شام قويار شاقتاعى الا كولەڭكەدە ءوزىمنىڭ ون سەگىز جىلدىڭ الدىندا تۇرعان ەسكى ءۇيىمدى اداسىپ ءجۇرىپ ازەر تاپتىم، تابان ىزدەرىم قالعان بۇل كوشە مەن ءۇشىن وتە ىستىق، جالاڭ اياق، جالاڭ باس شاۋىپ جۇرگەن بالداۋرەن شاعىم جادىما ورالىپ، جانىم جاسارعانداي بولدى، توڭىرەگىمە بالالىق سەزىممەن ەركەلەي كوز جۇگىرتتىم دەسە دە، بۇل كوشە بۇگىن مۇلدە باسقا كەيىپكە ەنگەن، مەنى تانىماي تۋسىرتىن بەرە توسىرقاي قارايدى. ءبىراق مەن باياعى كوشەمدى تانىپ تۇرمىن، سول بۇرىنعى كەڭ كوشەمەن ءداۋ ءۇيدى جازباي تانىدىم. ءداۋ ءۇيدىڭ بيىك دۋالىنا تىنىشتىق ساۋىتى مەن تاس ارىستاننىڭ بەينەسى ورنەكتەلگەن. بۇل جاراسىمدى ناقىشتارعا كەزىندە ءبىز ۇنەمى ارقامىزدى تىرەپ وتىرۋشى ەدىك، ال بۇگىن بۇلار مەنى تانىماعان بەينەگە ەنىپ العان. ءوستىپ تۇرعاندا قاقپا ايقارا اشىلدى، كىرەبەرىستەگى«ۇلكەن ءۇيدىڭ ۇرپاقتارى»- دەگەن ءتورت يەروگليف اۋەلگىسىندەي قاز-قالپىندا قاسقايىپ قاراپ تۇر، بۇل جازۋلار جاۋىن شاشىنعا تيتتەي دە بوي بەرمەستەن سول باياعى ءتۇسىن جوعالتپاپتى.

مەن وسى ارىپتەردىڭ تۇسىنا كەلگەندە ءوزىمنىڭ ون سەگىز جىلدىڭ الدىندا قالعان كوپ ەستەمەلەرىم ەسىمە ەرىكسىز ءتۇستى.

قاقپا كۇزەتشىسى دە مەنىڭ ۇلكەن ءۇيدىڭ ۇرپاعى ەكەنىمە سەنبەستىكپەن كۇدىكپەن قارايدى. ول مەنىڭ جانىمدى قايدان ءتۇسىنسىن، ول ون سەگىز جىلدىڭ الدىنداعى وسىندا ويناپ جۇرگەن جاس بالانى قايدان تانىسىن. ول مەنىڭ ىشىمدە جاتقان شۋماق-شۋماق ويلارىمدى قانشا كەكتەنە قاراسا دا، وشىرە الماسى انىق.

جەر بەتىن تۇتاستاي قاراڭعىلىق جاپتى، مەن ەشتەڭەنى دە كورىپ تۇرعان جوقپىن، ءدال وسى كەزدە ەسىك جارىق ەتىپ اشىلىپ، مەڭىرەۋ قاراڭعىلىقتى ءبىر ساۋلە جارىپ شىعىپ مەنىڭ كوكىرەگىمە ەندى، ول جارىق مەنىڭ جانىما جىلۋ بەرگەنى بىلاي تۇرسىن، كوكەيىمدە كۇپتى بولىپ جۇرگەن ويىمدى ودان سايىن سىزداتتى. مەنىڭ سالىندىم سۋعا كەتىپ، كەلگەن ىزىممەن كەرى قايتتىم، تاياق تاستام جەر جۇرگەنىم سول قانداي قۇدىرەتتى كۇش ەكەنىن بىلمەيمىن. سەلت ەتىپ ارتىما قاراپ، ءوزىمنىڭ بالالىق شاعىم شاشىلعان بال كۇندەرىممەن امالسىز قوشتاستىم. تەك جاڭاعى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن شىققان جارىق ساۋلەسى عانا مۇنارتادى. اتتاي تۋلاپ الىپ ارماندارعا ارقالانىپ كەلگەن مەنىڭ تاۋىم شاعىلىپ، اۋىر جۇك ارتقان ارىق اتتاي ءىلبىپ كەلەم. كوشە ءولى تىنىشتىقتا، جولدىڭ ەكى جاعى بۇگىنگى كۇنىڭ ساۋلەتىمەن سالىنعان ءساندى سارايلار. مەنەن باسقا ادامنىڭ اياق تىقىرى ازىرگە ەستىلمەيدى، سۋ استىنداعى جارىقتاي تۇنشىعا ماعان جالىنا قارايدى. ول، ارينە، اپكەم ايىركىنىڭ ۇيىندەگى جارىق. بۇل جارىق تەگىندە مەنىڭ ىنىمە الىستان باعدار بەرىپ جول نۇسقاۋشى ەدى. اپكەم الىس ساپارعا كەتكەن ءىنىمدى دالاعا شىعىپ كۇتۋمەن بولادى، اقىرىندا شارشاپ ءوز مولاسىنا ەنىپ جوق بولادى.

