلىن وزدەرى تاڭداپ الۋعا تولىق قۇقىقتارى بار، سوندىقتان، ەشبىر ەلدە «ۇلتارالىق ءتىل» دەگەن ۇعىم زاڭ ارقىلى رەتتەلمەيدى. «ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى» دەگەن ۇعىمنىڭ زاڭدىق نەگىزى جوق ەكەندىگىن ورىستىلدىلەرگە تۇسىندىرە وتىرىپ، تىلدەردىڭ بارلىعىنىڭ قاتىناس قۇرالى رەتىندە بىردەي قىزمەت جاسايتىندىعىن، ادامداردىڭ اراسىندا قاتىناس قۇرالى رەتىندە ەشقانداي تىلگە ارتىقشىلىق بەرىلمەيتىندىگىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. قىسقاسى، الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى زاڭ ارقىلى بەلگىلەنبەيدى.
«تىلدىك ديسكريميناسيا» ۇعىمى
كەزدەسۋ بارىسىندا ءورىستىلدى ازاماتتاردىڭ «تىلدىك ديسكريميناسيا» دەگەن ساياسي-الەۋمەتتىك تەرميندى مۇلدەم تۇسىنبەيتىندەرىن نەمەسە قاتە تۇسىنەتىندەرىنە كوزىمىز جەتتى. زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، قازاقستاننان باسقا ەلدەرگە كوشىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ 37 پايىزى (2013- جىلعى الەۋمەتتىك زەرتتەۋدەگى دەرەك) وزدەرىنىڭ كوشۋ سەبەپتەرىن «ورىس ءتىلىنىڭ ديسكريميناسياعا ۇشىراۋى» دەپ ءتۇسىندىرىپتى.
الايدا، دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەر كەزىندە مەنىڭ: «تىلدىك ديسكريميناسيا» دەگەن ءسوز تىركەسىن قالاي تۇسىنەسىڭدەر» دەگەن سۇراعىما ەشقانداي ناقتى جاۋاپ الا المادىم. جاۋاپ بەرگەندەردىڭ بىرەۋى (اقمولا وبلىسى، ساندىقتاۋ اۋدانى، بالكاشينو كەنتىنىڭ تۇرعىنى، 28 جاستا): «مەن دۇكەنگە بارىپ ورىس تىلىندە ءبىر زات سۇراسام، ال ماعان دۇكەنشى قازاق تىلىندە جاۋاپ قايتارسا، ورىس ءتىلىنىڭ ديسكريميناسيا جاسالۋى دەپ تۇسىنەمىن» دەسە، ەندى بىرەۋى (پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى، 25 جاستا) «ەگەر مىناداي ماماندىق يەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى قاجەت دەگەن زاڭ بابى قابىلدانسا، ورىس ءتىلىنىڭ شەتتەتىلۋى دەگەن سول بولادى» دەپ جاۋاپ بەردى. ءبىرىنشى جاعدايدى «تىلدىك ديسكريميناسيا» دەپ قابىلداساق، ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن ميلليونداعان قازاق تىلدىلەردىڭ قازاق تىلىندە نان سۇراعانى مەن وعان دۇكەنشىلەردىڭ ورىس تىلىندەگى جاۋاپتارىن دا «قازاق ءتىلىن ديسكريميناسيالاۋ» دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.
