قازاق قوعامىندا "قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم" بولعانى بەلگىلى. ولار ارقىلى قىزدىڭ شەكتەن تىس بويانىپ-جاسانۋىنا، كوپ الدىندا جارىسا سويلەۋىنە، جالعىز قىدىرۋىنا، جىرتاقتاپ كۇلۋىنە تىيىم سالىنعان. كەلەشەكتە ءبىر وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى، جاقسى جار، يبالى كەلىن بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن تىيىمدار كەشەگى مەن بۇگىنگى قىز بالا تاربيەسىنىڭ ەڭ باستى ارقاۋى.
وكىنىشكە وراي، ءقازىر: «مەن ەشكىمگە مىندەتتى ەمەسپىن. بارلىعىن ءوزىم بىلەمىن. ءومىر ءبىر-اق رەت بەرىلەدى. سول ءۇشىن جاقسى ءومىر ءسۇرۋ كەرەك»، – دەگەن شەتەلدىك قاعيدا ۇلتتىق تاربيەمىزگە دەندەپ ءسىڭىپ كەلە جاتقاندىعى كوپشىلىكتى قورقىتاتىنى بەلگىلى. قالاي بولسا سولاي كيىنىپ، وزىنە-وزى ەسەپ بەرمەيتىن قىزدار كوڭىلگە كولەڭكە تۇسىرەدى. كاراكوزدەرىمىزدىڭ جات قىلىققا بوي الدىرىپ تەمەكى تارتۋى، اراق ءىشۋى، جەڭىل جۇرىسكە سالىنۋى ۇيىندە نامىستى ەركەكتىڭ جوقتىعىنان، ءسىرا! وسىندايدا تاعى دا قازاقتىڭ نامىستى جىگىتتەرى قارسىلىق كورسەتۋى كەرەك. ادەتتە، ءبىزدىڭ قوعامدا ەرلەر جاعىنان مۇنداي قامقورلىق كوپ بايقالا بەرمەيدى. كوپكە توپىراق شاشپايمىز، ارينە. قازاقى قۇندىلىقتاردى جوعارى ۇستاپ، ءسالت-داستۇر، تىيىمداردى تەرەڭ بىلەتىن اقىلدى، قازاقى تاربيەنى بويىنا سىڭىرگەن قىزدار دا جەتەرلىك.
"قىزىم ۇيدە، قىلىعى تۇزدە" دەگەن ءسوز بۇگىنگى ءار شاڭىراققا تاڭسىق ەمەس. اتا-انالارعا دا كىنا ارتپايمىز. ەشكىم بالاسىن جامان بولسىن دەمەيدى. تىيىمداردى ايتۋداي-اق ايتىپ جاتىر. ءبىراق ۇيىندە ءبىر سىزىقپەن جۇرگەن قىز بار ونەرىن سىرتقا كورسەتەدى. وسى كەزدە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اۋىر جۇگى تاعى دا جىگىتتەر قاۋىمىنا ارتىلاتىنى انىق. ەگەر جىگىتتەر جاعى ۇيدەن قىرىق قادام شىعىپ، قىرىن ءجۇرۋىن توقتاتسا، گۇلدەي قۇلپىرعان قىزعالداقتارىمىز بۇل جەردەن تابىلماس ەدى.
تاياۋدا الىستان كەلگەن قوناقتارعا جاتىن ورىن ىزدەپ، قالاداعى ءبىر قوناقۇيگە اياق باستىق. بولمە ماسەلەسىمەن بارعان بىزدەر جاعا ۇستارلىق دۇنيەگە تاپ بولدىق. كيىم ىلگىشتەگى سۋ جاڭا كيىمدەردەي قاز-قاتار تۇرعان قاراكوزدەردى كورگەندە، جۇمعان اۋىزدى اشا المادىق. ءتانىن ساتىپ، كۇن كورىپ، ساۋدانىڭ كورىگىن قىزدىرىپ جۇرگەن اپكە-قارىنداستاردىڭ بۇل قىلىعى ءبىزدى تاڭقالدىرماي قويمادى. ساناۋلى مينۋتتىڭ ىشىندە بۇل قوناقۇيگە كىم كەلىپ، كىم كەتپەدى دەسەڭىزشى؟ راس، مىنا زاماندا ەشكىمنىڭ ومىرىنە ارالاسا المايسىز. ءبىراق بۇل ۇلتقا جاعىلعان قارا كۇيەنى سۇرتۋگە ءبارىمىز دە ءبىر كىسىدەي اتسالىسۋىمىز قاجەت. «ۇلتىمدى ساقتايمىن دەسەڭ قىزىڭدى تاربيەلە»، – دەگەن ءبىر اۋىز سالماقتى ءسوز جەتىسپەي تۇرعانداي.
قورىتا ايتقاندا، جىگىتتەر قاۋىمى اينالاسىنداعى قىزداردىڭ ءارقايسىنا جاۋاپتى. ولار قالاي كيىنەدى، نەمەن اينالىسادى، ءتىپتى، قىلىعىنا دا ءبىز تىيىم سالىپ وتىرۋىمىز كەرەك. قىزدىڭ داراقى قىلىعىن، ۇستىنە ىلگەن قىسقا كيىمىن كورە قالساق: "قارىنداسىم، مىناۋىڭ دۇرىس ەمەس. ۇيات بولادى»، – دەگەن تىيىمدى ءجيى-جيى ەسىنە سالۋ بىزگە ارتىلعان مىندەت دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. مۇمكىن، ءبىر جىگىتتىڭ ءسوزىن جەكە پىكىر رەتىندە ەلەمەگەن قىز بالاسى قىرىق جىگىتتەن وسى پىكىردى ەستىسە، بەيسانالى تۇردە وزگەرە باستايتىنى انىق. ياعني، قىز تاربيەلى بولۋ ءۇشىن جىگىت نامىستى بولۋ كەرەك دەگەن پىكىرمەن ءبارىمىز ساناسساق دەيمىن.
جىگىتتەر قىزداردى "قارىنداسىم"، قىزدار جىگىتتەردى "اعام" دەپ سىيلاسا، قازاق ەلىنەن اسقان تەكتى ۇلت بولمايتىنى انىق.
دۋمان كەڭشىلىك