       كوزگە تۇرتسە كورگىسىز قاراڭعى، كوشە باياعىسىنشا جىم-جىرت، مەن دە جىم-جىرت، كەنەتتەن مەنىڭ قۇلاعىمنىڭ تۇبىنەن مۇحيتتىڭ ارجاعىنىڭ اسەم اۋەنى سىڭسي ەستىلدى. مىنە، عاجاپ! بۇل كوشەدە بۇنداي بولەك داۋىستى جان جوق ەدى. الدە بۇل داۋىس ءوزىمنىڭ كىتاپ جادىلىعىنان قۇلاعىمدا قالعان اۋەن بە؟ ون سەگىز جىلدىڭ الدىنداعى كوكتەمنىڭ راۋانداپ اتقان ءبىر تاڭىندا كىندىك قانىم تامعان قالامنان الىس جاققا كەتىپ ەدىم، مەن ەندى عانا ءوزىمدى قايتا تاپتىم. سول كەزدە مەن اپكەمە كۇن قۇرعاتپاي كەلىپ تۇرۋشى ەدىم، ءار كۇنى كورگەن-بىلگەنىمدى بۇكپەسىز اپكەمە ايتىپ اعىمنان اقتارىلۋشى ەدىم، ول كەزدە اپكەم كۇيەۋگە شىققانىنا ەندى عانا ءبىر ايدىڭ ءجۇزى بولعان ەدى، جۇرتتىڭ ءبارى ونىڭ كۇيەۋىنىڭ مىنەزى جايدارى ەكەنىن ايتىپ باقىتتى دا، باياندى عۇمىر كەشەدى دەپ ويلايتىن. ءبىراق جۇرتتىڭ بۇل بولجامدارى كەنەتتەن جەلگە ۇشتى، ءيا، بۇل ءبىر كۇتپەگەن جاعداي ەدى، الايدا تاعدىردىڭ قاتال جازۋى ونىڭ جاس جانىن جارالاپ كەتتى.

         ۇيدەن كەتكەنىمە جارتى جىل بولماي جاتىپ، اپكەمنىڭ ءولىم حابارىن ەستىدىم. جەزدەم ساۋساقتارى دىرىلدەپ، كوز-جاسىن كولدەتە قايعىدان قان جۇتتى، اپ-ادەمى جەزدەم ومىردەن ءبىر جولاتا باز كەشتى. ەر جىگىتتىڭ ەر توقىمى ەڭىسكە كەتتى، باياعى اپيىن سوعىسىنداعى ۋلى شەگىندىككە ۋلانعان ەركەكتەردەي كەيىپكە ەندى، ايتاتىنى مەنىڭ اپكەم، مەن-انداي، مەن-مۇنداي دەپ، ءوزىن-وزى كىنالاپ جۇلىپ جەپ قويا جازدايدى. بۇل بەيشارا قىز بۇل ومىردەن نە جاقسىلىق كوردى دەيسىڭ، قۇنداقتالعان كەيپىندە ومىرگە كەلىپ، سول قالپىندا جارىقپەن قوش ايتىستى عوي، ارتىنداعى ءنازىر-قۇزىرىن وتكىزەتىن مەنىڭ ءحالىم مىناۋ دەپ- سورلى جەزدەم ودان سايىن جەر تەپكىلەيدى. بۇل مىنە ءبىزدىڭ كوشەدەگى بارلىق ايەلدەردىڭ تاعدىرىنا ابدەن ۇقسايدى-دەپ كەيدە ءوزىن جۇباتقىسى كەلسە دە، جۇباتۋعا ءداتى جەتپەيدى. مەن ون سەگىز جىل بويى دالا بەزەر بولدىم، مەن كەتكەلى مەنىڭ بەيشارا اپكەم ەشكىممەن ءتىس جارىپ اڭگىمەلەسپەگەن.