ال ەكىنشى جاعدايعا كەلسەك، زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك ءتىلدى تالاپ ەتۋ حالىقارالىق تاجىريبەدە بار، قوعامدىق قاجەتتىلىك بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ كونستيتۋسيامىزدا پرەزيدەنتتىككە تۇسەتىن ادامنىڭ قازاق ءتىلىن ءبىلۋ مىندەتتىلىگى زاڭمەن بەلگىلەنگەن. پريبالتيكا ەلدەرىنىڭ زاڭدارىندا بارلىق دەرلىك ماماندىق يەلەرىنىڭ (زاڭدا كورسەتىلگەن ماماندىقتىڭ تۇرلەرى 3 مىڭعا جەتىپ جىعىلادى) مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى – زاڭدى تالاپ. دەمەك، ءورىستىلدى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەزىندەي، «ءبىزدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن باسقالار ورىس تىلىندە سويلەسىن» دەگەن ۇستانىمنان قۇتىلا الماي ءجۇر. ولارعا «تىلدىك ديسكريميناسيا» دەگەن ۇعىم مەن ادامداردىڭ سويلەۋ ءتىلىن تاڭداۋ قۇقىعى دەگەن ۇعىمدى تەرەڭ ءتۇسىندىرۋ قاجەت. ەگەر، قازاق ەلىندەگى ازاماتتاردىڭ ورىس تىلىندە سويلەۋىنە نە جازۋىنا زاڭدى تۇردە تيىم سالىنسا، ورىس ءتىلىن شەكتەۋ (ديسكريميناسيا ) دەگەنىمىز سول بولادى. وكىنىشكە وراي، قازاق ەلىنەن كوشىپ بارا جاتقانداردىڭ كوپشىلىگى وزدەرى سۋ ىشكەن «قۇدىققا ءبىر تۇكىرىپ» كەتكىسى كەلەدى…
مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدىڭ ازاماتتارعا مىندەتتىلىگى
ءىس-شارا بارىسىندا كوپتەگەن ازاماتتار مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدىڭ ازاماتتارعا مىندەتتىلىگى تۋرالى ماسەلە قوزعايدى. سول ۋاقىتتا قارسى پىكىر ايتۋشىلار «ءتىلدى زاڭ جۇزىندە مىندەتتەۋ دەموكراتياعا جاتپايدى» دەگەن سىلتاۋدى العا تارتتى. بۇل جەردە حالىقارالىق تاجىريبە مەن حالىقارالىق زاڭداردى العا تارتۋىمىز كەرەك. ماماندىققا بايلانىستى مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ تالابى. ءورىستىلدى ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى بەلگىلى ءبىر ماماندىققا بايلانىستى مەملەكەتتىك ءتىلدى تالاپ ەتۋ قاجەتتىلىگىن مۇلدەم تۇسىنبەيدى نەمەسە ونى ادام قۇقىعىن بۇزۋ دەپ تۇسىنەدى. سان جىلدار بويى جۇرگىزىلگەن يمپەريالىق ساياساتتىڭ (بۇل ساياساتتىڭ كەڭەس وكىمەتى كەزىندە دە جالعاسىن تاپقانى بەلگىلى) سالدارىنان كوپتەگەن ازاماتتاردا «ورىس ءتىلىن ءبىلۋ — بارلىعىنا مىندەتتى» دەگەن پىكىر قالىپتاسىپ كەتكەن سياقتى. «بارلىعى ورىس ءتىلىن بىلەدى، سوندىقتان قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەتتەۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق» دەگەن وي ماماندىققا بايلانىستى مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ دەگەن تالاپتى تۇسىنۋگە دە بوگەت جاساپ وتىرعان سياقتى.
بۇل باپتىڭ ق ر «ءتىل تۋرالى» زاڭىندا بار ەكەندىگىن دە كوپشىلىگىنىڭ كەزدەسۋ كەزىندە عانا كوزدەرى جەتتى. شەت ەلدەردەگى (پريبالتيكا ەلدەرىندەگى زاڭداردا) «مەملەكەتتىك ءتىل» تۋرالى زاڭداردىڭ كوپشىلىگىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ تالابى قويىلاتىن ماماندىقتاردىڭ ءتىزىمى كورسەتىلگەن. قازاقستانداعى ترانسپورت سالاسىندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ بولىمىندە جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ مىندەتتى بولىپ سانالادى. وكىنىشكە وراي، بۇل زاڭ باپتارى قاتاڭ ساقتالىنادى دەپ ايتا المايمىز، ءبىراق كەلەشەكتە بۇل تالاپتاردىڭ قوعامدىق ومىردەن ءوزىنىڭ ورنىن الاتىندىعىندا كۇمان جوق. بۇل ماسەلەنى تەرەڭ ءتۇسىنۋ مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ-ۇيرەنۋدىڭ قاجەتتىلىگىن تاعى ءبىر دالەلدەيتىنى ءسوزسىز.
مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ەتنوسىنىڭ ءتىلى عانا ەمەس، وسى ەلدىڭ ازاماتتارىنىڭ ءتىلى. ءورىستىلدى اۋديتورياعا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى، «قازاق ءتىلى» تەرمينىن تۇسىندىرۋدەن باستالادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى «قازاق ءتىلى» دەگەن تەرميندى مەملەكەتتىك ءتىل ستاتۋستىڭ اتاۋى دەپ ەمەس، قازاق ۇلتىنىڭ ءتىلى دەپ قانا تۇسىنەدى. ولارعا وزدەرىنىڭ قازاقستاننىڭ ازاماتتارى ەكەندىگىن، ال «قازاق ءتىلىنىڭ» وزدەرىنىڭ مەملەكەتتەرىنىڭ ءتىلى ەكەندىگىن جاقسىلاپ ءتۇسىندىرۋ قاجەتتىگى تۋادى. ءالى دە بولسا، «قازاق ءتىلى» دەگەن ءسوز ەستىلسە بولدى، كەيبىر ءورىستىلدى ازاماتتار «ال ورىس ءتىلى نەگە…» دەگەن اڭگىمەنى باستاپ، ەكى ءتىلدى سالىستىرۋعا كىرىسەدى.
مەنىڭشە، ءورىستىلدى اۋديتوريا «قازاق ءتىلى — ءبىزدىڭ ءتىلىمىز!» دەگەن ۇعىمدى تولىق قابىلدامايىنشا، پىكىرتالاستى باستاۋدىڭ قاجەتى دە جوق. وكىنىشكە وراي، مۇنداي جاعدايدى دا ءوزىمىز قالىپتاستىردىق. وسى كۇنگە دەيىن «قازاق ءتىلى» دەگەن تەرميننىڭ ورنىنا بىزدەر «مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەن ءسوزدى قولدانامىز. سوندىقتان بولۋ كەرەك، ءورىستىلدى ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى بۇل ەكى تەرميندى ەكى بولەك ۇعىم دەپ قابىلدايدى. (شەت ەلدەردىڭ «مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى» زاڭدارىنىڭ ءبىرىنشى بابىندا، مىسالى: «مەملەكەتتىك ءتىل – ۋكراين ءتىلى» دەگەن ءسوز جازىلسا، باسقا باپتاردىڭ بارلىعىندا «ۋكراين ءتىلى» دەگەن ءسوز تىركەسى قولدانىلادى. ال بىزدەر «مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى» دەيمىز دە، باسقا جەردىڭ بارىندە «مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەن تەرميندى قولدانامىز. سوندا ءبىزدىڭ ەلدە مەملەكەتتىك ءتىل دەگەن جاڭا ءبىر ەرەكشە ءتىل بار سياقتى اسەر قالدىرادى) مەنىڭشە، ورىستىلدىلەرگە تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن بارلىق جەردە مەملەكەتتىك ءتىل دەگەننەن كورى «قازاق ءتىلى» دەگەن تەرميندى قولدانۋىمىز كەرەك.
«قوستىلدىلىك» ۇعىمى
كەڭەس وداعى كەزىنەن قازاقستاندى – «ءقوستىلدى رەسپۋبليكا» دەپ اتاپ كەلدى. (ءقازىر دە پىكىرتالاس كەزىندە «بىزدەر ءقوستىلدى»)، تۇرعىنداردىڭ بارلىعى دا ءقوستىلدى مەڭگەرىپ، سويلەسۋ كەزىندە ءبىر تىلدەن ەكىنشى تىلگە ەركىن كوشە الاتىن بولعاندا عانا، ونداي ەلدى «ءقوستىلدى ەل» دەپ اتايدى. قازاقستاندا تەك قازاق تىلدىلەر عانا ءقوستىلدى بولدى دا، ءورىستىلدى قاۋىم – ءبىر ءتىلدى (ورىس ءتىلدى) دەڭگەيدە قالدى. بۇنداي جاعدايدى «ءبىر جاقتى قوستىلدىلىك» دەپ اتايدى جانە بۇل جاعداي الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك پەن قوعامداعى قايشىلىققا الىپ كەلەدى.
ورىس تىلدىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى «قوستىلدىلىكتى» وزدەرىنە قاتىستى قولدانبايدى، باسقالار ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدى ءتۇسىنۋى كەرەك دەگەن باعىتتا عانا قولدانادى. ولاردى وسى قاتەلىكتەن ارىلتۋ قاجەت. 90-جىلداردىڭ باسىندا قازاقستانداعى ءورىستىلدى ۇيىمدار مەن كەيبىر ۇلىدەرجاۆالىق باعىتتاعى قوعامدىق تۇلعالار ەكى ءتىلدى دە مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاۋ كەرەك دەگەن ۇران كوتەرگەن بولاتىن. «قوستىلدىلىك» ۇعىمىن تۇسىنبەگەن جەرلەستەرىمىز شىن مانىندە قوستىلدىلىك ورناسا، وزدەرىنىڭ جاعدايلارىنىڭ وتە قيىن بولاتىنىن بىلمەگەن بولاتىن.