مەن تۇسىمدە عانا اندا-ساندا اپكەم ايىركىنىڭ تەرەزەسىنىڭ جارىعىن كورەمىن. قىزىق، وسىدان ءبىر جىلدىڭ الدىندا مەن شاڭقايدا جۇرگەنىمدە ءتۇس كورگىش بولىپ كەتتىم، كوزىمدى جۇمدىم بولدى، كورەتىنىم سول باياعى جارىق، ءبىراق ول جارىق وتە الىستان بۇلدىرايدى، كوز الدىمدا اسپان تۇستەس كوكپەڭبەك الىپ تەڭىز، جارىق مەنى وزىنە شاقىرادى، كەنەتتەن ماعان قانات ءبىتتى، ارعى بەتكە ۇشىپ بارعىم كەلدى، ارپالىسىپ الىسقا ۇشا الماي قينالامىن، اياعىمنان تارتاتىن جىن-جىبىرلار ماعان كوپ كەدەرگى كەلتىردى. مەن سول جارىققا بارعىم كەلەدى، ءبىراق ول كوز ۇشىندا، مىنە، ەندى مەنىڭ قاناتىم جوق، بۇنىڭ ءبارى تەك بوس قيال عانا، تەك وزىمە-وزىم ۇش، ۇش دەپ شابىت بەرەم، ودان باسقا تۇك تە جوق.

مەن اقىرى ءوزىمنىڭ بالالىعىمدى قايتا تاپتىم، تاپقاندا ون سەگىز جىل سىرتتا قاڭعىپ ءجۇرىپ زورعا تاپتىم، قينالا وتە ۇزاق جول ءجۇرىپ تاپتىم.

بيىل، مىنە، ون توعىزىنشى جىل، ءبارى دە وزگەرگەن، ءبارى دە باسقا، ءبىراق ەشتەڭە وزگەرمەدى دەپ ويلاساڭ، سولاي دا سياقتى. تەك تالاي ادامدار ارعى دۇنيەگە كەتىپ، جەر تومپايتىپ جەر استىنان سىعالايدى، تالاي وتباسىلاردىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا وپىرىلدى. ءبىراق ءومىر جالعاسۋدا، تالاي جاڭا ادامدار جەر بەتىندە تالتاڭداپ سپەكتاكلدىك ءرولدى ويناۋدا، ءبىراق ولار ونىڭ تراگەديامەن اياقتالارىن مۇلدە بىلمەيدى. تەككە ءوتىپ جاتقان قايران ءومىر، جەلگە ۇشقان قايران كۇش–جىگەر، سەلگە كەتىپ جاتقان قايران اسىل سەزىم، دالاعا كەتىپ جاتقان قان-تەرمەن كەلگەن قايران بايلىق دەسەڭشى. ءتىپتى بۇدان قۋانىش پەن كوز جاسى دا تىس قالمايدى. ءبارى-بارى ىسىراپ. مەن ون سەگىز جىلدىڭ الدىندا كەتكەنىمدە وسىلاي ەدى، قايتىپ ورالدىم، وزگەرگەن تۇگى دە جوق. مەن وزىمە-وزىم وسى تار اۋلادا ايقايلاي ۇرىستىم: «سوندا مەنىڭ ون سەگىز جىلىم تەككە كەتتى مە؟ وسىنشا جىلداعى بار وزگەرىس تەك سىرتقى كەلبەتتەگى وزگەرىس پە؟ جان دۇنيەمىزدە تيتتەي دە وزگەرىس بولماعانى ما سوندا؟» مەن بۇعان جاۋاپ تاپپاي ءوز-وزىمنىڭ ەكى الاقانىمدى بىر-بىرىنە ىسقىلاي بەردىم، جاۋاپ ايتۋعا باتىلىم جەتەر ەمەس.

مەن ماڭگى ۇمىتا المايتىنداي بۇل قالادا كوپ كۇندەرىم ءوتتى، تەك كۇندەرىم عانا وتكەن جوق، وندا قۋانىشىم دا، قايعىم دا وتكەن جانە باسقالاردىڭ دا مەن سياقتى باعى مەن سورى بولعان شىعار بۇل قالادا. ومىرگە كەلدىك، قالاي ومىرگە كەلسەك سولاي كەتۋ مە؟ جوق الدە، كوپ ىزدەر، كوپ قۋانىش، كوپ مۇڭ قالدىرىپ جىلىستاۋ كەرەك پە؟ مەن ءوزىمنىڭ تۋعان بولمەمدى كوردىم، ءبىراق بۇل جەردەن نە ىزدەپ ءجۇرمىن، ىزدەگەنىمدى بۇل جەردەن تابا الماسىمدى جاقسى بىلەمىن. مەن اپايىم مەن جەڭگەم سياقتى بولماۋىم كەرەك. ول جەرگە كىرگەندە ەشتەڭە دە جوق، تەك كورەتىنىڭ - قىتايلىقتاردىڭ بايىرعى ەسكى سالت-داستۇرىنەن باسقا ەشتەڭە جوق. تەك ءبىر وتباسىنىڭ كۇيبەڭ تىرلىگى مەن قايعىسى سەنى مەزى ەتەدى، وزىنە شىرماۋىقتاي وراپ الادى.

مەن سول ادامدار جۇرگەن ەسكى جولمەن جۇرگىم كەلمەيدى، ءبىراق مەن ءوزىمنىڭ جولىمدى تابا الماي داعداردىم. الايدا، بۇل ارادان تالاي رەت جۇرگەم، ءبىراق مەنىڭ كورەتىنىم - تەك باياعى سول ءتورت ءارىپ.

ۇلكەن ءۇيدىڭ ۇرپاقتارى دەگەن بۇل ءتورت يەروگليفتىڭ تۇرعانىنا قانشا جىل بولعانىن مەن بىلمەيمىن. بالكىم، بۇل جازۋ ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدان قالعان جازۋ شىعار. جاقىندا مەن اتامنىڭ وسيەتناماسىن تاۋىپ الدىم، وندا ول بار نارسەنى قوس قولىمەن جاراتقانىن جازىپ، ۇرپاقتارىنىڭ باقۋاتتى عۇمىر كەشۋىن ويلاعانىن ايتىپتى. ول بۇكىل عۇمىرىندا بىزگە امانات ەتكەنى - ادام ءوز وتباسىن جاقسى ساقتاۋ كەرەكتىگىن جانە ونى تازا كوركەمدىك دەڭگەيدە ۇستاۋىن ناسيحاتتاپتى، ال ۇرپاقتارى بىزدە سول باياعى اتامىزدىڭ ايتقانىن وزىنە بۇگىن قايتالاپ وتىرمىز، وزگەرگەن ەشتەڭە جوق. تەك بىزدەگى وزگەشەلىك - بار بايلىقتى بولشەكتەپ ساتۋ، مەنىڭ تاڭعالعانىم - اتا-بابالارىمىز العىر اقىلدى بولا تۇرا وسىنداي ءبىر قاراپايىم قاعيدانى بىلمەدى مە؟ بايلىق تەك ۇلكەن ءۇيدىڭ ۇرپاقتارىنا عانا ءتان دەپ بار بايلىقتى ىشپەي-جەمەي جيناعان ولاردىڭ ۇستانعان ۇستانىمى تەك اۋلەتتى ساقتاۋ، بۇل ولاردىڭ ومىرلىك باعدارشامى. الايدا مەن بۇل تار شەڭبەردى تالقانداپ، مۇناۋ كەڭ دۇنيەگە بوي ۇسىندىم. مەنىڭ اساۋ ارماندارىمنىڭ كولەڭكەسىندە بايلىق قالىپ قويدى. اسىل ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىم بىلىق پەن شىلىققا تولى تار شەڭبەردەگى يت ءومىردى جاسىرىپ وتىر. ءبىراق اساۋ ارماندارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇلكەن ءۇيدىڭ ۇرپاقتارى دەگەن ءتورت يەروگليف جەلكەمىزدەن ءتونىپ تۇر. بۇل جيركەنىشتى ءتورت يەروگليف قانشالاعان جاستاردىڭ جالىنىنا سۋ قۇيىپ، ارماندارىن ءسوندىرىپ، الىستاعى اسقارعا شىعۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بۇل ارينە، وتباسى وشاق قاسىنان شىعا الماي ارماندارى مەن تالانتتارى كومىلگەن قانشاما كوپ جاستار دەسەڭىزشى!