ءتىل ماسەلەسىن — ساياسي، ۇلتارالىق ماسەلەگە اينالدىرماۋ قاجەتتىگى
دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەردەگى ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، جان-جاقتى تۇسىندىرەتىن ءبىر ماسەلە – لينگۆيستيكالىق ماسەلەنى ساياسي ماسەلەگە اينالدىرماۋ ماسەلەسى. سوندىقتان دا كەزدەسۋلەردە بىزدەر تەك قانا «ورىستىلدىلەر»، «قازاقتىلدىلەر» دەگەن سوزدەردى قولدانامىز. («ورىستىلدىلەر» دەگەندە ونىڭ ىشىنە ميلليونداعان قازاقتار كىرەدى دە، «قازاقتىلدىلەر» دەگەن ۇعىمعا مىڭداعان باسقا ۇلت وكىلدەرى ەنەدى). وكىنىشكە وراي، 90-جىلداردا ءتىل ماسەلەسىن ساياسي، ونىڭ ىشىندە، ۇلتارالىق ماسەلەگە اينالدىرۋ كەڭ ورىن الدى. سول كەزەڭدەگى قالىپتاسقان قاتە تۇسىنىكتىڭ زارداپتارى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلەدى. ايتا كەتۋ كەرەك، وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە، دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەردە ءتىل ماسەلەسىنە بايلانىستى پىكىرتالاستاردا ۇلتارالىق ماسەلە كوپ قوزعالمادى. بۇل دا قوعامنىڭ ويانىپ كەلە جاتقانىنىڭ كورسەتكىشى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.
قازاق ءتىلىنىڭ قازىرگى دامۋ قارقىنى مەن بولاشاقتىڭ تالاپتارىن ءتۇسىندىرۋ
ءورىستىلدى ازاماتتاردى كوپشىلىگى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋ قارقىنى توقتامايتىنىن، جىل سايىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ دەڭگەيىنىڭ كۇشەيە تۇسەتىنىن، قوعامنىڭ كەلەشەگى قازاق تىلىندە ەكەنىن ءالى تولىق تۇسىنە قويماعان سياقتى. ولار وزدەرىنىڭ بۇگىنگى «ءقوستىلدى» جاعدايى وزگەرمەيتىندەي كورەدى. سوندىقتان، قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى قاجەتتىلىك دەپ سانامايدى. كەزدەسۋلەردە ولاردىڭ وسى قالىپتاسقان پىكىرىن وزگەرتۋگە كۇش سالۋ قاجەت. بىزدەر سان ءتۇرلى دەرەكتەرمەن، مىسالدارمەن قازاق ءتىلىنىڭ رەسپۋبليكا كولەمىندەگى دامۋىن كورسەتىپ، كوزدەرىن جەتكىزۋگە كۇش سالامىز. مىسالى، سان ءتۇرلى زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، تاۋەلسىزدىككە دەيىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 34 پايىزى عانا قازاق تىلىندە وقىسا، ءقازىر بۇل كورسەتكىش 64 پايىزعا كوتەرىلدى.
الماتى قالاسىندا جالعىز قازاق مەكتەبى بولسا، ءقازىر 56 قازاق تىلىندەگى مەكتەپ بار. قىزىلوردا قالاسىندا جالعىز عانا تازا ءورىستىلدى مەكتەپ قالدى…قوعامدىق ورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن كوپتەگەن ماماندىق يەلەرىنەن قازاق ءتىلىن ءبىلۋ، زاڭدى تالاپقا اينالىپ كەلە جاتىر. دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەرگە قاتىسىپ وتىرعان تىلدەردى دامىتۋ باسقارمالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءورىستىلدى ازاماتتارعا جاقىن ارادا ومىرگە ەنەتىن «قازتەست» باعدارلاماسىن ءتۇسىندىرىپ، كەلەشەكتە قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن انىقتايتىن جۇيەنىڭ ىسكە قوسىلاتىنىن، ونىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىنەن حاباردار ەتتى. قىسقاسى، قازاق ءتىلىن مەڭگەرمەگەن ادامداردىڭ «تىرشىلىك كەڭىستىگىنىڭ» تارىلىپ كەلە جاتقانىن ءورىستىلدى ازاماتتارعا اشىق جەتكىزۋ، ولاردىڭ ءوز ۇرپاقتارىنىڭ بولاشاعىن بۇگىننەن باستاپ ويلانۋعا الىپ كەلەدى. وكىنىشكە وراي، وسى ماسەلەنى «ورىستىلدىلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن» ۇيىمدار مەن ازاماتتار ايتىپ جاتقان جوق. ونى ايتۋ، ءتۇسىندىرۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز.
«ءقازاقتىلدى مەكتەپ ناشار ءبىلىم بەرەدى، ال ءورىستىلدى مەكتەپتەر ساپالى ءبىلىم بەرەدى» دەگەن ەشقانداي نەگىزسىز، قاشپا اڭگىمەنى (ناسيحاتتى) دۇرىس ءتۇسىندى.
ءورىستىلدى الەمنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋىنىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى بالالارىن قازاق ءتىلدى مەكتەپتەرگە بەرۋ. وسى ماسەلە ءسوز بولا قالسا، ورىستىلدىلەردىڭ كوپشىلىگى (ورىستانىپ كەتكەن قازاقتار مەن باسقا ۇلت وكىلدەرى دە) بەتتتەرى بىلش ەتپەستەن، «قازاق ءتىلدى مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى تومەن، سوندىقتان عانا ءبىز بالالارىمىزدى ءورىستىلدى مەكتەپكە بەرۋگە ءماجبۇرمىز» دەپ شىعا كەلەدى. بالالارىنىڭ ورىس ءتىلىن عانا بىلەتىندىگىن اقتاۋ ءۇشىن تاراتىلعان وسى ءبىر «ەرتەگىگە» ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنىڭ قوسىلا باس يزەيتىندىگىن دە اشىق ايتۋىمىز كەرەك.
بۇل يدەولوگيا – ءبىر ۇلتتى، ەكىنشى ۇلتتان جوعارى قوياتىن ناعىز فاشيستىك ۇستانىم.
بىرىنشىدەن، ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بارلىق وقۋ باعدارلامالارى (قازاق، ورىس، وزبەك، ۇيعىر مەكتەپتەرى بولسىن) بىردەي، ەكىنشىدەن، سوعان سايكەس، ولارعا ارنالعان وقۋ قۇرالدارى دا (وقۋلىقتار مەن كومەكشى وقۋ قۇرالدارى) ءبىر نۇسقادا جاسالىنادى.
ۇشىنشىدەن، ءقازاقتىلدى توپتارعا ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەر ورىس تىلىندەگى توپتارعا دا ءدارىس بەرەدى (مەن دە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە قازاق توپتارىنا «پراكتيكالىق قازاق تىلىنەن» ساباق بەرسەم، ءورىستىلدى توپتارعا «ورىس جانە قازاق ءتىلىنىڭ سالىستىرمالى گرامماتيتكاسىنان» ءدارىس وقىدىم). سونداي جاعدايدا ورىس تىلىندەگى مەكتەپتىڭ ساپاسى قالايشا ارتىق بولماق؟ دەمەك، بۇل ءبىر تىلدەن نە ءبىر ۇلتتان ەكىنشى ءتىل (ۇلت) ارتىق جاراتىلعان دەگەن فاشيستىك يدەولوگيانىڭ ناق ءوزى. ارينە، كوپشىلىگىمىز جان-جاقتى اقپاراتتى ورىس ءتىلى ارقىلى كوبىرەك الامىز. ءبىراق، بۇل جەردە ءقازاقتىلدى وقۋشىلار ورىس تىلىندەگى اقپاراتتارمەن تانىسا المايدى دەپ ەشكىم دە ايتا المايتىن شىعار. ەگەر وقۋشىلاردىڭ اراسىنداعى حالىقارالىق كونكۋرستار مەن جارىستاردىڭ قورىتىندىسىنا قاراساق قازاق ءتىلدى مەكتەپتەر ءبىرىنشى ورىندا تۇرعانى دا شىندىق. ۇبت قورىتىندىسى دا ءقازاقتىلدى مەكتەپتى بىتىرۋشىلەردىڭ ەشكىمنەن كەم ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. قازىرگى بيلىكتە وتىرعانداردىڭ دا باسىم كوپشىلىگى قازاق مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى ەكەندىگى دە تالاسسىز ماسەلە.
دوس كوشىم