وتباسى ىستىق، ءبىراق ول ادامنىڭ ءسىڭىپ جوعالىپ كەتەتىن جەرى بولماۋى كەرەك. ايىركىنىڭ وتباسىنىڭ جارىعى مەنى ەشقاشان دا وزىنە تارتا المايدى.

تاعى دا كوكتەمنىڭ راۋانداپ اتقان ءبىر تاڭى، ون سەگىز جىلدىڭ الدىنداعى باياعى ادامدار مەنىڭ وتباسىمنىڭ الدىنا جينالىپ العان، ءبارى تۇپ-تۇگەل وسىندا. بۇرىنعىداي مەن اپكەمدى كورە المادىم، ءبىراق مەن ونى كۇتپەدىم، بۇل دەگەن ءسوز ونىڭ مولاسىنا بارماۋ دەگەن ءسوز. ءبىر اعايمەن ءبىر بالا شاكىرت مەنى كولىك بەكەتىنە جەتكىزىپ سالدى. ولار مەنى ءدال ون سەگىز جىلدىڭ الدىنداعى سول جولمەن جەتكىزدى.

مەنىڭ قۋانىشىم قوينىما سيماي كەلسە دە، كوكىرەگىم قارس ايرىلىپ ازاپتانىپ قايتتىم. ماشينا بەكەتتەن قوزعالعاندا مەنىڭ تۇلا بويىمدى ءبىر قيماستىق سەزىم بيلەدى. الايدا، تاڭعى سامال مەن تۋعان جەرىمنىڭ جۇپار اڭقىعان ءيىسى قوسىلدى، ماشينانىڭ قوزعالىسى جانە اتىزدان شىققان بۋداقتاعان توزاڭدار دا مەنى شارشاتپادى. مەن جانىمدا وتىرعان ساپارلاستارىمدى دا تىڭداماي، باسىمدى كولىك تەرەزەسىنەن سىرتقا شىعارىپ، كىر جۋعان جەرىمنىڭ تازا اۋاسىن قۇشىرلانا جۇتتىم. مەن مىنە قاتتى قۋانىشتامىن، تار شەڭبەردى بۇزىپ وتباسىلىق بۇعاۋدان ارىلدىم، شەتسىز دە شەكسىز الەم كەڭىستىگىنە جول تارتتىم.

كەنەتتەن مەن اتىز اراسىنان تۇسىمدە كورەتىن جارىققا ۇقسايتىن جارىقتى كوردىم، بۇل ماعان ۇيرەنشىكتى جارىق. بۇل، ارينە، مەنىڭ اياۋلى اپكەم ايىركىنىڭ ءۇيىنىڭ جارىعىنا ابدەن ۇقسايدى، قايران سول اپكەم مارقۇم بولدى عوي. بۇل مەنىڭ جان-دۇنيەمنىڭ جارىعى، بۇل جارىق ماعان ماڭگىلىك باعدار بەرەتىن ومىرلىك جول باستاۋشىم بولماق.